Chương 4

Đỗ Bách xuất hiện trên màn hình treo ở nhà văn hóa với nền tường trắng và một giá sách lệch. Anh không mặc đồng phục, chỉ mặc sơ mi xám, đeo kính gọng mảnh. Tín hiệu cuộc gọi chậm hai giây, khiến những câu hỏi của dân làng thường tới trước câu trả lời.

“Tôi hiểu mọi người muốn tiếp tục thu dữ liệu,” Bách nói. “Nhưng hạt sao là vật thể bay. Nếu mất kiểm soát, nó có thể vướng đường bay thấp, dây điện hoặc khu nuôi trồng.”

Cư ngồi hàng đầu. “Anh có biết nó đang bay ở đâu không?”

“Chúng tôi có dữ liệu định vị đã gửi.”

“Dữ liệu của ai?”

“Của mạng cộng đồng.”

“Vậy sao anh bảo nó mất kiểm soát?”

Bách không né. “Có tín hiệu không đồng nghĩa với kiểm soát. Một thiết bị gửi vị trí sau khi đã trôi qua vùng cấm vẫn có thể gây nguy hiểm.”

Lam đặt bản đồ lên bàn. “Chúng tôi đã đổi hành lang thả, ghi giờ và buộc dây ngoài đầm. V-18 rơi vì lỗi tụ điện, không vì đường bay.”

“Tôi đã đọc biên bản.”

“Anh đọc cả bản thô?”

“Chưa.”

“Vậy anh chưa đọc lỗi tụ.”

Bách nhìn cô qua màn hình. “Tôi muốn đọc. Nhưng trước hết cần dừng thả để không tăng rủi ro.”

Thảo Nhi hỏi: “Nếu một người quan sát bầu trời bằng mắt, có cần xin phép bầu trời không?”

“Nếu chỉ quan sát, không. Nếu đưa thiết bị lên vùng hàng không, có.”

“Hạt sao của chúng tôi không phải vệ tinh.”

“Tôi biết.”

“Nhưng giấy của anh gọi là vật thể bay.”

“Vì nó là vật thể bay.”

Cuộc nói chuyện vòng quanh cách gọi, như thể một từ có thể làm gió ngừng. Miên ngồi cạnh Lam, nhìn môi Bách, rồi nhìn bảng tín hiệu. Em không nghe được toàn bộ, nhưng đọc vẻ mặt người lớn: họ đang đẩy trách nhiệm qua lại.

Hạ xin micro. “Tôi muốn hỏi một câu cụ thể. Nếu không thả thêm, trạm y tế có được dùng dữ liệu năm trạm đang hoạt động không?”

“Được, nếu ghi rõ chưa kiểm chuẩn.”

“Ai chịu trách nhiệm đọc?”

“Cộng đồng.”

“Ai chịu trách nhiệm khi cộng đồng đọc sai?”

Bách dừng lại. “Chúng ta cần phối hợp.”

“Đó không phải câu trả lời.”

“Không ai có thể bảo đảm dự báo.”

“Vậy đừng yêu cầu chúng tôi im lặng chỉ vì câu của chúng tôi chưa đẹp.”

Lam thấy Bách nghiêng người về phía camera. “Tôi không yêu cầu im lặng. Tôi yêu cầu không phát cảnh báo từ dữ liệu chưa có chuỗi hiệu chuẩn.”

“Chúng tôi chưa phát cảnh báo.”

“Nhưng các anh đang gọi dân tới họp vì nó.”

“Chúng tôi đang chuẩn bị.”

“Chuẩn bị cũng cần dữ liệu.”

Bách nhìn cô, không tranh thêm. Anh hỏi địa chỉ trạm, loại cảm biến, giờ hoạt động, vật liệu vỏ. Lam trả lời từng mục. Khi tới câu hỏi về quyền truy cập, cô nói bản thô thuộc cộng đồng, nhóm kỹ thuật được xem để hiệu chuẩn, dữ liệu công khai sau khi ẩn vị trí nhà dân.

“Tại sao ẩn vị trí?” Bách hỏi.

“Vì người nhận trạm có quyền không biến mái nhà thành điểm công khai.”

“Nếu ẩn quá nhiều, mô hình không dùng được.”

“Mô hình không có quyền tự nhiên.”

Thảo Nhi khẽ cười. Bách nhìn xuống tài liệu.

“Cô Lam,” anh nói, “tôi không tới để lấy dữ liệu. Tôi tới để tránh một tai nạn.”

“Tôi cũng vậy.”

“Vậy chúng ta đồng ý điểm đó.”

