Chương 21 — Bản Vẽ Giấu Tên

Khủng hoảng đầu tiên thật sự của dự án Bến Cũ ập đến vào giữa tháng Tám, không phải từ nội bộ tập đoàn hay từ dư luận báo chí, mà từ chính những người dân sống quanh khu đất — những người mà công trình này vốn được xây dựng để phục vụ.

Một nhóm khoảng hai mươi hộ dân sống dọc theo con đường nhỏ dẫn vào khu đất Bến Cũ gửi đơn kiến nghị lên phường, phản đối việc thi công gây ồn ào, bụi bặm kéo dài, đồng thời lo ngại việc xây dựng công trình cao tầng sẽ che khuất tầm nhìn và làm giảm lượng gió tự nhiên vốn giúp các căn nhà cấp bốn của họ đỡ ngột ngạt trong mùa hè. Đáng chú ý hơn, một phần con đường dùng để vận chuyển vật liệu thi công lại đi ngang qua đúng khu vực đầu hẻm Cây Gòn, nơi gia đình cũ của Diệu Linh vẫn đang sinh sống, khiến xe tải chở vật liệu thường xuyên gây ùn tắc vào giờ cao điểm.

"Bà con nói xe tải chạy suốt ngày, bụi bay mù mịt, quần áo phơi ngoài sân lúc nào cũng dính bụi xi măng," bà Út Thảo kể qua điện thoại với con gái, giọng có phần bức xúc thay cho cả xóm. "Mấy cô hàng xóm còn nói, không biết công trình này xây cho ai, chứ dân ở đây khổ sở vì nó bao nhiêu tháng nay rồi."

Lời kể của mẹ khiến Diệu Linh chột dạ, cảm giác trách nhiệm nặng nề đè lên vai — cô luôn tự hào rằng dự án này được thiết kế vì cộng đồng, nhưng giờ đây, chính cộng đồng ấy lại đang phải gánh chịu những hệ lụy trực tiếp từ quá trình thi công mà cô, với tư cách kiến trúc sư trưởng, có phần trách nhiệm trong việc không lường trước đầy đủ.

Trước khi liên hệ với Khôi Nguyên, Diệu Linh tự mình dành trọn một buổi sáng đi bộ dọc con đường bị ảnh hưởng, gõ cửa từng nhà, lắng nghe trực tiếp những lời phàn nàn mà không cần giấy bút ghi chép chính thức, chỉ đơn giản là một người từng lớn lên ở đây quay về hỏi thăm hàng xóm cũ.

"Con là con gái cô Út Thảo bán xôi đúng không?" một bà cụ hỏi khi Diệu Linh ghé qua, giọng vừa ngạc nhiên vừa có phần thân thiện hơn hẳn thái độ dè dặt ban đầu. "Cô nhớ con hồi nhỏ hay chạy chơi ngoài bãi đất trống đó lắm. Giờ con làm kiến trúc sư cho cái công trình đó luôn hả?"

"Dạ đúng rồi cô," Diệu Linh đáp, ngồi xuống bậc thềm nhà bà cụ, giọng chân thành. "Con nghe nói bà con khổ sở vì bụi với tiếng ồn mấy tháng nay, con muốn tự mình đến hỏi thăm coi có cách nào giải quyết ổn thỏa hơn không."

Bà cụ kể lể một hồi về nỗi khổ vì xe tải, về việc quần áo phơi luôn phải giặt lại, về đứa cháu nhỏ bị ho vì hít bụi xi măng suốt mấy tháng liền, và Diệu Linh lắng nghe từng lời, ghi nhớ kỹ trong đầu, cảm giác trách nhiệm càng lúc càng nặng nề hơn khi nhận ra, những con người đang phải chịu đựng phiền toái này chính là những người mà công trình cô thiết kế lẽ ra phải mang lại lợi ích trực tiếp nhất.

Cô lập tức liên hệ với Khôi Nguyên, đề nghị tổ chức một buổi họp khẩn với đại diện các hộ dân bị ảnh hưởng để lắng nghe trực tiếp ý kiến của họ, thay vì chỉ xử lý qua văn bản hành chính thông thường.

"Tớ đồng ý ngay," Khôi Nguyên đáp khi nghe đề xuất, không chút do dự. "Đây đúng là điều dự án này cần — lắng nghe người dân thật sự, không chỉ dựa vào báo cáo giấy tờ từ đội thi công."

Buổi họp được tổ chức ngay tại nhà văn hóa tạm của phường vào một buổi tối cuối tuần, với sự tham dự của khoảng ba mươi người dân, đại diện phường, đội thi công, cùng Diệu Linh và Khôi Nguyên. Không khí ban đầu khá căng thẳng, nhiều người lớn tiếng phàn nàn về tiếng ồn, bụi bặm, và cả nỗi lo sợ mơ hồ rằng công trình lớn này, dù mang danh "vì cộng đồng", cuối cùng cũng chỉ phục vụ lợi ích của một tập đoàn lớn, còn người dân xung quanh phải gánh chịu phiền toái.

"Tôi hiểu sự bức xúc của bà con," Diệu Linh đứng lên phát biểu, giọng chân thành, không hề mang dáng vẻ quan liêu xa cách. "Tôi lớn lên ở hẻm Cây Gòn cách đây không xa, mẹ tôi vẫn đang sống ở đó, nên tôi hiểu rõ những bất tiện bà con đang phải chịu đựng. Tôi xin nhận trách nhiệm vì đã không dự trù đầy đủ về vấn đề giao thông vận chuyển vật liệu khi lập kế hoạch thi công ban đầu."

Sự thừa nhận thẳng thắn ấy khiến không khí trong phòng dịu đi phần nào, nhiều người có vẻ bất ngờ khi thấy kiến trúc sư trưởng của một dự án lớn lại sẵn sàng nhận lỗi công khai thay vì đổ lỗi cho các bên khác.

