Chương 11

Dữ liệu của Vườn Sao chỉ còn hiển thị trên một màn hình cũ chạy bằng pin tàu. Mỗi mười lăm phút, các điểm Rau, Vòm và Trạm sáng lên, rồi tắt để nhường nguồn. Lam đứng trước màn hình, dùng thước kẻ nối những đoạn không liên tục bằng bút chì trên giấy can.

“Đừng nối nếu giữa đó không có dữ liệu,” Bách nói qua bộ đàm.

“Tôi không nối thành đường chắc. Tôi nối để thấy giả thuyết.”

“Nếu chụp ảnh, người khác sẽ tưởng đó là đường gió.”

“Vậy tôi ghi ‘giả thuyết’ bằng mực đỏ.”

Bách im một lúc. “Mực đỏ không ngăn người ta cắt ảnh.”

Lam xoay màn hình về phía camera. “Cắt ảnh là hành vi của người khác, không phải lý do để tôi xóa giấy.”

Buổi sáng, Vườn Sao ghi ba lần độ mặn tăng ở trạm Mái, sau đó trạm Vòm ghi áp suất giảm. Khoảng cách giữa hai trạm chỉ 480 mét. Gió lớp thấp có vẻ tràn về trường cũ, nơi đang chuẩn bị phát cơm trưa cho trẻ.

Hạ muốn chuyển lớp học vào phòng trong. Cô hiệu trưởng không muốn vì phòng trong nhỏ, trẻ dễ ngột. Cư đề nghị đóng cửa phía biển của trường và mở cửa phía đầm. Thảo Nhi phản đối vì hướng đầm có bụi từ mái phản xạ.

“Chúng ta đang đo một thứ chưa biết,” hiệu trưởng nói. “Nếu cứ đổi sinh hoạt theo nó, trẻ sẽ tưởng bầu trời luôn nguy hiểm.”

“Bầu trời không luôn nguy hiểm,” Hạ đáp. “Nhưng hôm nay chúng ta không biết đủ để bảo đảm.”

Lam đặt bảng lên bàn. “Tôi không đề nghị nghỉ học. Chỉ chuyển hoạt động thể chất vào phòng, đóng một hướng cửa và để hộp rung ở hành lang.”

Hiệu trưởng nhìn Miên. “Hộp đó có đáng tin không?”

Miên bước lên, đặt tay lên hộp. Nó rung một nhịp dài. Em chỉ vào đèn vàng rồi viết: “Không phải tin. Thử.”

Họ thử với khói hương trong lớp. Khi cửa biển mở, khói nghiêng, hộp không rung vì cảm biến chưa nhận điều kiện. Miên chỉnh ngưỡng, chạy thử ba lần. Hộp rung hơi trễ, nhưng đèn đổi đúng hướng gió.

Hiệu trưởng đồng ý chuyển lớp trong một buổi, kèm điều kiện giáo viên được giải thích không dùng từ “nguy hiểm”.

“Gọi là bài tập quan sát,” Thảo Nhi nói.

“Bài tập quan sát không làm trẻ ho,” Hạ đáp.

“Nhưng cách nói giúp trẻ không sợ.”

Lam ghi cả hai. Hướng dẫn cho trẻ: “Bài tập quan sát không loại bỏ việc đóng cửa khi cơ thể khó chịu.”

Ở xưởng, Cư nghe tin trường chuyển lớp, bảo đó là phản ứng hợp lý. Một người thợ nói Vườn Sao đang làm cả làng hoảng. Cư không bênh Lam ngay. Anh hỏi người đó đã xem bản dữ liệu chưa.

“Không. Tôi không phải kỹ sư.”

“Vậy anh đang hoảng vì gì?”

Người kia không trả lời.

Cư lau dầu trên tay. “Tôi cũng không phải kỹ sư. Nhưng tôi biết máy. Không xem mà chửi là cách làm hỏng máy nhanh nhất.”

Lam nghe, hơi bất ngờ. Cư không còn đứng ngoài, nhưng cũng không nói thay dữ liệu.

Trưa, một nhóm tình nguyện báo nhiều người nhìn thấy bụi trắng trên lá rau muống biển. Bà Mùi bảo lần này bụi bám mặt dưới lá, không giống bụi đường. Hạ lấy mẫu, đeo khẩu trang. Miên dùng hộp rung theo dõi gió, ghi thời gian từng đợt.

“Nếu gió đang từ biển, bụi phải vào mặt trước lá,” Lam nói.

Thảo Nhi chỉ vùng bóng mái. “Dòng xoáy nhỏ.”

“Cần đo tốc độ.”

“Không phải lúc nào có máy.”

