Chương 8 — Cửa Hiệu Áo Dài Cuối Phố

Trong khi Quang Duy và Anh Tuấn âm thầm điều tra, cuộc sống thường ngày tại tiệm Vĩnh Xuân vẫn phải tiếp diễn, với những đơn hàng cần hoàn thành, những khách hàng cần được phục vụ chu đáo. Đoan học cách cân bằng giữa trách nhiệm bảo vệ di sản gia đình và công việc kinh doanh vốn đòi hỏi sự tập trung không kém.

"Chị Đoan, có một đoàn làm phim tài liệu muốn đến quay cảnh chị làm việc," Bích Ngân thông báo một buổi sáng, giọng cô đầy phấn khích. "Họ nói muốn thực hiện một bộ phim ngắn về nghề may áo dài truyền thống đang có nguy cơ mai một."

Đoan đồng ý ngay, nhận ra đây là cơ hội tuyệt vời khác để nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của con phố. Đoàn làm phim, do một nhóm sinh viên trường điện ảnh thực hiện dưới sự hướng dẫn của giảng viên, dành cả một ngày để ghi hình từng công đoạn tại tiệm — từ việc chọn vải, đo cắt, đến những đường thêu tay tỉ mỉ.

"Cô có thể chia sẻ về ý nghĩa của nghề này đối với cuộc đời cô không?" đạo diễn trẻ hỏi, máy quay hướng thẳng vào Đoan khi cô đang ngồi bên bàn may quen thuộc.

"Đối với tôi, may áo dài không chỉ là một nghề, mà là cách để tôi kết nối với lịch sử gia đình, với văn hóa dân tộc," Đoan trả lời, giọng cô chân thành. "Mỗi chiếc áo tôi làm ra đều mang theo một phần tâm hồn, một câu chuyện riêng của người mặc nó. Đó là điều mà thời trang công nghiệp sản xuất hàng loạt không bao giờ có thể thay thế được."

Những thước phim ấy, khi được hoàn thiện và chia sẻ rộng rãi trên các nền tảng mạng xã hội, tiếp tục lan tỏa câu chuyện về tiệm Vĩnh Xuân và cuộc đấu tranh bảo tồn di sản của con phố cổ đến với nhiều đối tượng khán giả hơn, đặc biệt là giới trẻ vốn ít quan tâm đến các giá trị truyền thống.

***

Một buổi chiều, khi Đoan đang tất bật với công việc, một vị khách bất ngờ ghé thăm tiệm — một người phụ nữ lớn tuổi, dáng vẻ sang trọng, tự giới thiệu là đại diện của một tổ chức phi lợi nhuận chuyên về bảo tồn di sản văn hóa.

"Tôi là Vũ Thị Kim Chi, đại diện Quỹ Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Việt," bà giới thiệu, đưa danh thiếp cho Đoan. "Chúng tôi đã theo dõi câu chuyện của cô qua các phương tiện truyền thông, và muốn tìm hiểu xem liệu chúng tôi có thể hỗ trợ được gì không."

Đoan mời bà vào trong, không giấu được sự ngạc nhiên xen lẫn hy vọng trước sự xuất hiện bất ngờ này. "Chúng tôi rất cần sự hỗ trợ, thưa bà," cô nói thành thật. "Đặc biệt là về mặt pháp lý và tài chính để có thể xây dựng hồ sơ đề nghị công nhận di tích cho khu vực này."

"Đó chính xác là lĩnh vực chúng tôi có thể hỗ trợ," bà Kim Chi đáp. "Quỹ của chúng tôi đã từng hỗ trợ thành công nhiều trường hợp tương tự trên cả nước, giúp bảo tồn được nhiều khu phố cổ, làng nghề truyền thống khỏi nguy cơ bị xóa sổ bởi các dự án phát triển thiếu cân nhắc."

Bà Kim Chi dành cả buổi chiều để tìm hiểu chi tiết về tình hình của tiệm Vĩnh Xuân và cả con phố cổ Hoài Xuân, ghi chép cẩn thận từng thông tin quan trọng. "Tôi sẽ trình bày trường hợp này với hội đồng quỹ của chúng tôi," bà nói trước khi ra về. "Tôi tin rằng, với những giá trị lịch sử và văn hóa rõ ràng như thế này, chúng tôi có thể hỗ trợ cô cả về mặt chuyên môn lẫn nguồn lực cần thiết."

***

Buổi tối, khi kể lại cho Quang Duy nghe về cuộc gặp gỡ với bà Kim Chi, anh không giấu được sự vui mừng. "Đây là một bước tiến quan trọng," anh nói. "Có một tổ chức chuyên nghiệp đứng ra hỗ trợ sẽ tăng thêm đáng kể sức nặng cho hồ sơ đề nghị công nhận di tích của con phố."

"Tôi cũng nghĩ vậy," Đoan đáp, không giấu được niềm hy vọng đang dần lớn lên trong lòng. "Nhưng tôi vẫn lo lắng về thời gian. Nếu quá trình công nhận di tích kéo dài quá lâu, liệu có kịp trước khi dự án chỉnh trang được thông qua chính thức không?"

"Đó là một mối lo chính đáng," Quang Duy thừa nhận. "Nhưng tôi nghĩ, với áp lực dư luận ngày càng tăng, cùng với sự hỗ trợ chuyên nghiệp từ quỹ bảo tồn, chính quyền sẽ khó lòng vội vàng thông qua dự án mà không xem xét kỹ lưỡng hơn."

Những tiến triển tích cực liên tiếp trong những ngày qua — từ sự ủng hộ của truyền thông, đến sự quan tâm của tổ chức bảo tồn chuyên nghiệp — tiếp thêm cho cả Đoan và Quang Duy niềm tin vững chắc hơn vào khả năng thành công của cuộc chiến bảo vệ di sản mà họ đang cùng nhau theo đuổi, dù con đường phía trước vẫn còn nhiều chông gai chưa thể lường trước.

