Chương 11 — Người Vẽ Bản Đồ Của Những Con Đường Đã Mất

Vân Khuê không về nhà ngay tối hôm đó. Cô nhắn tin cho mẹ nói mình bận việc cơ quan, xin phép về muộn, rồi để Duy Khánh chở đến một quán cà phê ven sông, nơi hai người ngồi lặng lẽ suốt gần hai tiếng đồng hồ, phần lớn thời gian không nói gì nhiều, chỉ có tiếng nhạc nhẹ phát ra từ chiếc loa nhỏ trong quán và tiếng nước sông vỗ nhẹ vào bờ kè phía dưới.

"Chị cần thời gian để nghĩ," Duy Khánh nói, khi thấy cô đã bình tĩnh lại phần nào, ánh mắt anh dịu dàng nhưng không xâm phạm vào khoảng riêng tư cô đang cần. "Tôi sẽ không giục chị phải làm gì ngay bây giờ. Nhưng nếu chị cần người bên cạnh khi nói chuyện với gia đình, tôi sẵn sàng, dù chỉ để chờ ở ngoài."

"Cảm ơn anh," Vân Khuê nói, nhìn xuống ly cà phê đã nguội lạnh từ lâu. "Em không biết phải mở lời thế nào. Ông cháu đã giấu chuyện này suốt ba mươi năm. Nếu cháu hỏi thẳng, cháu sợ ông sẽ sốc, sẽ đau lòng, thậm chí có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của ông."

Cô nhìn ra mặt sông tối sẫm, nơi ánh đèn từ những tòa nhà bên kia bờ hắt xuống mặt nước thành những vệt sáng lung linh, gợn sóng theo từng cơn gió nhẹ. Cô nghĩ đến hình ảnh ông nội mình ngồi ngoài hiên mỗi tối, ngón tay vẽ những đường kẻ vô hình lên đùi, và giờ đây, cô hiểu ra rằng có lẽ những đường kẻ ấy không hề vô nghĩa như cô từng nghĩ — biết đâu, trong đầu ông, ông vẫn đang âm thầm vẽ lại, hết lần này đến lần khác, hình dáng của những con hẻm mà ông đã buộc phải xóa đi khỏi bản đồ chính thức, như một cách chuộc lỗi câm lặng mà không ai trong gia đình từng hiểu được.

"Em cứ nghĩ mãi về việc, nếu là em, em có đủ can đảm để làm điều ông đã từ chối làm suốt ba mươi năm không," cô nói tiếp, giọng trầm xuống. "Đối diện với một mệnh lệnh sai trái, để rồi phải trả giá bằng chính lương tâm của mình. Em không biết mình có nên trách ông không, hay chỉ nên thương ông, vì ông cũng chỉ là một chàng trai trẻ nghèo khó, sợ mất việc, sợ liên lụy gia đình, giữa một guồng máy quyền lực mà ông không có cách nào chống lại."

"Không ai có quyền phán xét một người khi chưa từng đứng vào đúng vị trí của họ trong đúng thời khắc đó," Duy Khánh nói, giọng nhẹ nhàng nhưng chắc chắn. "Điều quan trọng bây giờ không phải là quy trách nhiệm cho ông, mà là giúp ông, và giúp cả cộng đồng Vạn Đăng, có cơ hội được nói ra sự thật, được thừa nhận những gì đã mất, trước khi mọi nhân chứng, mọi ký ức, đều không còn kịp nữa."

"Chị có nghĩ đến việc nói chuyện với bố chị trước không?" Duy Khánh gợi ý. "Ông ấy là con trai của ông, nhưng cũng đứng ở một khoảng cách nhất định với những gì đã xảy ra, có thể sẽ tỉnh táo hơn chị lúc này để cùng chị tìm cách tiếp cận ông nội."

