Chương 27 — Người Vẽ Bản Đồ Của Những Con Đường Đã Mất

Sáu tháng sau buổi tham vấn cộng đồng, vào một buổi sáng đầu thu trời trong xanh không một gợn mây, lễ khánh thành Công viên Tưởng niệm Xóm Vạn Đăng chính thức diễn ra ngay tại khu đất ven sông, dưới bóng mát của cây đa cổ thụ giờ đã được công nhận chính thức là "cây di sản" theo đề nghị mà Bảo Nghi từng dày công soạn thảo nhiều tháng trước.

Công viên được thiết kế lại hoàn toàn so với bản vẽ ban đầu của dự án Kim Xuyên Riverside — thay vì những khối nhà cao tầng san sát, giờ đây là một không gian xanh mở, với lối đi lát đá mô phỏng theo hình dáng những con hẻm cũ trong tấm bản đồ gốc của ông Tuyền, một hồ nước nhỏ tượng trưng cho khúc sông năm xưa, và ở vị trí trung tâm, ngay dưới tán cây đa, là một tấm bia đá khắc tên toàn bộ hai trăm hộ gia đình từng sinh sống tại Xóm Vạn Đăng, được biên soạn công phu dựa trên chính những sổ bộ hiện trạng mà ông Tuyền đã lén cất giữ suốt ba mươi năm.

Cạnh công viên, một tòa nhà nhỏ hai tầng, trước đây là văn phòng điều hành công trường của Tập đoàn Hải Nguyên, được cải tạo thành "Nhà trưng bày Ký ức Vạn Đăng", nơi Kha Duy Thịnh giờ đây đảm nhận vai trò quản lý chính, phối hợp cùng bảo tàng tỉnh để trưng bày những hiện vật quý giá đã được các gia đình cũ đóng góp — chiếc hộp thiếc của bà Nết, bộ dụng cụ đan lồng đèn, những tấm ảnh đen trắng đã ố vàng, và ở vị trí trang trọng nhất, dưới một lớp kính bảo vệ đặc biệt, là tấm bản đồ gốc do chính ông Tuyền vẽ năm 1994, cùng với tấm bản đồ đã bị chỉnh sửa năm 1995, được trưng bày song song để mọi người có thể tận mắt so sánh, hiểu rõ mức độ của sự xóa bỏ đã từng xảy ra.

Buổi lễ khánh thành thu hút hàng trăm người tham dự — không chỉ những cư dân Vạn Đăng cũ và con cháu của họ, mà cả người dân thành phố tò mò muốn tìm hiểu về câu chuyện đã từng gây chấn động dư luận suốt nửa năm qua, cùng nhiều phóng viên báo đài đến đưa tin. Bà Huỳnh Thị Nết, dù tuổi cao sức yếu, vẫn kiên quyết đòi con trai đưa mình đến dự, ngồi trên xe lăn ở hàng ghế đầu, đôi mắt bà không rời khỏi tấm bia đá khắc tên các hộ gia đình, tìm kiếm cho đến khi thấy tên gia đình mình được khắc trang trọng trong danh sách.

Ông Cung Bá Thịnh cũng có mặt, mang theo một chậu lan nhỏ từ khu vườn của mình để tặng cho nhà trưng bày, nói đùa rằng đó là "món quà của một người từng chỉ dám giấu vài trang sổ, giờ được nhìn thấy cả một câu chuyện lớn được công nhận đàng hoàng". Nhà báo Quản Nhã Thanh cũng có mặt, không phải với tư cách phóng viên tác nghiệp lần này, mà đơn giản chỉ là một khách mời, muốn tận mắt chứng kiến thành quả của loạt bài viết mà chị đã dồn tâm huyết thực hiện suốt nhiều tháng qua.

