Chương 7 — Giữa Hai Đường Băng

Cồ Đắc Thịnh trải ba bản báo cáo kỹ thuật lên mặt bàn kính, xếp cạnh nhau theo thứ tự thời gian: bản đề xuất nâng cấp radar thứ cấp gửi lên Tổng công ty năm ngoái, bản bổ sung gửi đầu năm nay sau khi có thêm hai lần radar báo trễ hình được ghi nhận, và bản mới nhất, soạn ngay sau vụ near-miss tuần trước, dày hơn hẳn hai bản kia vì có kèm phân tích sơ bộ từ tổ điều tra.

Ba bản báo cáo, ba con dấu tiếp nhận, không một dòng phê duyệt ngân sách nào.

Trước khi chuyển sang vị trí phó giám đốc khai thác bốn năm trước, Thịnh từng có mười năm làm kỹ sư bảo trì thiết bị dẫn đường tại chính đài Trà Sơn, trước khi được cử đi học thêm quản lý và điều chuyển lên vị trí hiện tại. Ông là một trong số ít người ở cảng vụ hiểu rõ từng con ốc, từng bo mạch bên trong hệ thống radar thứ cấp đã hoạt động gần hai thập kỷ, và cũng là người hiểu rõ hơn ai hết rằng thiết bị ấy không hỏng hoàn toàn — nó vẫn chạy, vẫn quét, vẫn hiển thị đúng những gì nó được thiết kế để hiển thị, chỉ là chậm hơn so với yêu cầu của một bầu trời ngày càng đông đúc hơn so với thời điểm nó được lắp đặt. Chính vì hiểu quá rõ, ông càng khó chấp nhận việc nhìn nó tiếp tục vận hành như một quả bom hẹn giờ chạy chậm, mà không ai đủ thẩm quyền bấm nút dừng lại để thay mới.

Điện thoại bàn reo. Số hiển thị là văn phòng Tổng công ty Cảng hàng không khu vực, cấp trên trực tiếp của ông. Thịnh nhấc máy, giọng tự động chuyển sang sắc thái chuyên nghiệp quen thuộc mà ông dùng cho mọi cuộc gọi từ trên xuống.

"Dạ, Thịnh nghe."

"Anh Thịnh, tôi xem báo cáo mới nhất của anh về vụ ở Trà Sơn rồi," giọng người ở đầu dây bên kia — Phó tổng giám đốc phụ trách đầu tư hạ tầng — nói nhanh, kiểu nói của người có quá nhiều cuộc họp trong một ngày. "Tôi hiểu mức độ nghiêm trọng. Nhưng anh cũng hiểu tình hình chung. Năm nay ngân sách đầu tư công phân bổ cho toàn hệ thống giảm mười hai phần trăm so với kế hoạch, trong khi ba dự án nâng cấp đường băng ở các sân bay cửa ngõ đang ở giai đoạn giải ngân cuối, không thể trì hoãn."

"Tôi hiểu điều đó," Thịnh nói, cố giữ giọng bình tĩnh dù ông đã dự đoán trước câu trả lời này từ lúc bấm nút gọi lại. "Nhưng Trà Sơn vừa xảy ra một sự cố mất phân cách nghiêm trọng, một phần nguyên nhân liên quan trực tiếp đến độ trễ của hệ thống radar hiện tại. Nếu chờ thêm một chu kỳ ngân sách nữa, tôi không dám chắc lần sau chúng ta còn may mắn."

"Tôi không nghi ngờ mức độ cấp bách anh nói. Nhưng anh cũng phải hiểu, xét trên toàn hệ thống, Trà Sơn có lưu lượng chưa bằng một phần mười so với các sân bay cửa ngõ. Ủy ban đầu tư sẽ hỏi ngay câu đầu tiên: tại sao ưu tiên một sân bay lưu lượng thấp trước một sân bay đang phục vụ hàng chục nghìn hành khách mỗi ngày?"

