Chương 17 — Người Trèo Lên Giông Bão

Một tuần sau bão, Thắng lần đầu quay trở lại văn phòng chi nhánh, cánh tay phải vẫn còn bó bột nhưng cơn đau đã giảm hẳn, đủ để ông có thể ngồi xe máy tới nơi làm việc thay vì phải nhờ Thắm chở.

Phòng họp nhỏ được sắp xếp lại đơn giản, một cái bàn tròn thay vì bàn dài trang trọng thường dùng cho các cuộc họp chính thức, một sự lựa chọn có chủ đích của Lượng khi ông đề nghị cách bố trí này với bộ phận hành chính.

"Ngồi hình tròn để không ai ở vị trí cao hơn ai." Ông giải thích khi Thắng bước vào và nhìn cách sắp xếp với vẻ ngạc nhiên nhẹ. "Tôi nghĩ cuộc nói chuyện này cần vậy."

Vưu Gia Thịnh tới đúng giờ hẹn, mang theo một cuốn sổ tay và một chiếc máy ghi âm nhỏ đặt lên bàn, xin phép trước khi bật lên.

"Cảm ơn hai anh đã đồng ý gặp tôi." Anh nói, giọng vẫn giữ sự lễ độ quen thuộc. "Tôi muốn nói rõ trước, tôi không tới đây để tìm ai đó nhận lỗi trước máy ghi âm. Tôi tới để hiểu chuyện gì đã thực sự xảy ra, và nếu có thể, tìm ra điều gì cần thay đổi."

Khánh Thi ngồi ở một góc bàn, được Thắng mời tới như đã hứa, tay cô hơi run vì đây là lần đầu tiên cô tham gia một cuộc trò chuyện với báo chí, nhưng cô cố giữ vẻ bình tĩnh cần thiết.

"Tôi bắt đầu bằng câu hỏi thẳng." Thịnh nói, mở sổ tay. "Anh Lượng, anh có thể xác nhận chính thức việc ngân sách bảo trì định kỳ bị cắt giảm trong hai năm qua không?"

"Xác nhận." Lượng đáp, không né tránh như những lần trước. "Cắt giảm khoảng ba mươi phần trăm so với ba năm trước, theo chỉ tiêu tiết giảm chi phí vận hành được tổng công ty giao xuống theo tỷ lệ phần trăm cố định, áp dụng đồng loạt cho tất cả các chi nhánh không phân biệt điều kiện hạ tầng cụ thể."

Thịnh ghi chép nhanh, rồi ngẩng lên hỏi tiếp.

"Anh có nghĩ quyết định phân bổ của mình, việc chọn cắt hạng mục nào giữ hạng mục nào, là đúng đắn không?"

Lượng im lặng một lúc, đây là câu hỏi khó nhất, và ông biết bất kỳ câu trả lời nào cũng có thể bị trích dẫn theo nhiều cách khác nhau.

"Tôi nghĩ tôi đã làm hết khả năng trong giới hạn được giao." Ông nói chậm rãi. "Nhưng tôi không nghĩ cách phân bổ ngân sách theo tỷ lệ phần trăm cố định, không tính đến điều kiện thực tế từng khu vực, là một phương pháp đúng đắn. Cột 42 xói mòn nền đất nghiêm trọng hơn nhiều cột khác trong danh sách được ưu tiên gia cố, nhưng vì điểm rủi ro tính theo phần mềm không cập nhật kịp số liệu hiện trường, nó bị xếp sau."

"Đây có phải lời thừa nhận công ty đã sai không?" Thịnh hỏi, ánh mắt anh sắc bén.

"Đây là lời thừa nhận quy trình có lỗ hổng." Thắng xen vào, giọng ông chắc chắn. "Không phải một cá nhân cố tình làm sai, mà một hệ thống thiếu cơ chế để những người trực tiếp làm việc ngoài hiện trường, như tôi, có thể phản ánh thông tin thực tế vào quyết định phân bổ nguồn lực một cách hiệu quả. Tôi đã viết ba văn bản. Ba văn bản đó đúng về mặt kỹ thuật, nhưng không đủ sức nặng để thay đổi một con số trên phần mềm được lập trình sẵn."