Lời gợi ý ấy khiến Vân Khuê bừng tỉnh — cô đã quá tập trung vào cảm xúc của chính mình và của ông nội mà quên mất rằng cha cô, ông Quách Đình Lâm, cũng là một phần của câu chuyện này, dù ông chưa hề hay biết. Chính ông đã kể cho cô nghe về cuộn giấy bí ẩn, về hình ảnh cha mình ngồi khóc một mình trong phòng năm xưa. Có lẽ ông đã mang trong lòng câu hỏi ấy từ rất lâu, chỉ là chưa từng có đủ manh mối để tìm ra câu trả lời.

"Anh nói đúng," cô nói, ngồi thẳng dậy. "Em sẽ nói chuyện với bố trước."

Về đến nhà đã gần chín giờ tối, Vân Khuê thấy ông Tuyền đã đi ngủ sớm, còn cha mẹ cô đang ngồi xem tivi trong phòng khách. Cô ngồi xuống cạnh cha, chờ đến khi mẹ vào bếp lấy nước, mới khẽ chạm vào tay ông, ra hiệu muốn nói chuyện riêng.

"Bố ơi, con cần nói với bố một chuyện quan trọng," cô nói, giọng nghiêm túc khiến ông Lâm ngay lập tức tắt tivi, quay sang nhìn con gái với vẻ lo lắng.

Cô kể lại toàn bộ những gì mình đã tìm hiểu được suốt mấy tuần qua — từ tấm bản đồ biến mất, đến bài báo về dự án kè chống lũ, đến chữ ký của ông nội trên biên bản giao nhận tài liệu, và cuối cùng, là cuộc gặp gỡ với bà Huỳnh Thị Nết, người đã xác nhận rằng ông Tuyền từng lớn lên ở chính Xóm Vạn Đăng, và có một người em gái tên Quách Thị Nhài đã thất lạc từ sau ngày giải tỏa.

Ông Lâm ngồi im, gương mặt ông dần trắng bệch đi theo từng chi tiết Vân Khuê kể, hai bàn tay ông siết chặt lấy nhau trên đùi. Khi cô kể xong, ông ngồi lặng một lúc lâu, nhìn xuống sàn nhà, không nói được gì.

"Vậy là bố có một người cô ruột mà bố chưa từng biết mặt," cuối cùng ông thì thầm, giọng đầy hoang mang. "Cả đời bố cứ nghĩ ông là con một, không có anh chị em nào cả. Ông chưa bao giờ, chưa một lần, nhắc đến chuyện này."

"Bố có nhớ gì thêm về cuộn giấy bố từng kể cho con nghe không? Lúc bố thấy ông khóc ấy?" Vân Khuê hỏi.

Ông Lâm nhắm mắt lại, cố lục tìm trong ký ức tuổi thơ đã mờ nhạt theo năm tháng. "Bố nhớ đó là một cuộn giấy khá lớn, cuộn tròn trong một cái ống nhựa màu trắng, loại ống người ta hay dùng để đựng bản vẽ kỹ thuật. Ông cất nó trong một cái tủ gỗ cũ ở góc phòng, khóa lại cẩn thận, chưa bao giờ cho ai xem, kể cả bà nội con lúc còn sống. Bố còn nhớ, có lần bố tò mò định mở tủ ra xem, ông phát hiện, giận dữ mắng bố một trận, đó là lần duy nhất trong đời bố thấy ông nổi giận với bố như vậy."

Chi tiết ấy khiến Vân Khuê tin chắc hơn bao giờ hết rằng cuộn giấy trong ống nhựa ấy chính là tấm bản đồ gốc của Xóm Vạn Đăng — bản vẽ tay nguyên bản trước khi ông bị ép vẽ lại, xóa bỏ toàn bộ xóm chài khỏi bản đồ chính thức. Nếu tấm bản đồ ấy vẫn còn tồn tại, nó sẽ là bằng chứng vật lý quan trọng nhất, không thể chối cãi, về những gì đã thực sự xảy ra vào năm 1994.

"Con nghĩ cái tủ gỗ đó vẫn còn ở trong phòng ông," cô nói. "Con đã thấy nó nhiều lần, ông vẫn khóa, nói là đựng đồ cũ không dùng đến."

