Chương 2 — Bản Vẽ Giấu Tên

Cửa hàng dụng cụ học tập Thành Phát nằm ngay góc đường trước cổng trường, bày trong tủ kính một bộ bút kỹ thuật hiệu Rotring sáu cây, giá tám trăm nghìn đồng — số tiền bằng nửa tháng tiền chợ của nhà Diệu Linh. Cô nhìn thấy Khôi Nguyên đứng trước tủ kính đó suốt gần mười phút vào một buổi chiều thứ Sáu, hai tay đút túi quần, không bước vào, cũng không rời đi, như thể đang thực hiện một nghi thức im lặng nào đó với chính mình.

"Cậu định mua à?" cô hỏi, đứng cạnh cậu tự lúc nào không hay.

Khôi Nguyên giật mình quay lại. "Không. Chỉ xem thôi."

"Bút đấy vẽ đẹp lắm. Tớ thấy mấy anh chị lớp mười hai học ban Mỹ thuật hay dùng." Cô nheo mắt nhìn cậu. "Cậu thèm lắm đúng không, nhìn mặt là biết."

"Không đến mức thèm." Cậu cười gượng, bước đi trước, cố tình đổi chủ đề. "Bút chì với thước kẻ vẫn vẽ được, chỉ là nét không đều bằng."

Nhưng Diệu Linh đã kịp nhìn thấy cách cậu nhìn bộ bút ấy — không phải ánh mắt của một đứa trẻ tham lam muốn sở hữu món đồ đắt tiền, mà là ánh mắt của người thợ nhìn thấy dụng cụ đúng nghĩa cho công việc mình đang làm dở dang bằng những thứ tạm bợ. Bài tập vẽ kỹ thuật môn Công nghệ tuần trước, thầy Cao Hữu Khang có nhận xét riêng với Khôi Nguyên rằng nét vẽ của cậu "có tư duy không gian tốt hơn cả học sinh chuyên", chỉ tiếc là "nét chì mờ quá, chấm điểm thẩm mỹ khó cao".

Tối hôm đó Diệu Linh mở cái hộp thiếc cũ giấu dưới đáy tủ quần áo, nơi cô cất số tiền lì xì và tiền công phụ mẹ gói xôi những dịp lễ Tết, đếm đi đếm lại được năm trăm sáu mươi nghìn. Không đủ mua nguyên bộ sáu cây, nhưng đủ mua hai cây bút kỹ thuật loại nét 0.3 và 0.5, loại thầy Khang bảo là "dùng được lâu, đầu tư một lần".

Sáng thứ Hai, cô nhét cái túi giấy nhỏ vào ngăn bàn Khôi Nguyên trước khi cậu đến lớp, không nói gì, chỉ dán một mảnh giấy nhỏ viết vội: "Cho mượn. Khi nào có tiền thì trả, không có cũng không sao."

Khôi Nguyên mở túi giấy ra giữa giờ ra chơi, tay khựng lại khi nhìn thấy hai cây bút kỹ thuật còn nguyên trong hộp nhựa. Cậu quay sang tìm Diệu Linh, thấy cô đang giả vờ chăm chú đọc sách ở bàn bên, tai đỏ ửng.

"Cậu điên à?" cậu nói, giọng nhỏ nhưng gấp gáp, bước sang chỗ cô ngồi. "Số tiền này—"

"Là tiền tớ tự để dành, không phải ăn cắp, cậu đừng lo," cô cắt ngang, vẫn không ngẩng đầu lên khỏi trang sách. "Cậu vẽ đẹp thì nên có dụng cụ tốt. Có gì đâu mà cậu làm quá lên."

"Nhưng—"

"Coi như tớ đầu tư," cô nói, lần này mới chịu nhìn cậu, ánh mắt bướng bỉnh không chịu thua. "Sau này cậu thành kiến trúc sư nổi tiếng, cậu thiết kế cho tớ một căn nhà, tính công bằng hai cây bút này. Được chưa?"

Khôi Nguyên nhìn cô một lúc lâu, cảm giác có gì đó nghẹn lại trong cổ họng mà cậu không gọi tên được. Cậu chưa bao giờ nhận một món quà nào từ người đồng trang lứa mà cảm thấy nặng đến vậy — không phải nặng vì giá trị vật chất, dù cậu biết rõ số tiền đó với gia đình cậu chỉ là tiền lẻ nhưng với Diệu Linh có lẽ là nhiều ngày công gói xôi của mẹ cô — mà nặng vì cậu hiểu, đây là lần đầu tiên trong đời có người cho cậu thứ gì đó mà không biết, không cần biết, cậu là ai.

"Được," cậu nói khẽ. "Tớ hứa."