“Chưa.”

“Còn thiếu gì?”

“Nếu dừng, anh phải gửi cho chúng tôi cách hiệu chuẩn nhanh, không chỉ yêu cầu. Và phải chịu đọc bản thô.”

Bách im lặng. Một viên chức cạnh anh xuất hiện trong khung hình, nói nhỏ điều gì. Bách gật.

“Tôi sẽ gửi quy trình hiệu chuẩn sáu giờ,” anh nói. “Nhưng các cô cậu không được thả thêm trước khi có nó.”

Kha bật cười. “Sáu giờ là cửa sổ gió.”

“Tôi hiểu.”

“Anh có từng thả hạt sao chưa?”

“Chưa.”

“Vậy anh chưa hiểu.”

Bách không giận. “Đúng. Tôi chưa.”

Cuộc gọi kết thúc bằng biên bản tạm thời: năm trạm đang hoạt động được giữ, hai hạt đang bay phải theo dõi; không thả mới; trung tâm gửi quy trình; Vạn Sương gửi bản thô có mã hóa. Lam ký với tư cách đại diện nhóm, nhưng thêm câu “không đồng nghĩa chấp nhận rằng dữ liệu không có giá trị”.

Sau họp, Cư kéo Lam ra sân. “Cô vừa nhận lệnh dừng, vẫn muốn giữ trạm.”

“Trạm đang hoạt động không phải thả mới.”

“Lách chữ.”

“Đọc đúng chữ.”

“Bọn anh trên kia sẽ nói cô làm khó.”

“Anh Bách không phải bọn anh.”

“Cô tin anh ta?”

“Tôi tin anh ta sẽ đọc dữ liệu nếu quy trình cho phép. Tôi chưa tin quy trình.”

Cư nhìn biển. Ngoài đầm, mái phản xạ của Mây Mỏng sáng lên như một mảnh kính dài. “Tôi không thích thứ đó.”

“Vì sao?”

“Nó làm mặt nước chói. Cá đổi vùng.”

“Cá đổi vùng có thể do nhiệt.”

“Tôi không bảo nó là nguyên nhân. Tôi bảo nó xuất hiện cùng lúc.”

“Cần đo.”

“Cô đo được cá không?”

“Có thể đo hướng đi.”

“Đó là việc tôi làm.”

Lam ghi giờ Cư nói, không ghi thành kết luận. Từ khi Vườn Sao bắt đầu, cô học cách giữ mọi lời ở đúng độ nặng.

Miên đưa cho cô một tờ giấy có sơ đồ mạch. Em đã đánh dấu điểm rung bất thường trên bộ thu và thêm một đường nối tới trạm Hạ.

“Em muốn làm gì?” Lam hỏi.

Miên chỉ vào quy trình Bách hứa gửi, rồi chỉ vào bộ thu. Em viết: “Hiệu chuẩn bằng người.”

Lam không hiểu. Miên lấy ba cốc nước: nước máy, nước giếng và nước đầm. Em nhúng màng lọc từng trạm vào, ghi phản ứng. Em không thay thế phòng thí nghiệm, nhưng tạo một phép so sánh chung cho mọi cảm biến.

“Không được dùng nước đầm làm chuẩn,” Lam nói. “Độ mặn khác nhau.”

Miên viết: “Không chuẩn. So sánh.”

Lam nhìn em, rồi gật. Bách sẽ gửi quy trình chuẩn, còn họ có thể tạo một thói quen kiểm tra đơn giản mà ai cũng lặp được.

Buổi tối, trạm y tế phát bản tin nội bộ: không gọi là bão, không đóng cửa làng, nhưng đề nghị người có bệnh hô hấp kiểm tra khăn lọc và nước sạch. Hạ đi từng nhà có danh sách, không gửi một tin nhắn chung. Chị nói cảnh báo chỉ có nghĩa nếu người nhận biết phải làm gì.

Ở mái vòm, Thảo Nhi mở cửa kho cho lũ trẻ. Bà đưa chúng xem bản đồ trời cũ, trong đó các chòm sao được đánh dấu bằng tên nghề: Sao Lưới, Sao Muối, Sao Đèn Câu. Đó là cách ngư dân nhớ phương hướng, không phải tên thiên văn.

“Vậy họ đã trồng sao từ trước?” Tí hỏi.

“Họ gọi đường trên trời bằng những thứ dưới đất,” bà nói. “Trồng sao là làm cho bầu trời có chỗ đứng trong đời sống.”

