Chương 7 — Người Vẽ Bản Đồ Của Những Con Đường Đã Mất

Trung tâm Bảo tồn Di sản Đô thị Kim Xuyên, nơi Tạ Duy Khánh cộng tác, nằm khiêm tốn trên tầng hai một căn nhà phố cổ đã được cải tạo nhẹ nhàng, giữ nguyên bộ khung gỗ lim và mái ngói âm dương, chỉ thêm vào hệ thống điện và điều hòa cho phù hợp với công năng văn phòng. Vân Khuê đến đó vào chiều thứ Tư theo lời mời của Duy Khánh, mang theo toàn bộ bản photocopy tài liệu cô đã thu thập được, cẩn thận sắp xếp trong một chiếc cặp da cũ của ông nội mà cô mượn tạm mà không nói rõ lý do.

Cầu thang gỗ kêu cọt kẹt dưới chân cô khi bước lên tầng hai, nơi một căn phòng rộng được bài trí như nửa văn phòng nửa thư viện, kệ sách cao đến trần chất đầy những cuốn sách về kiến trúc, quy hoạch, lịch sử đô thị, xen giữa là những ống đựng bản vẽ cuộn tròn dựng thành hàng ở góc tường. Một tấm bản đồ lớn của thành phố Kim Xuyên được ghim lên bảng, đánh dấu bằng những chấm màu đỏ, vàng, xanh khác nhau — có lẽ là hệ thống phân loại các khu vực di sản mà Duy Khánh đang nghiên cứu.

"Vân Khuê, vào đây, vào đây," Duy Khánh vẫy tay gọi cô từ chiếc bàn lớn ở giữa phòng, nơi anh đã trải sẵn vài tấm bản đồ và một chồng ghi chú. Bên cạnh anh, một cô gái trẻ hơn, tóc ngắn nhuộm màu hạt dẻ, đang gõ máy tính nhanh thoăn thoắt, ngẩng lên nhìn Vân Khuê với ánh mắt tò mò xen lẫn thân thiện.

"Đây là Chung Bảo Nghi, đồng nghiệp của tôi ở trung tâm," Duy Khánh giới thiệu. "Nghi phụ trách mảng truyền thông và sưu tầm tư liệu cộng đồng, giỏi tìm kiếm thông tin trên mạng xã hội hơn bất kỳ ai tôi từng biết."

"Chào chị Vân Khuê!" Bảo Nghi đứng dậy, bắt tay cô nhiệt tình. "Anh Khánh kể em nghe hết rồi, vụ Xóm Vạn Đăng đúng là ly kỳ luôn á. Em mà là nhà báo chắc viết được cả loạt phóng sự dài kỳ."

Sự hào hứng bộc trực của Bảo Nghi khiến không khí trong phòng trở nên nhẹ nhàng hơn hẳn so với sự căng thẳng Vân Khuê vẫn mang theo suốt mấy tuần qua. Cô mỉm cười, đặt cặp tài liệu lên bàn, bắt đầu trải ra từng tờ một, giải thích lại toàn bộ những gì mình đã tìm được — từ tấm bản đồ 1987 và 1995, bài báo về dự án kè chống lũ, biên bản giao nhận tài liệu có chữ ký của ông nội cô và ông Diệp Khắc Bổn, cho đến những gì cô nghe lỏm được trong căng tin cơ quan về dự án Kim Xuyên Riverside.

Cô cố tình không nhắc đến việc người ký tên "Người giao" trong biên bản chính là ông nội mình — không phải vì không tin tưởng hai người, mà vì cô vẫn chưa sẵn sàng nói ra điều đó, vẫn chưa chắc chắn về những gì nó thực sự có nghĩa, và vì một phần trong cô vẫn muốn bảo vệ ông, dù ông có liên quan thế nào đi nữa.

Duy Khánh chăm chú lắng nghe, thỉnh thoảng ghi chú vào một cuốn sổ tay riêng, còn Bảo Nghi thì gõ liên tục vào laptop, dường như đang xây dựng một dòng thời gian số hóa song song với những gì Vân Khuê kể.