Đúng lúc đó, Đặng Nhật Huy — cậu bạn ngồi bàn cuối, con trai chủ tiệm tạp hóa lớn nhất khu chợ, người luôn có sẵn vài câu bông đùa cạnh khóe cho bất kỳ ai không cùng "đẳng cấp" với mình — đi ngang qua, liếc thấy hộp bút trên tay Khôi Nguyên.

"Ôi chà, bút xịn thế," Nhật Huy huýt sáo, cầm lên xem rồi đặt xuống bàn hơi mạnh tay. "Của Diệu Linh mua cho à? Hai đứa nghèo mà chơi sang dữ ha. Hay là couple rồi, mua quà tặng nhau luôn?"

Vài đứa xung quanh cười rộ lên. Diệu Linh cảm thấy mặt mình nóng bừng, không phải vì xấu hổ chuyện tình cảm, mà vì cách Nhật Huy nhấn mạnh từ "nghèo" như thể đó là một khuyết điểm đáng bị đem ra làm trò cười.

"Cậu nói vậy có ý gì?" cô hỏi thẳng, đứng dậy khỏi ghế.

"Có ý gì đâu," Nhật Huy nhún vai, giả bộ vô tội. "Tớ chỉ thấy buồn cười. Hai đứa suốt ngày rúc vào một góc, đứa thì bán xôi đứa thì ở nhờ nhà người ta, ghép đôi vừa vặn thật đấy."

"Ở nhờ nhà người ta thì sao?" Diệu Linh nói, giọng cứng lại. "Bán xôi thì sao? Cậu nghĩ có tiền là có quyền coi thường người khác à?"

"Ơ, tớ có nói gì đâu—"

"Cậu vừa nói," cô ngắt lời, bước lại gần hơn một bước, không hề nao núng dù Nhật Huy cao hơn cô nửa cái đầu. "Cậu nghĩ nghèo là cái để đem ra chọc ghẹo. Tớ nói cho cậu biết, mẹ tớ bán xôi từ ba giờ sáng để nuôi tớ ăn học, đó là chuyện tớ tự hào chứ không phải chuyện để cậu đứng đây cười cợt. Còn Khôi Nguyên ở nhờ nhà dì, chuyện gia đình mỗi người mỗi khác, không phải chuyện của cậu."

Cả lớp im phăng phắc. Nhật Huy đứng đó vài giây, mặt hơi đỏ lên vì bị vặn lại trước đám đông, rồi cười khẩy cho có, quay đi về chỗ ngồi, ném lại một câu: "Được rồi, được rồi, ghê thế."

Khôi Nguyên ngồi yên suốt cuộc đối đáp, tay siết chặt hộp bút trong lòng bàn tay. Cậu muốn nói gì đó, muốn đứng lên bênh vực cô, nhưng cổ họng cậu như bị khóa lại — không phải vì sợ Nhật Huy, mà vì cậu biết, nếu cậu nói ra sự thật lúc này, mọi thứ Diệu Linh vừa nói, cả sự tức giận chính đáng của cô, cả lòng tự hào cô dành cho mẹ mình, tất cả sẽ biến thành một trò hề khi người ta biết cậu — kẻ mà cô vừa liều mình bênh vực như một người cùng cảnh ngộ — thật ra chưa từng biết đến cảm giác thiếu thốn một bữa ăn.

Sau giờ học, khi hai người cùng đi bộ ra cổng trường, Diệu Linh vẫn còn hơi thở dốc vì cơn giận chưa nguôi hẳn.

"Cậu không cần phải làm vậy," Khôi Nguyên nói khẽ, mắt nhìn xuống vỉa hè.

"Làm gì?"

"Cãi nhau với Nhật Huy. Vì tớ."

"Tớ không cãi nhau vì cậu," Diệu Linh nói, rồi ngừng lại, sửa lại câu vừa nói. "Ừ thì, cũng có phần vì cậu. Nhưng chủ yếu là vì tớ không chịu được kiểu người nghĩ nghèo là cái gì đó xấu hổ. Mẹ tớ dạy tớ, nghèo không phải lỗi của mình, chỉ có sống tệ mới là lỗi của mình thôi."

Khôi Nguyên im lặng một lúc, rồi bất giác bật cười, một tiếng cười nhẹ nhõm thật lòng đầu tiên trong ngày. "Mẹ cậu nói hay thật."

"Đương nhiên." Cô hếch cằm lên, vẻ tự hào không giấu giếm. "Mẹ tớ là người giỏi nhất tớ từng biết, dù mẹ tớ chưa học hết cấp hai."

