Chương 14

Nguyễn Hạ đặt chín chiếc khẩu trang đã dùng vào chín túi giấy, ghi giờ nhận và triệu chứng bằng bút xanh. Chị không muốn dữ liệu y tế bị trộn vào bảng khí tượng chỉ vì cả hai cùng có cột thời gian.

“Một người ho lúc 18 giờ không chứng minh gió muối lúc 18 giờ,” Hạ nói khi Lam xem bảng.

“Nhưng nó là dấu hiệu cần đối chiếu.”

“Đúng. Không là kết luận.”

Chị mở sổ trạm y tế. Ba ngày qua, rát mắt tăng ở khu lò muối, ho khan tăng ở nhà gần mái phản xạ, không tăng ở khu sau đê cát. Một người đã có bệnh nền, hai người quét bụi khô, bốn người làm việc ngoài trời. Không mẫu nào nói một nguyên nhân.

Lam ngồi đối diện, không mở máy. “Chị muốn đưa dữ liệu cho Bách?”

“Tôi muốn chia tổng hợp, không chia tên. Nhưng tôi muốn anh ấy biết triệu chứng bắt đầu trước hay sau độ mặn.”

“Vườn Sao có dữ liệu theo mười lăm phút.”

“Trạm y tế có dữ liệu theo lúc người ta chịu đi khám.”

“Hai cái lệch.”

“Vì cơ thể không phải cảm biến tự động.”

Hạ lấy một tờ giấy, vẽ đường đi của một người bị rát mắt: đang phơi muối, về nhà, rửa mặt, đợi, đến trạm. Có khi bốn giờ. Bà bảo Lam nếu dùng giờ tới trạm để nối với gió, cô sẽ sai.

“Vậy ghi cả giờ bắt đầu triệu chứng nếu nhớ,” Lam nói.

“Nhiều người không nhớ.”

“Ghi khoảng.”

Hạ gật. Họ thêm hai cột: “bắt đầu ước tính” và “mức chắc chắn của lời kể”.

Bên ngoài, Miên đang treo các thẻ hình ở cửa. Em dùng một biểu tượng mắt, một biểu tượng cổ họng, một biểu tượng khăn ướt. Người đến trạm chỉ cần chỉ vào hình, không cần nói dài. Hạ bảo cách này giúp cả người nghe được nhưng sợ phải giải thích triệu chứng.

Một cậu bé chỉ vào hình mắt, rồi chỉ vào một hộp rung. Miên gật và đưa em vào phòng lọc. Hạ đo, không hỏi cậu có chắc không.

“Chị không sợ mọi người dùng hộp như trò?” Lam hỏi.

“Sợ. Nhưng sợ người ta không dám báo còn hơn.”

Buổi trưa, phòng thí nghiệm huyện gửi kết quả mẫu bụi lần hai. Thành phần natri clorua cao, có hạt hữu cơ từ rong và phấn hoa. Không có kim loại độc. Mức kích ứng phụ thuộc thời gian tiếp xúc và người nhạy cảm.

Lam gửi cho Bách. Anh hỏi có thể đặt lớp triệu chứng lên bản đồ gió không. Hạ đồng ý chỉ dùng cụm dân cư, không nhà cụ thể.

Kết quả tạo một hình không rõ: điểm triệu chứng tập trung gần đầm, nhưng một dải khác kéo theo đường xe chở vật liệu. Có thể gió mang bụi, có thể xe cuốn bụi. Thảo Nhi bảo gọi nó là “hai giả thuyết cùng tồn tại”.

Cư không thích. “Làng cần biết lau bụi hay tránh mái.”

“Làm cả hai,” Hạ nói.

“Nếu không có đủ người?”

“Ưu tiên người bệnh.”

Cư im. Anh đã quen những câu trả lời có một hướng, nhưng y tế không cho phép chọn một nguyên nhân để thuận tiện.

Chiều, một tin nhắn từ chương trình Mây Mỏng thông báo thử nghiệm mở rộng quạt trao đổi khí trong 12 giờ. Quạt sẽ tăng luồng trên mặt đầm, có thể làm lớp bụi phân tán. Không có bản đồ chi tiết gửi dân làng.

Lam đọc, hỏi Bách. Anh không biết thông báo tới lúc cô gửi. Anh nói Mây Mỏng có quyền vận hành theo giấy phép, nhưng việc thay đổi luồng có thể cần thông báo địa phương.

“Anh sẽ làm gì?”

“Gọi đơn vị vận hành.”

“Còn chúng tôi?”

