Chương 8

An Cư đưa tàu ra đầm vào giờ nước rút, không gọi đó là chuyến khảo sát. Anh bảo chỉ đi kiểm tra máy bơm và tiện nhìn cá. Lam đi cùng vì muốn đặt ba hộp thu thụ động trên boong, không phát tín hiệu, chỉ giữ mẫu không khí và bụi.

“Nếu không phát, nó không phải hạt sao?” Cư hỏi khi thấy cô đóng hộp.

“Nó là mẫu đối chứng.”

“Người trên bờ gọi mọi thứ là sao.”

“Gọi sao không làm nó bay.”

Miên đứng ở mũi tàu, đeo dây an toàn. Cô không nghe máy nổ nhưng cảm được rung qua sàn. Hạ không đi; chị phải ở trạm theo dõi người có bệnh hô hấp. Kha ở lại chỉnh dây. Thảo Nhi gửi theo một bản đồ giấy có đánh dấu các phao cũ.

Đầm Vạn Sương không phải biển mở. Nó có bãi sò, cửa nước, luồng tàu nhỏ và những cột gỗ đen. Ngoài xa, mái phản xạ Mây Mỏng nằm trên mặt nước thành nhiều tấm nối nhau, màu bạc lóa mắt.

“Tại sao họ đặt nó ở đây?” Lam hỏi.

“Giảm nhiệt mặt nước cho đầm nuôi,” Cư đáp. “Đó là lời họ nói.”

“Còn anh nghĩ?”

“Tôi không nghĩ về họ. Tôi nhìn máy.”

Anh mở nắp máy trên tàu. Vòng quay thấp hơn bình thường, tiếng máy nặng. Miên chạm thân máy, ra dấu rung không đều.

“Em thấy bạc đạn?” Lam hỏi.

Miên lắc đầu, chỉ ra nước.

Nước ở khu gần mái phản xạ lạnh hơn bề mặt trong đầm, nhưng không đều. Cư dùng nhiệt kế cầm tay, Lam ghi từng điểm. Hai hộp mẫu được đặt trên boong, một ở vùng sáng, một ở vùng bóng của tấm phản xạ.

“Đừng gọi là tác động,” Lam nói. “Chỉ ghi khác biệt.”

“Cô nói với mọi người hay với mình?” Cư hỏi.

“Cả hai.”

Miên chỉ xuống nước. Một đàn cá con đổi hướng cùng lúc bóng tàu qua. Cư tắt máy, để tàu trôi. Không còn tiếng chân vịt, mặt nước phẳng hơn. Các con cá dạt về phía đông, tránh vùng dưới mái.

“Cá không đọc bảng tin,” Cư nói.

“Cá cũng có thể phản ứng với nhiệt, ánh sáng, độ mặn.”

“Tôi biết. Vì thế tôi ghi.”

Anh dùng bút đánh dấu lên bản đồ, không chụp. Lam hỏi vì sao không dùng camera. Cư nói camera có thể hết pin, tay người vẫn nhớ đường.

Trên kênh liên lạc, Bách hỏi vị trí tàu. Lam gửi tọa độ, ghi rõ chỉ mẫu thụ động. Bách trả lời: “Không tới gần cấu trúc Mây Mỏng khi chưa được phép. Có hệ thống dây neo.”

“Chúng tôi cách 200 mét,” Lam nói.

“Gió đang kéo về phía đó.”

Cư nhìn dây neo của tàu. Nó thực sự kéo lệch. Hướng gió trên mặt đầm đông nam, nhưng trên cột cảm biến phụ của tàu, gió tây bắc thổi ngược. Hai tầng gió ở đây rõ hơn trên bờ.

Miên đặt tay lên thành tàu, gõ nhịp. Em nhận ra máy bơm phụ đang phát rung đều từ một cấu trúc ngoài nước, không phải từ tàu.

“Có máy dưới mái,” Cư nói sau khi nhìn em ra hiệu.

Lam mở ống nhòm. Dưới một tấm phản xạ có phao kỹ thuật, ống thông gió và đèn nhấp nháy. Không rõ đó là máy bơm nước hay bộ điều hòa bề mặt.

“Chúng ta không tự đo vào đó,” Lam nói.

“Đã đo rồi. Bằng tai của con bé.”

“Miên đo rung, không biết nguồn.”

Miên viết: “Không biết. Nhưng lặp.”