Miên tháo một dải dây mỏng, buộc vào cọc. Dây lệch theo chiều khác, ghi góc bằng thước. Phép đo thô nhưng lặp được. Lam cho ba người làm cùng ở ba điểm. Dây ở trường hướng tây bắc, dây ở trạm y tế gần như đứng, dây ở nhà bà Mùi xoay vòng.

“Một lớp gió xoáy quanh mái,” Cư nói.

“Có thể.”

“Lại nữa.”

“Tôi không muốn làm điều sai lần hai.”

“Nếu cứ sợ sai, người khác sẽ quyết định thay.”

Lam nhìn anh. “Anh nghĩ tôi chưa biết?”

“Tôi nghĩ cô biết quá rõ nên đang đứng yên.”

Họ tranh cãi ngay bên luống rau. Không ai nghe toàn bộ, nhưng bà Mùi thấy hai người nói lớn. Bà lấy khăn, phủ lên luống và bảo họ đo tiếp sau khi lá được bảo vệ.

“Đừng cãi cạnh rau,” bà nói. “Rau không biết ai đúng.”

Lam xin lỗi. Cư lấy một cọc khác, cắm xa hơn.

Buổi chiều, Bách gửi một bản đồ vùng rộng từ radar mặt đất. Không có tâm bão. Có một dải phản hồi nhỏ phía ngoài đầm, nhưng radar không phân biệt được aerosol với mây thấp.

“Trung tâm có thể phát cảnh báo không?” Lam hỏi.

“Không đủ ngưỡng.”

“Vườn Sao đủ ngưỡng nội bộ chưa?”

“Tôi không quyết định.”

“Nếu anh ở đây, anh sẽ làm gì?”

Bách im. “Tôi sẽ đóng cửa phía biển, không sơ tán, tăng quan sát.”

Lam viết đúng câu ấy lên bảng công khai, ghi nguồn: Bách, chuyên gia mô hình, chưa phải lệnh quốc gia.

Kha không thích. “Người ta sẽ tưởng trung tâm đã ra lệnh.”

“Ghi rõ là ý kiến.”

“Nhưng tên anh ấy làm nặng câu.”

“Vậy bỏ tên, giữ việc.”

Bách nghe qua bộ đàm, nói: “Giữ tên nếu tôi chịu trách nhiệm câu mình nói.”

Lam thêm tên và vai trò.

Miên đi phát bảng tới những nhà không dùng điện thoại. Em không chỉ đưa giấy, mà hỏi từng người đã hiểu phải làm gì. Một ông cụ nói ông không nhìn thấy màu vàng. Miên đổi sang biểu tượng giọt có đường chéo. Một bà cụ không đọc được chữ nhỏ. Hạ dán bản lớn ở cửa. Một đứa trẻ hỏi vì sao phải đóng cửa nếu chưa nguy hiểm.

Miên viết: “Cơ thể báo trước bảng.”

Lam dịch. Hạ nói thêm: “Nếu cay mắt, ho, khó thở, vào phòng trong và gọi trạm. Không chờ đèn.”

Đến 18 giờ, hai trạm tiếp tục tăng muối. Hạ mở phòng lọc, dùng quạt hút qua khăn ẩm. Không khí trong phòng vẫn có mùi biển nhưng dễ thở hơn. Chị ghi số người vào, thời gian ra, triệu chứng. Dữ liệu y tế bắt đầu chạy song song với dữ liệu khí tượng.

“Đây là trạm mới,” Hạ nói.

“Không có cảm biến áp suất.”

“Có người thở.”

Lam ghi thêm vào bản đồ một lớp mới: triệu chứng, đã ẩn tên.

Một số người phản đối việc ghi. Họ sợ dữ liệu bị dùng để ép đóng lò muối. Hạ bảo ai không muốn ghi tên có thể ghi số hộ, nhưng nếu không ghi gì thì không biết mức độ.

Lam nói: “Dữ liệu y tế không phải nguyên liệu miễn phí cho bất kỳ dự án nào.”

Hạ nhìn cô. “Cô đang nhớ quyền của cộng đồng?”

“Tôi đang học thêm.”

Bách hỏi có thể xem lớp triệu chứng không. Hạ trả lời chỉ xem tổng hợp, không xem nhà cụ thể. Bách đồng ý.

Đêm, màn hình trạm Vòm chớp. V-19 gửi một gói từ tầng thấp, độ mặn tăng, rồi tắt. Miên chạm hộp rung, nhận ba nhịp. Em viết: “Gió tới trường.”

Lam không chờ. Cô gọi hiệu trưởng, yêu cầu giữ phòng trong sẵn sàng, không đóng trường. Hạ chuyển quạt. Cư cử hai người kiểm tra cửa biển. Thảo Nhi đưa trẻ về nhà bằng đường phía đầm, tránh khu mái phản xạ.