Thịnh nhìn ra cửa sổ văn phòng, nơi có thể thấy một góc đường băng phụ, nơi chiếc trực thăng cấp cứu tuần trước đã hạ cánh an toàn sau khi được vector tránh khỏi luồng bay của chuyến thương mại. Ông biết câu trả lời cho câu hỏi đó không nằm ở con số lưu lượng, mà ở một điều khó lượng hóa hơn nhiều: một sân bay phục vụ ít hành khách hơn không có nghĩa là một sự cố ở đó ít nghiêm trọng hơn, chỉ là ít người biết đến hơn nếu điều tồi tệ nhất xảy ra.

"Tôi sẽ chuẩn bị hồ sơ đấu thầu rút gọn theo diện khẩn cấp," Thịnh nói. "Nếu anh hỗ trợ tôi trình lên ủy ban trong kỳ họp gần nhất, tôi tin có thể rút ngắn thời gian phê duyệt xuống còn vài tháng thay vì cả năm."

"Tôi sẽ xem xét. Nhưng anh cũng biết, ngay cả diện khẩn cấp cũng cần đủ hồ sơ chứng minh mức độ rủi ro, không thể chỉ dựa vào một sự cố đơn lẻ, dù nó nghiêm trọng đến đâu. Ủy ban sẽ hỏi: nếu chỉ một sự cố mà đã phải phê duyệt khẩn cấp, vậy những sân bay khác từng có sự cố tương tự trong quá khứ thì sao?"

Cuộc gọi kết thúc sau đó vài phút, không có cam kết cụ thể nào ngoài "sẽ xem xét" — cụm từ Thịnh đã nghe không dưới mười lần trong ba năm giữ chức phó giám đốc khai thác, đủ để ông thuộc lòng ngữ điệu đi kèm với nó, thứ ngữ điệu báo hiệu một lời từ chối được gói trong vỏ bọc lịch sự.

Ông đặt ống nghe xuống, xoa hai tay lên mặt, rồi mở ngăn kéo bàn, lấy ra một tập tài liệu khác — không phải báo cáo kỹ thuật, mà là bảng theo dõi cá nhân ông tự lập, ghi lại từng lần đề xuất, từng cuộc gọi, từng cái hẹn "sẽ xem xét" trong suốt hai năm qua. Ông không lập bảng này để nộp báo cáo cho ai. Ông lập nó cho chính mình, như một cách nhắc nhở rằng ông đã không im lặng, dù kết quả cho đến giờ vẫn là con số không.

Có tiếng gõ cửa. Chương Bá Vọng bước vào, không hẹn trước, một điều hiếm khi xảy ra giữa hai người vốn luôn giữ đúng phép tắc hành chính.

"Anh Thịnh, tôi biết anh đang bận, nhưng tôi cần nói chuyện trực tiếp, không qua công văn."

"Ngồi đi." Thịnh chỉ tay vào ghế đối diện, gạt tập tài liệu cá nhân sang một bên. "Tôi vừa gọi cho trên. Câu trả lời vẫn là câu trả lời cũ."

Vọng ngồi xuống, không giấu vẻ mệt mỏi trên gương mặt. "Tôi không đến để hỏi về radar hôm nay. Tôi đến vì biên chế. Chúng tôi đang thiếu người trầm trọng, đủ để tôi lo lắng hơn cả chuyện thiết bị."

Thịnh nghe Vọng trình bày tình trạng nhân sự, gật đầu theo từng con số, rồi lấy bút ghi chú vào một tờ giấy riêng. "Chuyện biên chế tôi có thể can thiệp nhanh hơn chuyện đầu tư thiết bị, vì nó nằm trong thẩm quyền phê duyệt cấp cảng vụ, không cần qua ủy ban đầu tư trung ương. Tôi sẽ ký đề xuất điều động tạm thời ngay trong tuần này."

"Cảm ơn anh." Vọng thở ra, một phần gánh nặng như vừa được đặt xuống. Rồi ông nhìn Thịnh, ánh mắt dò xét. "Anh có mệt không, khi cứ phải nghe từ chối hết lần này đến lần khác mà vẫn phải là người đứng ra xin?"