Họ đặt hộp mẫu cuối ở vùng cách mái 500 mét, rồi quay về. Trên đường, Cư nhận tin một tàu nhỏ của xóm đông bị cá đổi luồng, phải vòng thêm một giờ. Không có thiệt hại, nhưng người lái nói mặt nước dưới mái “im quá”.

“Im không phải xấu,” Lam nói.

“Nhưng người đi biển biết khi nước im bất thường.”

“Tôi ghi.”

“Cô lúc nào cũng ghi.”

“Vì anh lúc nào cũng nói.”

Cư cười. Đây là lần đầu anh chọc mà không có gai.

Về tới bờ, Hạ đón họ với danh sách người có triệu chứng. Chín người rát mắt, hai người ho. Mẫu bụi từ trạm Chòi có độ mặn cao, nhưng chưa xét nghiệm thành phần.

Thảo Nhi đặt bản đồ Mây Mỏng cạnh bản đồ cá đổi hướng. Những điểm giao nhau tạo thành một vòng cung.

“Vòng này có thể là do mái che,” Lam nói.

“Hoặc do hình bãi,” Cư đáp.

“Đừng biến nó thành một nguyên nhân duy nhất.”

“Tôi không biến. Tôi bảo nhìn.”

Bách gửi tài liệu về Mây Mỏng. Chương trình dùng các tấm phản xạ điều chỉnh nhiệt mặt nước, không phun hóa chất, không làm thay đổi thành phần khí quyển trực tiếp. Mỗi tấm có quạt trao đổi khí để tránh tích nhiệt dưới màng. Bách nói các thông số vận hành được công khai, nhưng dữ liệu vi khí hậu ở vùng đầm chưa đủ.

Lam đọc dòng “không đủ” và hỏi: “Ai quyết định thiếu dữ liệu có nghĩa là không có tác động?”

Bách trả lời: “Không ai quyết định như vậy. Mô hình chỉ không thể kết luận.”

“Nhưng dự án vẫn chạy.”

“Dự án có ngưỡng an toàn khác.”

“Ngưỡng cho mái phản xạ hay cho người sống quanh nó?”

Bách không trả lời ngay. “Tôi sẽ đề nghị kiểm tra ngoài đầm.”

“Đề nghị bằng văn bản.”

“Cô không tin lời nói?”

“Tôi từng xóa một chuỗi dữ liệu vì lời nói chưa đủ.”

Bách gửi một biểu mẫu điện tử. Lam muốn lấy bản in, nhưng mạng chập chờn. Miên chỉ vào dòng mã trên màn hình, bảo không tải về được phần phụ lục.

“Hệ thống không cho tải dữ liệu chưa công khai,” Bách nói.

“Anh đang chia sẻ với chúng tôi.”

“Tôi đang chia sẻ phần được phép.”

“Vậy phần chưa được phép nằm đâu?”

“Ở kho dữ liệu của chương trình.”

Cư khoanh tay. “Ai được phép?”

Bách dừng một nhịp. “Đơn vị vận hành và cơ quan giám sát.”

“Không có dân làng.”

“Chưa.”

Từ “chưa” làm căn phòng khó chịu hơn cả “không”.

Chiều, Lam và Miên làm mẫu bụi. Mẫu cần gửi phòng thí nghiệm huyện, nhưng xe chỉ chạy ngày mai. Hạ bảo nếu đóng cửa phía biển mỗi khi bụi tăng, trạm y tế sẽ tốn gấp đôi nước rửa mắt. Cô muốn mức ngưỡng tạm thời.

“Không đủ dữ liệu,” Lam nói.

“Người bệnh không chờ đủ.”

Họ thống nhất một ngưỡng hành động, không gọi là ngưỡng nguy hiểm: khi hai trạm trở lên cùng tăng độ mặn và có người có triệu chứng, trạm y tế mở phòng lọc, không đóng làng. Hạ ghi rõ ai bật quạt, ai phát bảng, ai gọi nhóm người không dùng điện thoại.

Miên thiết kế một dải rung đặt ở trạm y tế. Khi tín hiệu đạt điều kiện, dải rung chạy một nhịp dài, hai nhịp ngắn. Người khiếm thính có thể đặt tay lên.

“Em đã làm hệ thống của mình,” Lam nói.

Miên viết: “Không phải của em. Của người cần.”

Đêm, Cư đưa Lam ra xưởng, cho xem mẫu máy của em trai. Một đường áp suất cũ, một đường nhiệt và một đoạn nhiễu. Anh từng ghi bên lề: “Không hiểu.”