“Theo dõi trước và sau giờ quạt.”

“Nếu độ mặn tăng?”

“Ghi.”

“Anh chỉ nói ghi.”

“Vì tôi chưa có quyền dừng họ.”

Hạ nghe cuộc gọi, hỏi nếu quạt làm bụi tăng thì ai phát cảnh báo. Bách nói phải có điều kiện. Hạ trả lời: “Người hít bụi không biết chữ ‘điều kiện’.”

Bách thở dài. “Tôi sẽ yêu cầu họ gửi ngưỡng.”

“Trước khi bật.”

“Tôi sẽ cố.”

Tại Vạn Sương, họ không chờ. Lam chia ba nhóm quan sát: trạm Chòi, mái bà Mùi và khu sau đê cát. Hạ ghi triệu chứng theo khoảng giờ. Cư đặt camera hướng đầm. Miên cắm hộp rung tại ba vị trí.

Quạt Mây Mỏng bật lúc 16 giờ 30. Gió mặt nước đổi sau mười phút. Trạm Chòi tăng độ mặn, trạm Rau ổn định, khu sau đê không đổi. Mùi kim loại xuất hiện ở lò muối. Không ai biết do quạt hay một luồng tự nhiên cùng lúc.

“Đừng ghi ‘do quạt’,” Lam nói.

“Ghi ‘sau khi quạt bật’,” Hạ đáp.

Miên vẽ hai mũi tên: thời gian và nguyên nhân. Em gạch giữa, nhắc mọi người không nối thẳng.

Hạ gọi người vận hành Mây Mỏng. Họ trả lời quạt chạy đúng thiết kế, không có yêu cầu dừng. Hạ nói có người rát mắt, nhưng không được gặp người chịu trách nhiệm trực tiếp.

“Chúng tôi cần biết dữ liệu của các anh,” Lam nói khi nghe qua loa.

“Dữ liệu vận hành thuộc chương trình.”

“Vậy ít nhất ghi giờ bật cho làng.”

“Giờ đã có trong thông báo.”

“Không phải mọi nhà nhận thông báo.”

Cuộc gọi kết thúc bằng lời hứa gửi lại văn bản.

Đêm, Hạ phát một hướng dẫn: quạt Mây Mỏng đang chạy; người có triệu chứng tránh làm ngoài trời, dùng khăn ẩm, không quét bụi khô. Chị không nói quạt gây bụi, chỉ nói thời điểm.

Một số người trách chị làm chương trình bị mang tiếng. Hạ đáp: “Tôi đang bảo vệ người bệnh, không phán xét thiết bị.”

Lam đưa dữ liệu tổng hợp cho Bách. Anh ghép với các mô hình vệ tinh đang có trước khi Sao Xám hoàn toàn làm gián đoạn. Một dải gió tây bắc xuất hiện trùng với quạt, nhưng ảnh không đủ độ phân giải.

“Nếu có thêm ba trạm, chúng ta có thể tách hướng,” Bách nói.

“Hạt sao đang bị cấm thả.”

“Tôi biết.”

“Vậy anh muốn gì?”

“Tôi muốn xin ngoại lệ.”

“Anh có được không?”

“Không chắc.”

Lam nhìn bản đồ. “Đừng chỉ xin cho chúng tôi. Xin cho dữ liệu.”

“Ý cô là?”

“Cho phép thả hai hạt với điều kiện hành lang, có người không phận và dữ liệu mở. Nếu chỉ nói chúng tôi có ích, họ sẽ coi đây là thử nghiệm. Nếu nói dữ liệu thuộc làng, họ phải trả lời.”

Bách im. “Cô muốn đặt họ vào thế phải nói về quyền.”

“Tôi muốn họ nhớ bầu trời không phải kho độc quyền.”

“Câu này không giúp tôi xin giấy.”

“Nhưng giúp anh biết mình xin điều gì.”

Bách đồng ý gửi kiến nghị. Anh hỏi Lam nếu được phép, hạt nào sẽ thả. Lam nói cần một hạt cao và một hạt thấp, đặt ở ngoài bãi phản xạ và gần trường.

“Vùng gần trường đang có người,” Bách nói.

“Vậy thả ở mái trạm y tế, có người giám sát.”

Hạ nghe, bảo trạm y tế không có chỗ trống trên mái, nhưng có cột bên hông. Miên đo dây, Kha lập phương án.