Ông Lâm thở dài, đứng dậy, đi đến bên cửa sổ, nhìn ra khoảng sân tối bên ngoài. "Bố không biết nên làm gì bây giờ. Một mặt, bố muốn biết sự thật, muốn tìm lại cô em gái mà bố chưa bao giờ có cơ hội gặp mặt. Mặt khác, bố sợ nếu chúng ta ép ông đối diện với chuyện này, ông sẽ không chịu nổi. Ông đã bảy mươi tám tuổi rồi, con biết đấy, sức khỏe không còn tốt như trước."

"Con không muốn ép ông," Vân Khuê nói, giọng cô cũng nghẹn lại. "Nhưng con nghĩ, việc giữ im lặng suốt bao nhiêu năm qua cũng đang bào mòn ông từng ngày, chứ không phải chỉ có việc đối diện với sự thật mới làm ông đau khổ. Con nhớ mẹ từng nói với ông, tối hôm con hỏi về Vạn Đăng lần đầu, con nghe được câu chuyện đó qua bức tường. Ông đã nói ông 'mệt mỏi vì phải giữ' điều gì đó. Con nghĩ, có lẽ một phần trong ông cũng đang chờ đợi một ai đó đủ can đảm để hỏi thẳng, để ông có cớ được nói ra."

Mẹ cô, bà Bích Nguyên, lúc này đã quay lại phòng khách từ bao giờ, đứng lặng ở cửa bếp, nghe trọn phần cuối câu chuyện. Bà bước đến, ngồi xuống cạnh chồng, nắm lấy tay ông.

"Em nghĩ Vân Khuê nói đúng," bà nói, giọng nhẹ nhàng nhưng kiên định. "Bố đã một mình mang gánh nặng này quá lâu rồi. Là con cháu trong nhà, mình nên là người đầu tiên bố có thể tin tưởng để chia sẻ, chứ không phải để bố phải nghe những lời đồn đoán từ người ngoài, hay tệ hơn, để chuyện này bị phanh phui theo một cách khiến bố tổn thương nhiều hơn."

Ba người ngồi lặng trong phòng khách một lúc lâu, ánh đèn vàng dịu nhẹ hắt xuống, tiếng đồng hồ treo tường tích tắc đều đặn như đang đếm ngược đến một khoảnh khắc mà cả gia đình đều biết không thể trì hoãn thêm được nữa.

"Để cuối tuần này," ông Lâm cuối cùng nói, giọng đã lấy lại phần nào bình tĩnh. "Bố sẽ tìm cách nói chuyện với ông, nhẹ nhàng thôi, không ép buộc. Nếu ông sẵn sàng chia sẻ, tốt. Nếu chưa, chúng ta sẽ kiên nhẫn chờ thêm."

Vân Khuê gật đầu, dù trong lòng cô vẫn còn ngổn ngang bao câu hỏi chưa lời đáp. Cô lên phòng, nằm trên giường, nhìn lên trần nhà, lắng nghe tiếng ông nội ho khan trong phòng bên cạnh — một âm thanh quen thuộc mà giờ đây, mỗi lần nghe thấy, cô lại cảm nhận nó mang một sức nặng khác hẳn, như tiếng vọng của một câu chuyện dài chưa từng được kể, đang chờ đợi cơ hội cuối cùng để được cất lên thành lời trước khi quá muộn.

Trước khi thiếp đi, cô nhắn cho Duy Khánh một tin cuối cùng trong đêm: "Bố em đồng ý sẽ nói chuyện với ông cuối tuần này. Cảm ơn anh đã ở bên em tối nay." Chỉ vài phút sau, điện thoại cô rung lên một tin nhắn trả lời ngắn gọn nhưng ấm áp: "Dù kết quả thế nào, chị cũng không phải đối mặt với nó một mình. Ngủ ngon." Cô đọc đi đọc lại dòng tin nhắn ấy vài lần trước khi tắt màn hình, một cảm giác ấm áp len lỏi giữa những lo âu ngổn ngang, như một ngọn đèn nhỏ vẫn kiên trì cháy sáng giữa một đêm dài chưa biết khi nào mới kết thúc.