Thịnh gật đầu, ghi chép nhanh hơn, và Khánh Thi nhận thấy hướng câu chuyện đang dịch chuyển, không còn là cuộc chất vấn ai đúng ai sai, mà dần trở thành một cuộc thảo luận về giải pháp.

"Vậy các anh đề xuất gì?" Thịnh hỏi, đặt bút xuống một lúc, nhìn thẳng vào cả hai người đối diện.

Thắng và Lượng nhìn nhau, đây là phần họ đã chuẩn bị kỹ trong buổi gặp riêng trước đó vài ngày.

"Thứ nhất, thành lập một quỹ bảo trì khẩn cấp riêng, tách biệt khỏi ngân sách bảo trì định kỳ, được huy động một phần từ tiết kiệm vận hành và không bị cắt giảm theo tỷ lệ phần trăm cố định như hiện tại." Lượng nói, đọc từ một tờ giấy ông đã chuẩn bị sẵn. "Quỹ này dành riêng cho các hạng mục có nguy cơ cao được phát hiện qua khảo sát thực địa, không phụ thuộc hoàn toàn vào điểm số phần mềm."

"Thứ hai, xây dựng quy trình đánh giá rủi ro theo mùa, cập nhật số liệu đo đạc thực địa từ đội vận hành ít nhất hai lần một năm, đặc biệt trước mùa mưa bão, thay vì chỉ dựa vào hồ sơ thiết kế ban đầu vốn có thể đã lỗi thời sau nhiều năm." Thắng tiếp lời, giọng ông vững vàng như đang trình bày một phương án kỹ thuật chứ không phải một lời buộc tội. "Và quan trọng nhất, những đề xuất từ đội hiện trường có bằng chứng đo đạc cụ thể phải được xem xét ưu tiên, không chỉ đơn thuần xếp hàng theo điểm số tự động."

Thịnh ngừng viết, nhìn cả hai người một lúc lâu, một biểu cảm mà Khánh Thi không đọc được rõ ràng là hoài nghi hay ấn tượng.

"Đây không phải là những gì tôi mong đợi khi bắt đầu điều tra loạt bài này." Anh nói cuối cùng, giọng anh có chút bất ngờ thành thật. "Tôi tưởng tôi sẽ tìm thấy một câu chuyện về sự tắc trách, có lẽ cả tham nhũng. Nhưng những gì tôi nghe được là một câu chuyện phức tạp hơn nhiều, về một hệ thống cần sửa, không phải một con người cần trừng phạt."

"Đó chính xác là điều chúng tôi muốn anh viết." Thắng nói. "Không phải để bao che cho ai, mà vì tôi tin đó là sự thật gần với thực tế hơn."

Khánh Thi lên tiếng lần đầu tiên trong suốt cuộc họp, giọng cô run nhẹ nhưng rõ ràng.

"Con muốn kể cho anh nghe về khoảnh khắc con trèo lên cột cứu chú Thắng." Cô nói, khiến mọi người quay sang nhìn cô. "Không phải để làm câu chuyện thêm kịch tính, mà vì con nghĩ anh cần hiểu, đằng sau mỗi cột điện, mỗi đồng ngân sách bị cắt, là những con người thật, với nỗi sợ thật, đang cố gắng hết sức trong giới hạn của mình."

Thịnh gật đầu, bật lại máy ghi âm đã tạm dừng, và trong suốt nửa giờ tiếp theo, Khánh Thi kể lại toàn bộ câu chuyện của mình, từ buổi tập đầu tiên run rẩy trên cột bê tông, tới khoảnh khắc cô quyết định trèo lên giữa gió giật cấp mười một, không giấu diếm nỗi sợ vẫn còn nguyên trong từng bước chân, và Thịnh, người phóng viên vốn quen với những câu chuyện khô khan về số liệu và chính sách, cảm thấy có gì đó thắt lại trong lồng ngực khi nghe cô kể.