Đám đông tụ họp mỗi lúc một đông hơn khi gần đến giờ khai mạc chính thức, tiếng trò chuyện rộn rã hòa lẫn với tiếng nhạc dân tộc nhẹ nhàng phát ra từ hệ thống loa được bố trí quanh công viên, tạo nên một không khí vừa trang trọng vừa ấm cúng, khác hẳn với sự căng thẳng, đối đầu của buổi tham vấn cộng đồng nửa năm trước. Trẻ con chạy nhảy nô đùa quanh gốc cây đa, tiếng cười giòn tan của chúng vang lên như một lời nhắc nhở rằng, sự sống vẫn luôn tiếp diễn, ngay cả trên mảnh đất từng mang nặng những vết thương của quá khứ.

"Cuối cùng, tên tuổi của chúng tôi cũng được ghi lại rồi," bà nói, giọng bà run run vì xúc động, khi Vân Khuê đến chào hỏi bà trước giờ khai mạc. "Ba mươi năm, tôi cứ nghĩ mình sẽ chết đi mà không ai còn nhớ đến xóm mình đã từng tồn tại. Giờ thì, dù tôi có nhắm mắt xuôi tay, cũng yên lòng rồi."

Bà Quách Thị Nhài, khỏe mạnh hơn hẳn so với lần đầu Vân Khuê gặp bà, cũng có mặt, đi cùng con dâu chị Thoa và cả gia đình nhỏ của mình. Bà đứng lặng rất lâu trước tấm bản đồ gốc của anh trai mình, ngón tay bà run run lần theo những nét vẽ, dừng lại ở đúng vị trí ngôi nhà cũ của gia đình mình, nơi tên "Quách Văn Khoát" — tên cha của hai anh em — được ghi chú cẩn thận bên cạnh ký hiệu ngôi nhà.

"Anh vẫn nhớ rõ vị trí nhà mình đến từng chi tiết," bà nói với Vân Khuê, giọng bà đầy tự hào lẫn xúc động. "Cả đời làm nghề vẽ bản đồ, cuối cùng tấm bản đồ ý nghĩa nhất của anh lại chính là tấm bản đồ về quê hương mình."

Buổi lễ chính thức bắt đầu với bài phát biểu của đại diện Ủy ban Nhân dân thành phố, sau đó là phần cắt băng khánh thành với sự tham gia của nhiều đại diện — trong đó, gây bất ngờ lớn cho toàn bộ khán giả, có cả sự xuất hiện của ông Diệp Nhật Bình, người đã chủ động đề nghị được tham dự với tư cách đại diện đơn vị tài trợ chính cho công trình xây dựng khu tưởng niệm, một phần trong cam kết trách nhiệm mà ông đã hứa trước công luận nhiều tháng trước.

"Tôi không mong mọi người có thể quên đi những gì đã xảy ra," ông Bình nói trong bài phát biểu ngắn gọn của mình, giọng ông có phần khiêm nhường hơn hẳn so với sự tự tin ông từng thể hiện tại buổi tham vấn cộng đồng nửa năm trước. "Nhưng tôi hy vọng, công trình này có thể là một bước khởi đầu để chuộc lại phần nào những sai lầm của quá khứ, dù tôi biết, không gì có thể thực sự bù đắp được những gì các gia đình đã mất."

Ông Tuyền, ngồi ở hàng ghế danh dự cùng gia đình, lắng nghe bài phát biểu ấy với một vẻ mặt trầm ngâm khó đoán. Sau buổi lễ, khi ông Bình đến chào hỏi, hai người đàn ông, một già một trẻ hơn, đứng đối diện nhau trong một khoảnh khắc ngắn ngủi nhưng đầy ý nghĩa.

"Cảm ơn ông đã có mặt hôm nay," ông Tuyền nói, giọng ông điềm tĩnh. "Con đường phía trước để hàn gắn hoàn toàn còn dài, nhưng tôi tin, mỗi bước đi đúng đắn đều có giá trị của nó."