Cậu nhìn cô bước đi trước mặt mình, bóng nắng chiều đổ dài trên vỉa hè, và nghĩ đến câu chuyện gia đình mình — những cuộc họp hội đồng quản trị mẹ cậu từng ngồi dự với vẻ mặt căng thẳng, những buổi tối cha cậu về nhà muộn, im lặng ăn một mình trong phòng làm việc — và tự hỏi, giữa một gia đình có đầy đủ mọi thứ nhưng thiếu vắng những câu nói giản dị như thế, và một gia đình chỉ có mỗi nồi xôi mỗi sáng nhưng chan chứa niềm tự hào, đâu mới thật sự là giàu có.

Cậu không có câu trả lời. Cậu chỉ biết, từ hôm đó, mỗi lần mở hộp bút kỹ thuật ra vẽ, cậu đều cẩn thận hơn một chút, tỉ mỉ hơn một chút, như thể mỗi nét vẽ đều mang theo một phần trách nhiệm không thể nói thành lời với người đã tin tưởng đưa nó vào tay cậu.

Buổi tối, dì Bảy Nhã thấy cậu ngồi lau chùi hai cây bút kỹ thuật bằng miếng vải mềm, cẩn thận như đang lau một món đồ cổ.

"Bút mới à?" dì hỏi.

"Bạn con cho mượn," Khôi Nguyên đáp, không ngẩng lên. "Bạn ấy để dành tiền mua cho con."

Dì Bảy Nhã nhìn cậu một lúc, rồi thở dài nhẹ, giọng vừa ấm áp vừa có chút lo lắng mơ hồ. "Con bé đó tốt thật. Nhưng con nhớ, càng nhận nhiều tình cảm thật lòng như vậy, sau này càng khó nói ra sự thật, con biết không?"

Khôi Nguyên ngừng tay, nhìn xuống hai cây bút sáng bóng trong lòng bàn tay, không trả lời được câu hỏi của dì. Cậu chỉ biết, ngay lúc này, cậu chưa muốn nghĩ đến chuyện "sau này" chút nào.

Cùng lúc đó, cách nhà dì Bảy Nhã chỉ vài trăm mét, trong căn nhà cấp bốn lợp tôn cũ ở sâu trong hẻm Cây Gòn, bà Út Thảo đang ngồi đếm lại tiền lãi buổi bán xôi sáng, và nhận ra cái hộp thiếc cất dưới đáy tủ nhẹ hẫng hơn thường lệ.

"Diệu Linh, tiền lì xì con cất trong hộp thiếc đâu rồi?" bà hỏi vọng vào trong, giọng không trách móc, chỉ tò mò.

Diệu Linh đang học bài, nghe vậy liền bước ra, tay vẫn cầm cây bút. "Con mua đồ dùng học tập rồi mẹ."

"Đồ dùng học tập gì mà hết những năm trăm mấy chục nghìn?" Bà Út Thảo nhíu mày, không phải giận, chỉ là thói quen của người quen tính toán từng đồng. "Sách giáo khoa mẹ mua đủ cho con hồi đầu năm rồi mà."

Diệu Linh ngồi xuống cạnh mẹ, biết mình không giấu được, đành kể lại chuyện mua hai cây bút kỹ thuật cho Khôi Nguyên, kể cả chuyện cậu bạn ở nhờ nhà dì, chuyện cậu vẽ đẹp thế nào, chuyện thầy Khang khen ngợi cậu ra sao. Bà Út Thảo lắng nghe, tay vẫn thoăn thoắt xếp lại từng tờ tiền lẻ, gương mặt sạm nắng dần giãn ra.

"Con làm vậy là đúng," cuối cùng bà nói, đặt xấp tiền xuống, nhìn con gái với ánh mắt vừa nghiêm túc vừa trìu mến. "Nhưng mẹ dặn con điều này, nhớ kỹ. Giúp người ta thì giúp bằng cả tấm lòng, không cần họ trả ơn, không cần họ nhớ mãi. Nhưng đừng bao giờ để mình trắng tay vì giúp người khác, vì mình còn phải lo cho chính mình nữa. Con hiểu không?"

"Con hiểu mẹ ạ." Diệu Linh gật đầu, rồi cười tủm tỉm. "Mà mẹ, con thấy Khôi Nguyên đặc biệt lắm. Bạn ấy vẽ nhà đẹp như trong tạp chí ấy."

Bà Út Thảo nhìn con gái một thoáng, nhận ra ánh mắt sáng lấp lánh khi cô nhắc đến cậu bạn cùng lớp, nhưng bà không nói gì thêm, chỉ khẽ mỉm cười, quay lại với xấp tiền lẻ của mình, để dành sự tò mò ấy cho những ngày sau, khi mọi chuyện đã rõ ràng hơn.