Chương 16 — Ngăn Bàn Thứ Mười Ba

Sau cuộc gặp ở căn phòng không có máy quay, An Khê không ngủ được. Cô ngồi trước bàn học, mở cuốn sổ màu xanh, nhìn những dòng chữ của Mai nằm giữa các trang. Có dòng là lời cảm ơn, có dòng chỉ là một con số, có dòng bị gạch đến rách giấy. Điều khiến cô bận tâm nhất không phải việc ai đã làm sai. Cô đã biết khá rõ rồi. Điều bận tâm là cách một lỗi lầm có thể sống dai hơn cả người gây ra nó, bằng cách đi qua những biểu mẫu, những câu nói lịch sự và sự im lặng của rất nhiều người.

Khôi nhắn cho cô một câu: “Ngày mai cậu đến sớm không?”

“Có. Cậu định sửa tiếp ngăn bàn à?”

“Không. Định ngồi vào đó.”

An Khê bật cười. Từ lúc chiếc bàn số mười ba trở thành nơi cất bí mật, Khôi đã thôi xem nó như một vật cần sửa. Cậu lau mặt bàn, thay con ốc, nhưng không sơn lại những vết xước. Cậu bảo những vết ấy giống nếp nhăn trên tay người lớn, xóa đi thì bàn sẽ đẹp hơn nhưng cũng mất câu chuyện của nó.

Sáng hôm sau, cô Hạnh gọi An Khê và Khôi lên phòng giáo viên. Trên bàn là bản báo cáo cũ, bản sao các phiếu nhận tiền và một xấp giấy trắng. Cô Hạnh không vòng vo. Cô nói ban giám hiệu đã thành lập một nhóm rà soát độc lập, gồm giáo viên không liên quan đến quỹ, đại diện học sinh và một phụ huynh. Những gì hai đứa tìm được sẽ được đưa vào hồ sơ, nhưng không được tự ý đăng lên mạng hoặc nêu tên người chưa có cơ hội giải thích.

“Cô không muốn các em biến việc này thành một cuộc săn phù thủy,” cô nói. “Sự thật cần ánh sáng, nhưng ánh sáng không có nghĩa là được phép đốt cháy tất cả.”

Khôi gật đầu. An Khê hỏi cô Hạnh vì sao những báo cáo trước đây không nhắc tới Mai. Cô Hạnh im lặng một lúc lâu rồi thừa nhận mình từng đọc hồ sơ khi mới về trường, nhưng lúc đó chỉ là giáo viên hợp đồng. Cô đã thấy một dòng ghi chú bị sửa, từng hỏi, rồi được bảo rằng đó là chuyện của nhiệm kỳ cũ. Cô đã không hỏi lần nữa.

“Cô cũng có phần trách nhiệm,” cô nói. “Không phải vì cô lấy tiền. Mà vì cô đã quen với việc người khác bảo mình đừng đào sâu.”

Lời thú nhận ấy khiến An Khê khó chịu hơn cả những lời biện hộ. Người lớn thường nói mình bất lực như thể đó là một căn phòng không có cửa. Nhưng cô Hạnh đã tự mở cửa bằng cách đặt bản báo cáo mới lên bàn.

Ba ngày sau, trường tổ chức một buổi đối thoại nhỏ trong thư viện. Không có sân khấu, không có khẩu hiệu. Mười hai chiếc ghế xếp thành vòng tròn, chiếc ghế thứ mười ba để trống. Thầy Phúc đến với vẻ mặt mệt mỏi. Ông không còn đeo chiếc cà vạt màu xanh thường thấy. Ông mang theo một hộp hồ sơ và đặt nó xuống sàn.

“Tôi từng nghĩ chỉ cần hoàn thành báo cáo đúng hạn là đã làm tròn việc,” ông nói. “Tôi đã nhận tiền từ Hoàng Lâm để bù vào khoản thiếu trong bảng kê, sau đó tự nhủ số tiền sẽ được trả lại. Tôi không lấy toàn bộ quỹ, nhưng tôi đã giúp một việc sai trông như một việc hợp lệ. Khi Mai hỏi, tôi đã để em ấy đứng một mình.”