***

Một tuần sau, bà Kim Chi quay lại tiệm Vĩnh Xuân với tin vui — hội đồng quỹ đã chính thức phê duyệt việc hỗ trợ pháp lý và tài chính cho hồ sơ đề nghị công nhận di tích của con phố cổ Hoài Xuân.

"Chúng tôi sẽ cử một đội ngũ chuyên gia đến khảo sát chi tiết, đồng thời hỗ trợ chi phí thuê luật sư và các thủ tục hành chính cần thiết," bà Kim Chi thông báo, ánh mắt bà tràn đầy sự nhiệt tình. "Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, tôi tin chúng ta có cơ hội thành công cao."

Tin tức ấy nhanh chóng lan truyền khắp con phố, mang lại niềm hy vọng lớn lao cho tất cả các hộ dân đang lo lắng về tương lai của mình. Ông tổ trưởng dân phố tổ chức một cuộc họp cộng đồng ngay trong tuần đó để thông báo tin vui và phân công công việc cụ thể cho từng nhóm hộ dân.

"Chúng ta cần mỗi nhà chuẩn bị tư liệu về lịch sử căn nhà của mình," ông nói trước đông đảo bà con tụ họp. "Bất kỳ giấy tờ cũ, hình ảnh, hay câu chuyện nào có thể chứng minh giá trị lịch sử đều rất quý giá."

Đoan, với kinh nghiệm đã tích lũy được qua quá trình chuẩn bị hồ sơ cho tiệm mình, tình nguyện hỗ trợ hướng dẫn các hộ gia đình khác trong việc tổng hợp tài liệu. Những buổi tối, thay vì nghỉ ngơi sau một ngày làm việc dài, cô lại dành thời gian đến từng nhà, giúp đỡ những người hàng xóm lớn tuổi không quen thuộc với các thủ tục hành chính phức tạp.

"Cảm ơn cháu nhiều lắm," một cụ ông hàng xóm nói, xúc động trước sự nhiệt tình của Đoan. "Nếu không có cháu hướng dẫn, chắc bác không biết phải bắt đầu từ đâu."

"Chúng ta đang cùng nhau bảo vệ một điều gì đó lớn lao hơn cả những căn nhà riêng lẻ, bác ạ," Đoan đáp, mỉm cười trước sự biết ơn chân thành ấy. "Đó là cả một cộng đồng, một nét văn hóa đặc trưng mà không nơi nào khác có được."

Tinh thần đoàn kết ấy, được nuôi dưỡng qua từng ngày làm việc chung, dần biến con phố cổ Hoài Xuân thành một khối thống nhất mạnh mẽ hơn bao giờ hết, sẵn sàng đối mặt với bất kỳ thử thách nào phía trước để bảo vệ những giá trị mà tất cả đều trân quý như một phần không thể tách rời của cuộc đời mình.

***

Đội ngũ chuyên gia của quỹ bảo tồn đến khảo sát con phố vào tuần tiếp theo, bao gồm các kiến trúc sư di sản, nhà sử học, và chuyên gia về văn hóa phi vật thể. Họ dành nhiều ngày liền đo đạc, chụp ảnh, phỏng vấn từng hộ dân, xây dựng nên một bộ hồ sơ chi tiết và chuyên nghiệp hơn nhiều so với những gì Đoan và bà con tự thực hiện trước đó.

"Đây thực sự là một quần thể kiến trúc có giá trị đặc biệt," một kiến trúc sư trong đoàn nhận xét khi khảo sát mặt tiền các căn nhà cổ. "Kỹ thuật xây dựng, các họa tiết chạm khắc đều phản ánh rõ nét phong cách kiến trúc đặc trưng của vùng vào cuối thế kỷ trước, hiếm khi còn được bảo tồn nguyên vẹn như thế này."

Đoan tháp tùng đoàn khảo sát suốt nhiều ngày, học hỏi được rất nhiều điều mới mẻ về chính nơi cô đã sinh sống cả đời nhưng chưa từng nhìn nhận dưới góc độ chuyên môn sâu sắc như vậy. "Tôi chưa từng biết những chi tiết kiến trúc này lại có ý nghĩa lịch sử sâu sắc đến thế," cô chia sẻ với bà Kim Chi trong một buổi tối, sau khi đoàn khảo sát đã hoàn thành công việc trong ngày, ngồi nghỉ ngơi bên tách trà nóng giữa không gian yên tĩnh của tiệm.

"Đó chính là giá trị của việc có những chuyên gia thực sự am hiểu tham gia vào quá trình này," bà Kim Chi đáp, nhấp một ngụm trà. "Hồ sơ chúng tôi xây dựng sẽ đủ sức thuyết phục, dựa trên những tiêu chí khoa học rõ ràng, không chỉ dựa vào cảm tính hay tình cảm cá nhân."

Sau hai tuần làm việc miệt mài, đoàn khảo sát hoàn thành bộ hồ sơ đầy đủ, sẵn sàng để nộp lên cơ quan chức năng có thẩm quyền xem xét công nhận di tích cấp tỉnh cho toàn bộ khu vực con phố cổ Hoài Xuân. Đây là một cột mốc quan trọng, đánh dấu bước tiến vững chắc và đầy ý nghĩa trong cuộc chiến bảo tồn mà cả cộng đồng đã cùng nhau nỗ lực suốt nhiều tuần qua, mang lại một tia hy vọng thực sự cho tương lai của con phố mà tất cả đều yêu quý, và cho cả những giấc mơ mà Đoan cùng gia đình đã ấp ủ suốt bao năm tháng gắn bó với nơi này.