"Vậy là ta có ba mảnh ghép chính," Duy Khánh tổng kết sau khi Vân Khuê kể xong, dùng bút đỏ khoanh tròn ba điểm trên tấm bản đồ ghim ở bảng. "Một, dự án kè chống lũ 1994 được dùng làm cớ để giải tỏa Vạn Đăng trong thời gian gấp gáp bất thường, nhưng không có bằng chứng con kè từng thực sự được xây. Hai, hồ sơ hiện trạng đất đai và tài liệu bản đồ gốc bị rút ra khỏi kho lưu trữ, chuyển giao cho đúng người phụ trách dự án là ông Diệp Khắc Bổn, và không bao giờ được trả lại. Ba, khu đất sau đó, qua nhiều lớp sang nhượng, hiện đang thuộc sở hữu của Tập đoàn Hải Nguyên, do chính con trai ông Bổn làm Tổng giám đốc."

"Nói cách khác," Bảo Nghi chen vào, giọng gay gắt hơn hẳn vẻ vui tươi ban đầu, "đây không phải một vụ quy hoạch tệ hại thông thường. Đây là một vụ chiếm đoạt đất có chủ đích, được che đậy bằng danh nghĩa một dự án công ích."

"Chúng ta cần thận trọng với cách dùng từ," Duy Khánh nói, giọng điềm tĩnh nhưng nghiêm túc. "Những gì chúng ta có hiện giờ là những manh mối hợp lý, đủ để đặt câu hỏi, nhưng chưa đủ để kết luận chắc chắn. Chúng ta cần thêm bằng chứng trực tiếp — nhân chứng còn sống, tài liệu gốc nếu còn tồn tại, hoặc ít nhất là những lời kể có thể đối chiếu chéo với nhau."

Vân Khuê gật đầu, thầm cảm kích trước sự cẩn trọng của Duy Khánh — nó khác hẳn với sự nôn nóng mà chính cô đôi khi cảm thấy trong lòng mình, và cũng khác với sự phẫn nộ bộc trực của Bảo Nghi. Có một điều gì đó vững vàng trong cách anh tiếp cận vấn đề, như một người đã quen với việc theo đuổi sự thật một cách kiên nhẫn, không để cảm xúc lấn át lý trí, dù rõ ràng anh cũng không hề thờ ơ với câu chuyện này.

"Trong hai năm làm nghiên cứu độc lập, tôi từng gặp không ít trường hợp mọi người vội vàng kết luận rồi sau đó phải đính chính, xin lỗi, thậm chí đánh mất lòng tin của chính những nhân chứng họ đang cố bảo vệ," Duy Khánh nói thêm, giọng trầm xuống như đang nhớ lại một kỷ niệm không mấy vui vẻ. "Có một lần tôi viết bài về một dãy phố cổ bị phá dỡ, quy hết trách nhiệm cho một cá nhân dựa trên lời kể duy nhất của một người, sau đó mới biết sự thật phức tạp hơn nhiều, có ít nhất ba bên liên quan, và người tôi quy trách nhiệm thực ra chỉ là một mắt xích nhỏ, bản thân cũng bị ép buộc. Bài viết ấy khiến gia đình người đó bị công kích oan uổng suốt nhiều tháng trời. Từ đó tôi luôn tự nhắc mình, dựng lại sự thật của một cộng đồng là một trách nhiệm nặng nề, không thể làm ẩu, không thể vì nóng lòng muốn có công lý mà bỏ qua sự thận trọng cần thiết."

Câu chuyện ấy khiến Vân Khuê nhìn anh với một sự nể trọng mới. Cô nhận ra đằng sau vẻ điềm đạm của Duy Khánh là một người đã từng vấp ngã, từng phải trả giá cho sự nóng vội của chính mình, và chính vì vậy anh mới trở nên cẩn trọng đến vậy — không phải vì thiếu nhiệt huyết, mà vì đã học được cái giá của việc thiếu nó đi kèm với sự chắc chắn.

"Vậy bước tiếp theo là gì?" cô hỏi.

"Tôi đã nhắn tin cho Kha Duy Thịnh, người quản lý nhóm 'Ký Ức Vạn Đăng'," Duy Khánh nói. "Anh ấy đồng ý gặp chúng ta cuối tuần này. Tôi nghĩ chị nên đi cùng tôi, vì với tư cách một người trực tiếp làm việc trong ngành lưu trữ, chị có thể giúp xác thực và đối chiếu những gì anh ấy chia sẻ với các nguồn tài liệu chính thức."

"Em cũng đi được không?" Bảo Nghi hỏi, ánh mắt sáng rỡ. "Em muốn quay video phỏng vấn, biết đâu sau này làm được phóng sự."

"Chưa vội quay video đâu," Duy Khánh nói, giọng có phần nghiêm khắc hơn với đồng nghiệp trẻ của mình. "Chúng ta cần xây dựng lòng tin với cộng đồng trước, không thể vừa gặp đã chĩa máy quay vào người ta. Nhiều gia đình từng bị tổn thương bởi chuyện này, họ cần thời gian để cảm thấy an toàn khi chia sẻ."