“Tôi đã sống với cái không hiểu này sáu năm,” Cư nói. “Nó không làm tôi thành chuyên gia. Chỉ làm tôi bớt tự tin.”

Lam đặt thẻ nhớ vào hộp dữ liệu cộng đồng. “Đó là bước tốt.”

“Tôi không muốn thành người trồng sao.”

“Anh đã cho tàu thành một trạm mẫu.”

“Tôi chỉ mang cô đi.”

“Trạm mẫu không cần tự biết mình là trạm.”

Cư cười, rồi nhìn về phía mái phản xạ. “Nếu thứ đó làm gió đổi, người vận hành có biết không?”

“Có thể biết ở quy mô lớn. Không biết ở quy mô làng.”

“Vậy ai nói với họ?”

Lam nhìn dãy chấm trên màn hình. “Dữ liệu.”

“Dữ liệu không có chân.”

“Người có.”

Sáng hôm sau, một đoàn xe từ trung tâm khí tượng tới Vạn Sương. Bách bước xuống trước, tay cầm hộp thiết bị tham chiếu và một danh sách thu hồi. Anh nhìn mái vòm, xưởng, trạm y tế, rồi nhìn lên những hạt sao đang không được phép bay.

“Tôi tới lấy một hạt,” anh nói.

Lam không hỏi vì sao. Cô biết cuộc tranh luận tiếp theo sẽ không còn qua màn hình.

Trước khi Bách đến, Lam và Cư kiểm tra lại đoạn bờ nơi xe vận hành Mây Mỏng thường dừng. Có một hàng cọc mới, trên mỗi cọc dán mã số nhưng không có bảng giải thích. Cư chụp ảnh từ ngoài ranh giới, còn Lam ghi rằng họ không bước qua. Dữ liệu cộng đồng cũng cần tôn trọng giới hạn, nếu không nó sẽ tự biến thành điều mà nó đang yêu cầu người khác không làm.

Hạ lấy mẫu nước mắt nhân tạo và dung dịch rửa mắt ra thử trên một tấm kính phủ bụi. Bà không muốn gọi những người cay mắt là nạn nhân của Mây Mỏng khi chưa biết thành phần bụi. Bà muốn có một bảng chỉ dẫn: triệu chứng nào có thể theo dõi ở nhà, triệu chứng nào cần đến trạm y tế, và triệu chứng nào phải gọi cấp cứu. Cư bảo một bản đồ không cứu được người nếu không có nước sạch bên cạnh. Hạ ghi câu ấy vào kế hoạch.

Trong lúc chờ, Miên xem lại video trên thuyền. Em dừng ở những khung hình Cư không chú ý: vệt sáng phản chiếu trên mặt nước không trùng với hướng gió, một đàn cá nhỏ tránh vùng đục, và tiếng máy ngoài khung hình giảm trong mười hai giây. Em không kết luận nguyên nhân. Em đánh dấu các khung hình để đối chiếu với thời gian vận hành của mái phản xạ.

Cư hỏi: “Em xem cá làm gì?”

Miên viết: “Cá không biết mở bảng dữ liệu. Nhưng nó cũng không di chuyển ngẫu nhiên.”

Lam nghĩ đến những người sống bằng mắt, mũi, da và kinh nghiệm. Họ không thay thế cảm biến, nhưng có thể chỉ cho cảm biến chỗ cần đặt. Vườn Sao sẽ không bao giờ có đủ thiết bị để phủ mọi mét vuông. Nó cần học cách kết hợp số đo với trí nhớ của người đi qua địa hình mỗi ngày.

Chiều muộn, Bách nhắn rằng ông sẽ xuống làng bằng xe buýt, không phải gọi video. Cư đọc tin, tháo chiếc mũ dầu máy xuống lau một lần nữa. Lam lưu lại đoạn video gốc vào ba thẻ nhớ. Miên chuẩn bị một danh sách câu hỏi, trong đó câu đầu tiên không phải về Mây Mỏng mà là: “Ai được quyền xem dữ liệu trước khi nó được gọi là dữ liệu?”

Ngoài đầm, những dải sáng trên mái phản xạ tắt từng mảng. Đường chân trời tối lại, nhưng trên màn hình của Vườn Sao, lớp gió thấp vẫn còn một vệt mảnh. Không ai biết cuộc tranh luận ngày mai sẽ làm nó rõ hơn hay chỉ khiến mọi người nhìn kỹ hơn vào sự mơ hồ.