Tối đó, Hạ đem dữ liệu y tế ra nhà văn hóa cho người dân xem ở dạng tổng hợp. Một số người hỏi tại sao phải công khai chuyện ho. Chị nói nếu không có số liệu, họ sẽ chỉ nghe tin đồn; nếu có số liệu, mọi người vẫn phải tôn trọng người không muốn nêu tên.

Bà Mùi đề nghị ghi “có người bị rát” thay vì số. Hạ đồng ý cho bảng công khai dùng câu đó, còn kho nội bộ giữ số tổng hợp.

Lam nhận ra một dữ liệu có nhiều phiên bản phù hợp: bản cho y tế, bản cho cộng đồng, bản cho mô hình. Khác nhau không phải giấu, miễn là nói rõ mục đích.

Bách nhắn lúc 23 giờ: “Tôi được cấp ngoại lệ có điều kiện cho hai hạt, nhưng vùng trời chỉ mở 26 phút. Cần quyết định trước sáng.”

Kha đã ngủ ở xưởng. Miên ngồi bên hộp rung. Cư đang sửa dây neo. Thảo Nhi đóng bản đồ.

Lam nhìn mọi người, rồi trả lời Bách: “Chúng tôi không thả nếu không có danh sách người chịu trách nhiệm và bản dữ liệu mở.”

Bách trả lời sau một phút: “Tôi sẽ gửi trước giờ.”

Ngoài mái vòm, Sao Xám khiến những ngôi sao thật nhấp nháy khác thường. Vạn Sương chưa biết quạt Mây Mỏng đã làm gì với lớp gió.

Nhưng ở trạm y tế, tiếng hộp rung ba nhịp vang lên.

Hạ đứng dậy trước cả Lam.

Hạ không gọi người chạy đi ngay. Bà nhìn bảng sức khỏe trước, rồi nhìn thời gian ba nhịp xuất hiện. Trong bốn hộ gia đình ở phía tây bắc, hai người đã báo cay mắt, một người có bệnh phổi, còn một nhà chưa trả lời điện thoại. Bà phân công người đến tận nơi với nước sạch và hộp thuốc, nhưng dặn họ không nói “do gió” trước khi khám.

Lam mở dữ liệu V-03 và V-21 cạnh nhau. Độ mặn đang tăng ở lớp sát đất, nhưng hướng di chuyển không liên tục. Hạ đề nghị đóng cửa phòng khám phía đầm, chuyển người chờ sang hành lang phía đông, và giữ một phòng dự phòng cho ai khó thở. Đó là việc cụ thể hơn nhiều so với câu “theo dõi tình hình”.

Một bà cụ nhất quyết không rời ghế vì đang chờ lấy thuốc. Hạ ngồi xuống cạnh bà, giải thích rằng chuyển sang phòng khác không phải sơ tán. Bà cụ hỏi nếu không có gì xảy ra thì sao. Hạ đáp: “Thì chúng ta đã đi qua một hành lang mát hơn, có nước và có người ngồi cùng.” Bà cụ gật, nhưng yêu cầu giữ nguyên số thứ tự. Hạ giữ.

Miên phát Nhịp Vạn Sương bằng hộp rung và đèn. Một trạm ở phía đầm gửi tín hiệu chậm, nên em gắn nhãn “chưa xác nhận” thay vì bù số. Kha chạy đến kiểm tra nguồn. Cậu phát hiện dây nối bị ẩm, lau khô rồi chờ thêm mười phút. Dữ liệu sau đó ổn định hơn, nhưng không giống hệt trạm kế bên. Hạ bảo chính sự khác biệt ấy giúp biết bệnh nhân sống trong những lớp không khí khác nhau.

Đêm đến, các triệu chứng giảm. Không có lý do để tuyên bố Vườn Sao đã dự đoán một sự kiện y tế. Hạ viết báo cáo với câu đầu tiên: “Mối liên hệ đang được khảo sát, chưa xác lập nguyên nhân.” Cô thêm các hành động đã làm, số người được hỗ trợ, và những người không có biểu hiện.

Lam hỏi: “Chị có sợ báo cáo nghe yếu không?”

Hạ đóng hộp thuốc. “Tôi sợ báo cáo nghe mạnh hơn sự thật.”

Ba nhịp trên hộp rung tắt. Trong phòng y tế, người ta tiếp tục theo dõi nhau bằng những việc nhỏ: uống nước, đo nhịp thở, mở cửa đúng hướng, ghi giờ. Dữ liệu sức khỏe không làm bầu trời dễ hiểu hơn, nhưng nhắc Vườn Sao rằng mọi con số cuối cùng đều quay về một cơ thể cụ thể.