Bảo Nghi phụng phịu nhưng vẫn gật đầu đồng ý, quay lại với công việc gõ máy tính của mình. Vân Khuê nhìn cách Duy Khánh xử lý tình huống — vừa tôn trọng sự nhiệt tình của đồng nghiệp, vừa giữ vững nguyên tắc của riêng mình — và cảm thấy sự tin tưởng của cô dành cho anh lớn dần lên theo từng chi tiết nhỏ như vậy.

Buổi chiều trôi qua nhanh chóng trong không khí làm việc tập trung. Đến khi trời bắt đầu nhá nhem tối, Bảo Nghi xin phép về trước vì có hẹn với bạn, để lại Vân Khuê và Duy Khánh một mình trong căn phòng, ánh đèn bàn hắt xuống chồng tài liệu vẫn còn ngổn ngang trên bàn.

"Cảm ơn anh," Vân Khuê nói, bất chợt, khi đang xếp lại tài liệu vào cặp. "Mấy tuần qua tôi cứ nghĩ mình đang một mình chống lại cả một bức tường im lặng. Gặp được anh và Nghi, tôi mới thấy đỡ hơn nhiều."

Duy Khánh ngừng tay, nhìn cô, ánh mắt anh dịu lại. "Tôi cũng vậy. Tôi làm nghiên cứu này một mình đã hai năm, phần lớn thời gian chỉ có tôi với tài liệu cũ và những cuộc phỏng vấn ngắn ngủi với người lạ. Có người cùng đào sâu vào một câu chuyện, hiểu được vì sao nó quan trọng, là điều không dễ tìm."

Có một khoảng lặng ngắn giữa hai người, không ngượng ngùng nhưng cũng không hoàn toàn thoải mái — loại im lặng đặc trưng của những khoảnh khắc khi hai người vừa nhận ra mình có thể đang bắt đầu quan tâm đến nhau nhiều hơn mức cần thiết cho một mối quan hệ công việc thuần túy, nhưng chưa ai muốn là người đầu tiên thừa nhận điều đó.

"Tôi nên về thôi," Vân Khuê nói, phá vỡ khoảng lặng, khoác cặp tài liệu lên vai. "Cảm ơn anh vì buổi chiều nay."

"Để tôi tiễn chị xuống," Duy Khánh nói, đứng dậy.

Hai người xuống cầu thang gỗ trong im lặng, tiếng bước chân họ hòa vào nhau theo một nhịp điệu tự nhiên đến kỳ lạ. Ra đến cửa, Duy Khánh dừng lại, có vẻ như muốn nói thêm điều gì đó, nhưng rồi chỉ mỉm cười.

"Cuối tuần này gặp Kha Duy Thịnh, tôi sẽ nhắn địa chỉ cụ thể cho chị sau," anh nói. "Cảm ơn chị đã tin tưởng chia sẻ tất cả những gì chị tìm được. Tôi biết không dễ để làm điều đó, nhất là khi chuyện này có vẻ liên quan đến cả những người thân trong gia đình chị."

Câu nói ấy khiến Vân Khuê khựng lại một chút — cô chưa từng nói rõ với anh về ông nội, chỉ mơ hồ nhắc đến việc gia đình cô "có vẻ biết điều gì đó". Nhưng có lẽ, với sự nhạy bén của một người đã dành nhiều năm lắng nghe những câu chuyện đầy uẩn khúc, Duy Khánh đã tự mình nhận ra điều đó từ cách cô kể chuyện, từ những khoảng ngập ngừng trong giọng nói cô mỗi khi nhắc đến gia đình.

"Vâng," cô chỉ đáp gọn, không giải thích thêm. "Hẹn gặp anh cuối tuần."

Cô đạp xe về nhà trong ánh hoàng hôn nhuộm cam khắp bầu trời thành phố, lòng ngổn ngang những suy nghĩ về Xóm Vạn Đăng, về ông nội, và cả về người đàn ông vừa để lại trong cô một ấn tượng sâu sắc đến bất ngờ chỉ sau hai lần gặp gỡ. Cô tự nhủ mình không nên để cảm xúc cá nhân xen vào một cuộc điều tra quan trọng như thế này, nhưng trái tim, như mọi khi, lại chẳng bao giờ chịu nghe lời lý trí một cách dễ dàng.