Ông Bình gật đầu, siết chặt tay ông Tuyền một cách trân trọng, không nói thêm lời nào, nhưng ánh mắt ông mang một sự thành khẩn mà Vân Khuê, đứng quan sát từ xa, cảm nhận được là chân thật, ít nhất là ở khoảnh khắc ấy.

Bà Nhài, đứng gần đó, cũng tiến đến bắt tay ông Bình, giọng bà điềm tĩnh nhưng không giấu được một chút dò xét. "Cảm ơn cậu đã góp phần xây dựng lại nơi này," bà nói. "Tôi mong, từ nay về sau, những gì cậu làm sẽ luôn xuất phát từ sự tôn trọng đối với con người, chứ không chỉ vì lợi ích kinh doanh."

"Cháu xin ghi nhớ lời bà dặn," ông Bình đáp, cúi đầu lễ phép, một thái độ khác hẳn với sự tự tin, có phần ngạo mạn mà ông từng thể hiện trong những lần đối đầu trước đây.

Vân Khuê đứng nhìn cảnh tượng ấy, thầm nghĩ, có lẽ đây chính là hình thức hòa giải chân thực nhất mà một câu chuyện đau lòng như thế này có thể đạt được — không phải sự tha thứ hoàn toàn, không phải sự quên lãng, mà là một sự thừa nhận thẳng thắn, một cam kết làm tốt hơn trong tương lai, được xây dựng trên nền tảng của sự thật đã được phơi bày trọn vẹn.

Buổi chiều hôm đó, khi buổi lễ đã kết thúc, đám đông dần thưa vắng, chỉ còn lại gia đình Vân Khuê và vài người bạn thân thiết ở lại, ngồi quây quần dưới bóng mát cây đa, ngắm nhìn ánh hoàng hôn nhuộm cam khắp mặt sông. Đó là khoảnh khắc, sau tất cả những sóng gió đã trải qua, Vân Khuê mới thực sự cảm nhận được trọn vẹn ý nghĩa của những gì họ đã cùng nhau xây dựng nên — không chỉ là một công viên, một nhà trưng bày, mà là sự phục hồi của một ký ức tưởng chừng đã vĩnh viễn biến mất, giờ đây được khắc ghi lại, vững chắc như chính gốc rễ của cây đa cổ thụ đang tỏa bóng che chở cho tất cả mọi người đang ngồi bên dưới nó.

Kha Duy Thịnh mang ra một ấm trà nóng, rót cho từng người, nụ cười trên môi anh rạng rỡ hơn hẳn so với vẻ trầm tư thường thấy suốt nhiều tháng vận động ròng rã. "Tôi vẫn nhớ như in ngày đầu tiên hai anh chị tìm đến quán nước nhỏ của tôi, hỏi về Vạn Đăng," anh nói, giọng anh đầy hoài niệm. "Lúc đó tôi còn nghi ngờ, không biết có nên tin tưởng hai người xa lạ hay không. Giờ nhìn lại, tôi mừng vì mình đã quyết định tin tưởng."

"Cảm ơn anh đã tin tưởng chúng tôi," Vân Khuê đáp, nhận lấy chén trà từ tay anh. "Nếu không có nhóm 'Ký Ức Vạn Đăng' của anh, chúng tôi sẽ không bao giờ tìm được bà Nết, không bao giờ có đủ bằng chứng nhân chứng để đi đến ngày hôm nay."

Cả nhóm ngồi lặng lẽ bên nhau một lúc lâu, không ai nói thêm gì nhiều, chỉ lặng ngắm ánh hoàng hôn dần buông xuống mặt sông, để những âm thanh quen thuộc của thành phố Kim Xuyên — tiếng chuông chùa xa xa, tiếng trẻ con nô đùa, tiếng nước sông chảy êm đềm — hòa quyện vào nhau, như một khúc nhạc mừng cho một chương mới vừa được mở ra sau ba mươi năm dài im lặng.