"Vậy giờ tính sao?" một người đàn ông trung niên đứng lên hỏi, giọng vẫn còn gay gắt. "Chúng tôi không phản đối công trình, chỉ mong nó đừng làm khổ chúng tôi thêm nữa."

Khôi Nguyên đứng lên tiếp lời, giọng bình tĩnh nhưng quả quyết. "Chúng tôi sẽ điều chỉnh lại lộ trình vận chuyển vật liệu, tránh khung giờ cao điểm sáng tối, và thuê thêm xe tưới nước giảm bụi dọc tuyến đường thi công. Về vấn đề tầm nhìn và luồng gió, tôi đề nghị kiến trúc sư Diệu Linh xem xét lại phương án bố trí khối công trình, có thể giảm chiều cao một phần hoặc điều chỉnh hướng để giảm thiểu tác động đến các hộ dân xung quanh, dù điều đó có thể phát sinh thêm chi phí thiết kế lại."

Sau buổi họp, Diệu Linh và Khôi Nguyên cùng đội kỹ thuật dành trọn hai tuần tiếp theo để rà soát lại phương án tổng thể, tìm cách cân bằng giữa yêu cầu công năng ban đầu và những lo ngại chính đáng của cư dân xung quanh. Diệu Linh đề xuất giảm chiều cao khối nhà chính từ ba tầng xuống còn hai tầng rưỡi, mở rộng thêm phần sân vườn để tạo hành lang gió tự nhiên xuyên qua khu dân cư lân cận, đồng thời dịch chuyển lối vào chính sang phía đường lớn, giảm tải hoàn toàn cho con đường nhỏ dẫn qua hẻm Cây Gòn.

"Phương án mới này sẽ làm giảm diện tích sử dụng khoảng mười lăm phần trăm so với ban đầu," cô trình bày trong buổi họp nội bộ với Khôi Nguyên và đội quản lý dự án. "Nhưng tôi tin, việc giữ được sự ủng hộ của cộng đồng xung quanh quan trọng hơn nhiều so với việc tối đa hóa diện tích sử dụng."

"Tớ hoàn toàn đồng ý," Khôi Nguyên nói, không chút do dự. "Tớ sẽ trình phương án điều chỉnh này lên hội đồng quản trị, kèm theo phân tích chi phí phát sinh. Đây là điều đúng đắn cần làm, dù có thể chú Điền sẽ không hài lòng vì ngân sách và diện tích sử dụng đều bị ảnh hưởng."

Đúng như dự đoán, khi phương án điều chỉnh được trình lên, ông Bách Điền phản ứng gay gắt trong buổi họp hội đồng quản trị, cho rằng việc giảm diện tích sử dụng sẽ làm giảm hiệu quả đầu tư dài hạn của dự án, đồng thời chi phí phát sinh do thiết kế lại là một sự lãng phí không cần thiết.

"Chúng ta đang lãng phí thời gian và tiền bạc chỉ vì áp lực từ một nhóm nhỏ người dân phàn nàn," ông nói, giọng không giấu được sự bực bội. "Dự án nào trong quá trình thi công cũng gây ra ít nhiều bất tiện, đó là điều không thể tránh khỏi."

"Cháu không đồng ý với cách nhìn đó, thưa chú," Khôi Nguyên đáp, giọng kiên định. "Dự án này ngay từ đầu được xây dựng với mục đích phục vụ cộng đồng. Nếu chúng ta phớt lờ chính những người dân sẽ sử dụng công trình này để tối ưu hóa lợi nhuận đầu tư, chúng ta đang đi ngược lại hoàn toàn tinh thần ban đầu của dự án. Cháu tin, uy tín lâu dài của tập đoàn khi thực hiện đúng cam kết vì cộng đồng sẽ mang lại giá trị lớn hơn nhiều so với vài phần trăm diện tích sử dụng bị mất đi."

Cuộc tranh luận kéo dài gần một giờ đồng hồ, cuối cùng ông Bách Sơn, sau khi lắng nghe cả hai phía, quyết định phê duyệt phương án điều chỉnh của Diệu Linh, dù yêu cầu bộ phận tài chính tìm cách tối ưu hóa chi phí phát sinh ở những hạng mục khác để bù đắp phần nào. Quyết định ấy, dù giải quyết được khủng hoảng trước mắt, cũng khiến mối quan hệ giữa Khôi Nguyên và chú mình thêm phần căng thẳng, một sự căng thẳng mà cả hai đều biết, sẽ còn tiếp tục âm ỉ cho đến khi dự án hoàn thành.

Hai tuần sau, khi lộ trình vận chuyển vật liệu mới được áp dụng và phương án thiết kế điều chỉnh chính thức khởi công, Diệu Linh quay lại thăm khu xóm một lần nữa, lần này không phải để xin lỗi, mà để thông báo tin vui. Bà cụ hôm trước, khi nghe tin công trình sẽ thấp hơn, có thêm hành lang gió, và xe tải sẽ không còn chạy qua con hẻm vào giờ cao điểm nữa, cười tươi rói, nắm chặt tay cô.

"Con làm được vậy là tốt lắm rồi," bà nói, giọng đầy cảm kích. "Cô với bà con ở đây tin con, tin cái công trình này sẽ tốt cho tụi nhỏ sau này."

Lời cảm ơn giản dị ấy, với Diệu Linh, còn quý giá hơn bất kỳ lời khen nào từ giới chuyên môn hay bất kỳ bài báo nào từng viết về cô, vì nó đến từ chính những con người mà cô luôn tâm niệm phải phục vụ bằng cả trái tim mình khi cầm bút vẽ nên mỗi công trình.