Không ai hỏi vì sao ông làm thế. Có những câu trả lời không làm người nghe nhẹ đi, dù chúng thật. Thầy Phúc nói ông sợ mất việc, sợ bị xem là người làm rối trường, sợ khoản vay của gia đình bị thu hồi. Nỗi sợ không biến ông thành người tốt, nhưng nó cho thấy điều gì đã đẩy một người lớn tới việc đặt chữ ký lên chỗ không nên đặt.

Hoàng Lâm không xuất hiện. Ông gửi luật sư đến, nhưng luật sư chỉ đọc một văn bản phủ nhận. Đến khi cô Hạnh hỏi những bản sao giao dịch được lấy ở đâu, luật sư im lặng. Bên ngoài thư viện, vài học sinh đứng nghe. Tường Vy là người đầu tiên bước vào. Cô đặt lên bàn một hộp bánh và nói đó là đồ mọi người trong lớp góp, không phải để xin lỗi thay ai, chỉ để buổi đối thoại đỡ căng thẳng.

Một câu hỏi được viết lên bảng: “Nếu một người mắc lỗi vì sợ hãi, người đó có được tha thứ không?”

Khôi nhìn An Khê. Cô cầm bút, viết bên dưới: “Tha thứ là chuyện của người bị tổn thương. Sửa sai là trách nhiệm của người gây ra lỗi.”

Buổi đối thoại kéo dài gần ba tiếng. Một cựu học sinh kể mẹ mình từng bán chiếc xe để đóng học phí vì không nhận được học bổng. Một bác bảo vệ nhớ Mai thường đợi ở cổng đến khi trời tối. Cô thư viện kể những lá thư gửi về trường đều bị chuyển qua nhiều bàn trước khi thất lạc. Những mảnh ký ức không giống nhau, nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng tạo thành một con đường.

Cuối buổi, cô Hạnh công bố ba việc: mở lại hồ sơ quỹ, gửi thư xin lỗi chính thức cho Mai và các gia đình bị ảnh hưởng, đồng thời hoàn trả phần tiền có thể xác minh. Nhà trường cũng dừng kế hoạch phá khu nhà C để chờ đánh giá lại.

An Khê không thấy nhẹ nhõm. Cô biết một bản báo cáo không thể trả lại những năm tháng Mai đã mất. Nhưng khi Khôi đóng cuốn sổ, cậu nói: “Ít nhất lần này, câu chuyện không bị nhốt trong ngăn bàn.”

Chiều ấy, họ trở lại lớp. Trên bảng vẫn còn câu hỏi của học sinh. Khôi lấy phấn viết thêm một dòng: “Người ngồi vào chiếc ghế trống phải biết mình đang ngồi trên câu chuyện của ai.”

An Khê nhìn cậu, rồi lặng lẽ đặt vào ngăn bàn số mười ba một tờ giấy mới. Không phải lời tố cáo, cũng không phải lời cảm ơn. Cô viết tên những người đã bước vào thư viện hôm nay, để sau này nếu ai đó hỏi buổi đối thoại bắt đầu từ đâu, họ sẽ biết nó bắt đầu từ rất nhiều người cùng quyết định không quay mặt đi.

Sau buổi đối thoại, mỗi người phải trở về với công việc của mình. An Khê về nhà làm bài toán, Khôi đi sửa chiếc quạt ở phòng đoàn, Tường Vy ôn kiểm tra. Sự thật không làm lịch học biến mất. Nó chỉ khiến những việc bình thường có thêm một lớp ý nghĩa.

Ngày hôm sau, một vài bài đăng nặc danh xuất hiện, nói nhóm học sinh đã làm trường mất mặt. Có người cắt lời Mai khỏi đoạn ghi âm và ghép vào một tiêu đề giật gân. Cô Hạnh yêu cầu gỡ bài, nhưng An Khê biết không thể gỡ hết những gì đã bị chụp lại. Nhóm quyết định đăng một bản thông tin chính thức, nêu rõ điều đã xác minh và điều chưa thể công bố, đồng thời xin mọi người không chia sẻ tài liệu cá nhân.

Khôi thiết lập một thư mục lưu trữ có quyền truy cập hạn chế. Cậu học cách tạo bản sao dự phòng, ghi lịch sử chỉnh sửa và đặt mật khẩu dài. An Khê bảo chuyện này nghe giống công việc của người lớn. Khôi đáp người lớn đã làm hỏng hồ sơ bằng những cách rất đơn giản, nên sửa nó cũng phải bắt đầu từ những việc đơn giản.