Thịnh im lặng một lúc, ngón tay gõ nhẹ lên bìa tập tài liệu cá nhân. "Có chứ. Nhưng tôi nghĩ về nó theo cách này: nếu tôi ngừng xin, không có nghĩa vấn đề biến mất. Nó chỉ có nghĩa không còn ai nhắc đến nó nữa, cho đến khi có chuyện gì đó buộc người ta phải nhắc."

"Anh không muốn đó là cách radar của chúng ta được nâng cấp," Vọng nói, không phải câu hỏi.

"Không muốn chút nào," Thịnh đáp, giọng trầm xuống. "Tôi đã chứng kiến đủ nhiều lần cái vòng luẩn quẩn ấy trong ngành: đề xuất bị hoãn vì chưa đủ bằng chứng rủi ro, rồi khi rủi ro thành hiện thực, người ta mới vội vã phê duyệt trong một buổi họp khẩn, như thể tốc độ phê duyệt lúc đó có thể bù lại cho những năm tháng trì hoãn trước đó. Tôi không muốn Trà Sơn trở thành một ví dụ khác cho cái vòng luẩn quẩn đó, nhất là khi lần này chúng ta đã có đủ cảnh báo từ trước."

"Không ai muốn vậy." Thịnh nhìn ra cửa sổ lần nữa, nơi ánh chiều đang đổ dài trên đường băng chính. "Nhưng tôi cũng không định ngồi yên chờ điều đó xảy ra trước khi tiếp tục gửi báo cáo. Lần này tôi sẽ đính kèm cả phân tích chi phí — chi phí sửa chữa, bồi thường, gián đoạn khai thác nếu một sự cố thực sự xảy ra, so với chi phí đầu tư ngay bây giờ. Có lẽ con số, hơn là lời kêu gọi, mới là thứ khiến ủy ban lắng nghe."

Vọng đứng dậy, bắt tay Thịnh trước khi ra về, một cử chỉ giữa hai người đàn ông đã quen làm việc cùng nhau đủ lâu để hiểu rằng không phải mọi trận chiến đều thắng ngay lập tức, nhưng có những trận chiến buộc phải tiếp tục đánh, chỉ vì cái giá của việc ngừng lại còn lớn hơn nhiều.

Sau khi Vọng rời đi, Thịnh ngồi lại một mình, nhìn ba bản báo cáo vẫn còn trải trên bàn kính. Ông cầm bản mới nhất lên, đọc lại đoạn kết luận sơ bộ của tổ điều tra, dòng chữ in đậm: "độ trễ cập nhật vị trí của hệ thống radar thứ cấp là một trong các yếu tố góp phần vào diễn biến sự cố." Ông gạch dưới dòng đó bằng bút đỏ, không phải để nộp báo cáo, mà như một lời tự nhắc rằng lần tới khi có ai hỏi ông tại sao vẫn kiên trì với một đề xuất đã bị từ chối nhiều lần, ông sẽ có một câu trả lời rõ ràng hơn bất kỳ con số lưu lượng nào: vì đã có người suýt không kịp về nhà sau ca trực của mình.

Ông rời văn phòng muộn hơn thường lệ hôm đó, đi bộ ngang qua khu vực kỹ thuật trước khi ra bãi xe, ghé vào phòng đặt thiết bị radar phụ trợ, nơi tủ máy cũ vẫn phát ra tiếng quạt tản nhiệt đều đều quen thuộc suốt gần hai mươi năm qua. Người kỹ thuật viên trực đêm gật đầu chào ông, tiếp tục công việc kiểm tra định kỳ, một công việc mà cả hai đều biết chỉ có thể duy trì thiết bị hoạt động, chứ không thể khiến nó trẻ lại. Thịnh đứng đó một lúc, nhìn dãy đèn tín hiệu nhấp nháy trên bảng điều khiển, rồi rời đi mà không nói thêm gì, mang theo trong đầu hình ảnh dòng chữ in đậm ông vừa gạch dưới, như một lời nhắc nhở ông sẽ không để cho ai quên trong kỳ họp sắp tới của ủy ban đầu tư.