Lam nghe, nhưng không muốn câu nói trở thành khẩu hiệu. Cô nhìn màn hình. V-20 gửi gói dữ liệu tây bắc, V-19 vẫn ổn, trạm chòi muối tăng muối. Hai hạt đang đi xa khỏi bãi.

Đúng 10 giờ 02, một trong hai đèn định vị tắt. Không có gói cảnh báo. Không có tọa độ cuối.

Kha chạy ra cuộn dây. “V-20 mất.”

“Theo dõi gói cuối,” Lam nói.

“Không có.”

Miên chạm bàn. Em cảm thấy một nhịp ngắt rồi ba nhịp rất nhẹ trong bộ thu, ngoài dải máy tính hiển thị.

Lam mở bộ lọc tần số rộng. Một dấu chấm xuất hiện ở rìa bãi, đi ngược hướng gió.

“Nó chưa mất,” Miên viết. “Nó đổi cách nói.”

Lam ngẩng nhìn bầu trời. Bên ngoài, không ai nghe thấy gì ngoài tiếng máy nổ của xưởng Cư. Nhưng ở trên cao, một hạt sao vẫn đang gửi tín hiệu không hợp lệ, và chỉ một cô bé đọc rung động nhận ra.

Sáu giờ hiệu chuẩn của Bách còn chưa bắt đầu.

Làng Vạn Sương đã có một câu hỏi mới: nếu một thiết bị không nói bằng ngôn ngữ trung tâm, có phải nó đang im lặng không?

Câu hỏi được dán lên cửa phòng thiết bị bằng hai bản: chữ đen trên giấy trắng và những chấm nổi do Miên đục bằng đầu hàn nguội. Người ra vào chạm vào đó trước khi bước qua. Có người thấy câu hỏi quá triết lý cho một buổi hiệu chuẩn. Có người bảo chính vì nó khó trả lời nên cần để ở cửa.

Bách gửi quy trình gồm mười hai bước. Kiểm tra nguồn, xác định tọa độ, đối chiếu đồng hồ, đo áp suất, ghi nhiệt, lấy mẫu bụi, kiểm tra rung, niêm phong vỏ, thử truyền, xác nhận người chứng kiến, lưu bản gốc, rồi mới cho phép đọc. Lam in quy trình thành ba bản. Miên đọc và khoanh bước “xác nhận người chứng kiến”. Nếu chỉ có kỹ thuật viên nhìn thiết bị, người dân vẫn đứng ngoài quá trình tạo ra dữ liệu.

“Em muốn thêm ai?” Lam hỏi.

Miên viết: “Một người dùng tín hiệu bằng tay. Một người không biết kỹ thuật. Một người có quyền nói không.”

Vì vậy, buổi hiệu chuẩn đầu tiên có bà Lựu, một học sinh lớp tám và cô Hạ. Họ không sửa mạch. Họ quan sát, hỏi, và ký vào những điều mình được giải thích. Khi kỹ thuật viên nói “độ trễ không đáng kể”, bà Lựu hỏi đáng kể với ai. Không ai trả lời ngay. Bách sau đó đổi dòng trong biên bản thành “độ trễ ba giây, cần ghi nhận khi dùng cho cảnh báo ngắn hạn”.

Miên đặt một bộ rung dưới bàn để ghi cách cơ thể cảm nhận tín hiệu. Khi V-18 gửi gói tin, đèn xanh bật nhưng mô-tơ rung chậm hơn. Cô không coi đó là lỗi hoàn toàn. Người nghe có thể đọc một biểu đồ, người không nghe cần một nhịp. Hai trải nghiệm khác nhau phải cùng nằm trong thiết kế.

Ngoài cổng, một số người vẫn phàn nàn rằng chính quyền nên cử đội chuyên nghiệp đến làm thay. Lam không phản đối mong muốn ấy. Cô chỉ hỏi nếu đội chuyên nghiệp rời đi sau hai ngày, ai sẽ biết một viên pin phồng, một dây rung hay một vệt muối trên cửa sổ nói lên điều gì. Câu hỏi khiến cuộc trò chuyện chậm lại.

Buổi chiều, Bách gửi giấy phép tạm thời cho sáu trạm nhưng giữ nguyên lệnh dừng phóng. Vườn Sao có quyền quan sát mặt đất, chưa có quyền nhìn tầng cao. Lam ký nhận, rồi chia bản sao cho từng nhóm. Họ không có hạt sao mới, nhưng có thêm một quy trình mà mọi người đều có thể kiểm tra. Khi trời tối, Miên đặt tay lên hộp rung và nói bằng giọng rất nhỏ: “Nếu thiết bị không nói được, chúng ta học cách nghe phần còn lại.”