Khi cô kể xong, căn phòng im lặng một lúc, chỉ còn tiếng quạt trần quay đều trên đầu và tiếng xe cộ vọng vào từ ngoài đường.

"Cảm ơn cô đã chia sẻ." Thịnh nói, giọng anh có phần khàn đi. "Tôi nghĩ tôi đã có đủ những gì cần cho bài viết. Nhưng tôi muốn hỏi thêm một câu, không phải cho bài báo, mà cho chính tôi. Cô có trách anh Lượng không, vì đề xuất gia cố cột 42 bị gác lại?"

Khánh Thi suy nghĩ một lúc trước khi trả lời, ánh mắt cô lướt qua Lượng đang ngồi im, chờ đợi câu trả lời với một sự căng thẳng không giấu được.

"Con không phải người có quyền trách hay tha thứ ai." Cô nói chậm rãi. "Nhưng con nghĩ, nếu chú Lượng chỉ ngồi im, không làm gì sau chuyện này, thì con sẽ thất vọng. Còn giờ, khi chú ấy ngồi đây, cùng chú Thắng đưa ra một hướng đi cụ thể để chuyện này không lặp lại, con nghĩ đó là điều quan trọng hơn việc phân định đúng sai."

Lượng cúi đầu một chút, một cử chỉ vừa như cảm ơn vừa như một sự nhẹ nhõm khó diễn tả thành lời.

"Bài báo sẽ đăng khi nào?" Thắng hỏi, khi Thịnh bắt đầu thu dọn sổ tay và máy ghi âm.

"Tôi cần thêm vài ngày để hoàn thiện, có thể xin thêm số liệu chính thức từ tổng công ty về chỉ tiêu tiết giảm chi phí, để bài viết công bằng cho tất cả các bên liên quan, không chỉ riêng chi nhánh này." Thịnh đáp. "Dự kiến khoảng một tuần nữa."

"Anh sẽ viết theo hướng nào?" Lượng hỏi, không giấu được sự lo lắng còn sót lại.

Thịnh dừng tay, nhìn cả ba người trong phòng, cân nhắc câu trả lời của mình.

"Tôi sẽ viết sự thật." Anh nói. "Sự thật là ngân sách bị cắt, sự thật là cột 42 đổ đúng chỗ được cảnh báo trước, sự thật là một người thợ suýt mất mạng và một học viên trẻ đã vượt qua nỗi sợ của chính mình để cứu ông. Nhưng sự thật cũng là các anh đã ngồi đây, đối diện với sai lầm của hệ thống, và đề xuất một hướng sửa chữa cụ thể trước khi tôi kịp đăng một chữ nào. Tôi nghĩ độc giả xứng đáng được biết cả hai phần của sự thật đó."

Cuộc họp kết thúc sau đó, Thịnh bắt tay từng người trước khi ra về, và khi cánh cửa phòng họp khép lại, Lượng ngồi lặng một lúc, thở ra một hơi dài như vừa trút được một tảng đá đè nặng trên ngực suốt nhiều tuần qua.

"Cảm ơn anh." Ông nói với Thắng, giọng ông chân thành hiếm thấy. "Vì đã cho tôi cơ hội này, thay vì chỉ để tôi một mình đối diện với chuyện đó."

"Chúng ta cùng làm việc trong một hệ thống, anh Lượng ạ." Thắng đáp, đứng dậy, dùng tay trái vụng về thu dọn cuốn sổ tay của mình. "Sửa nó cũng nên là việc của cả hai chúng ta, không phải việc của riêng ai."

Lượng gật đầu, đứng dậy theo, và cả ba người rời khỏi phòng họp hình tròn, để lại phía sau một căn phòng trống nhưng không còn nặng nề như lúc bắt đầu.