Gió tới sau 22 phút. Không phải cơn bão, chỉ một lớp hơi mặn và bụi mỏng lướt qua trường. Hộp rung chạy, đèn vàng sáng. Một vài trẻ ho, được đưa vào phòng lọc. Không ai bị thương.

Lam thấy nhẹ nhõm, rồi lập tức khó chịu với chính mình. Không có người bị thương không chứng minh mọi quyết định đúng. Nếu gió không tới, cô có thể đã làm quá.

Cư đứng ở cửa, nói: “Lần này không ai mất một đêm đánh cá.”

“Trường không phải tàu.”

“Tôi biết.”

“Anh định nói gì?”

“Dữ liệu chưa đủ, nhưng hành động vừa đủ.”

Lam nhìn anh, gật.

Ở cuối bản tin, cô ghi: “Lớp gió tây bắc đã xuất hiện tại trường trong 4 phút; tác động nhẹ; độ chắc chắn trung bình; không suy ra cho toàn vùng.”

Bách trả lời: “Cách ghi tốt.”

Lam hỏi: “Anh có thể nói vậy trong báo cáo trung tâm không?”

“Có.”

“Có bị sửa không?”

“Có thể.”

“Anh vẫn gửi?”

“Vẫn.”

Đêm ấy, người dân Vạn Sương không sơ tán. Họ đóng một số cửa, mở một phòng lọc và tiếp tục đời sống. Những người nghe được loa giúp người không nghe được hộp rung; người không nghe được lại chỉ cho họ chỗ gió đổi.

Miên ngồi bên bảng, ghi nhịp cuối. Em đặt một dòng dưới đèn vàng: “Không phải cảnh báo làm làng bình tĩnh. Là cách làng biết mình có thể làm gì.”

Lam đọc, không sửa chữ.

Ngoài biển, một ngôi sao thật bị mây che. Trên màn hình, V-19 vừa gửi thêm một gói tin lẻ. Hai loại bầu trời đều không hứa sáng lâu.

Sau khi gói tin lẻ xuất hiện, Lam yêu cầu trường học không đóng cửa ngay mà chuyển toàn bộ lớp về phòng phía đông trong hai mươi phút. Phương hỏi vì sao không cho học sinh nghỉ luôn. Lam chỉ vào bản đồ: hướng gió đang tiến đến, nhưng tốc độ chưa ổn định và độ mặn chưa vượt ngưỡng. Một quyết định vừa đủ có thể trông thiếu quyết đoán, song nó cho phép họ xem lại mà không gây xáo trộn không cần thiết.

Hạ đi từng lớp kiểm tra khẩu trang, nước uống và những em có bệnh hô hấp. Một cậu bé nói cậu không thấy gì khác. Cô bảo đó cũng là một dữ liệu. Người không có triệu chứng không làm giả thuyết biến mất; họ giúp biết ảnh hưởng không lan đồng đều.

Miên treo ba tấm bảng màu. Xanh là mở cửa có theo dõi, vàng là đóng cửa phía tây bắc, trắng là chờ xác nhận. Cô không dùng đỏ vì màu đỏ khiến vài em nhỏ hoảng trước khi đọc được chữ. Giáo viên hỏi có nên đổi màu theo chuẩn huyện không. Miên trả lời rằng chuẩn chỉ có ích khi người dùng nhìn thấy và hiểu nó; nếu không, cần thêm ký hiệu.

Ở trạm V-03, Kha phát hiện cảm biến độ ẩm bị một chiếc lá mắc vào khe. Cậu lấy lá ra, nhưng không xóa đoạn dữ liệu trước đó. Vết lá được dán vào sổ như một vật chứng nhỏ. Những người trẻ trong nhóm bắt đầu quen với việc giữ lại thứ có thể làm mình mất điểm.

Gió lướt qua trường rồi tách về phía đầm. Độ mặn giảm sau mười bảy phút. Hạ mở lại cửa sổ theo từng dãy, không mở cùng lúc. Phương ghi thời gian học sinh trở về lớp. Bách từ trung tâm gửi tin rằng đường truyền vẫn chưa ổn định, nhưng ông đã đọc được nhật ký hành động.

“Các anh đã làm đúng chưa?” ông hỏi qua tin nhắn.

Lam trả lời: “Chúng tôi đã làm điều có thể giải thích.”

Đó trở thành câu mở đầu của bản tin nội bộ cuối ngày. Nó không che đậy các giá trị chưa đủ, cũng không biến một luồng gió ngắn thành thiên tai. Trong phòng y tế, những người có triệu chứng được theo dõi tiếp. Ngoài sân, bọn trẻ lau cát khỏi đường kẻ bóng rổ. Một ngôi sao thật bị mây che, nhưng dữ liệu dưới mặt đất đã giúp ngày học không bị đóng lại vì sợ hãi.