Hội đồng thành lập nhóm rà soát. Đại diện học sinh được mời tham gia nhưng không có quyền bỏ phiếu. Tường Vy nói quyền không nằm ở một chiếc ghế; điều quan trọng là ý kiến của các em được ghi trong biên bản. Cô yêu cầu hội đồng gửi lại bản biên bản sau mỗi buổi họp để mọi người kiểm tra.

Thầy Phúc nộp danh sách những người từng chạm vào hồ sơ. Có cả tên ông, Hoàng Lâm, một nhân viên tài vụ và hai người đã nghỉ việc. Ông không biết ai là người sửa cuối, nhưng thừa nhận mình đã mở đường cho việc sửa. Hội đồng mời từng người, không cho họ ngồi chung để tránh lời kể bị ảnh hưởng.

Mai đọc bản thông tin trước khi đăng. Cô sửa câu “vụ bê bối học bổng” thành “hồ sơ học bổng cần được rà soát”. An Khê hỏi có phải làm mềm quá không. Mai nói tên gọi không được lấn át người trong câu chuyện. Nếu mọi người chỉ nhớ tới một vụ bê bối, họ sẽ quên có những học sinh khác cũng từng chờ một khoản tiền.

Một gia đình gửi thư nói con họ từng bỏ học vì không được nhận hỗ trợ. Họ không muốn nêu tên, chỉ muốn nhà trường kiểm tra. Cô Hạnh đưa thư vào danh sách xác minh. An Khê nhận ra câu chuyện của Mai không phải một chiếc hộp có thể đóng lại sau khi trả tiền. Nó là một cánh cửa dẫn tới nhiều căn phòng khác.

Chiều thứ sáu, hội đồng thông báo khu nhà C được tạm giữ trong thời gian điều tra. Kế hoạch phá dỡ dừng lại, nhưng kinh phí sửa chữa chưa được phê duyệt. Khôi nói mọi người nên ăn mừng một chút. Tường Vy mua bánh, nhưng An Khê chỉ ăn nửa chiếc vì còn phải sửa bản tường trình.

Trên bảng lớp, câu hỏi “Nếu một người mắc lỗi vì sợ hãi, có được tha thứ không?” vẫn còn. An Khê thêm một câu: “Nếu chưa được tha thứ, người đó vẫn phải sửa sai.” Khôi đứng cạnh, không chỉnh dấu chấm. Lần đầu tiên, câu chuyện không cần một mảnh giấy vô danh để dẫn họ đi.

Buổi tối, An Khê nhận được bản nháp biên bản từ cô Hạnh. Có ba chỗ dùng từ “sự cố”, trong khi sự việc rõ ràng là một chuỗi quyết định. An Khê đánh dấu và đề nghị viết chính xác hơn. Cô Hạnh cảm ơn, nói văn bản hành chính thường làm mọi thứ nghe nhẹ đi, nhưng nhẹ câu chữ không làm nhẹ hậu quả.

Khôi kiểm tra lại kho lưu trữ, phát hiện một thư mục bị đặt sai ngày. Trong đó là các phiếu nhận học bổng khác, không liên quan trực tiếp tới Mai nhưng cho thấy cách trường từng lưu dữ liệu. Cậu báo ngay, không tự sửa. Người phụ trách cảm ơn cậu và lập biên bản điều chỉnh.

Nhóm học sinh được mời nói chuyện với lớp dưới về quyền đọc hồ sơ. An Khê không kể chi tiết vụ việc. Cô hướng dẫn các em hỏi nguồn, ngày tháng và sự đồng ý của người trong tài liệu. Một em hỏi nếu người lớn không chịu nghe thì sao. Tường Vy nói hãy tìm người lớn khác, nhưng đừng tự đặt mình vào nguy hiểm.

Đêm đó, An Khê viết vào sổ: “Công lý đôi khi không có nhạc nền. Nó là việc sửa một chữ trong biên bản, lưu một bản sao và quay lại cuộc họp đúng giờ.” Cô thấy câu này không hấp dẫn, nhưng đúng.