Chương 9

Bách muốn tháo hạt sao ở chòi muối, nơi dữ liệu độ mặn cao nhất. Anh mang theo một hộp chuẩn, hai túi găng và biên bản bàn giao. Lam dẫn anh đi qua bãi triều, không mang theo đoàn người. Cư tự đi sau, nói anh chỉ muốn xem cách người thành phố tháo thứ người làng đã buộc.

“Tôi không tới để phủ nhận,” Bách nói.

“Nhưng giấy của anh có chữ ‘thu hồi’.”

“Hạt này cần đưa vào buồng hiệu chuẩn.”

“Nếu tháo, chúng tôi mất chuỗi tại điểm có vấn đề.”

“Nếu không tháo, chúng tôi không biết nó đo đúng hay đo lớp muối bám.”

Lam nhìn chòi. Màng lọc bám trắng, dây neo rung theo gió. Hạt sao không bay ở đây; trạm nhận treo thấp, còn dữ liệu lấy từ mẫu thụ động. Bách muốn tháo bộ lọc, không phải cả hệ thống.

“Anh tháo bộ lọc,” Lam nói. “Giữ vỏ, dây, bộ nhớ. Lập bản sao trước.”

Bách gật. “Được.”

Cư chen vào: “Biên bản ghi bộ lọc là phần gì?”

“Phần thu mẫu.”

“Ai giữ bản thô?”

“Trung tâm và cộng đồng.”

Lam nhìn Bách. “Cả hai bản, cùng mã băm?”

“Nếu cô có máy kiểm tra.”

Miên từ phía sau đưa chiếc máy nhỏ. Em đã gắn thêm đèn rung. Bách nhận, nhìn mạch tự chế.

“Cô bé làm?”

Miên gật.

“Tín hiệu có sai?”

Miên viết: “Có. Nhưng ghi được.”

Bách đọc, rồi cất máy.

Họ tháo. Bách làm từng bước, đọc thành tiếng thời gian và người chứng kiến. Miên ghi bằng ký hiệu, Cư giữ hộp, Lam đối chiếu số seri. Khi lớp lọc rời khỏi vỏ, một hạt muối rơi vào găng Bách.

“Mẫu này đi đâu?” Cư hỏi.

“Phòng thí nghiệm.”

“Bao giờ có kết quả?”

“Hai ngày.”

“Gió có chờ hai ngày?”

Bách nhìn anh. “Tôi biết nó không chờ.”

“Anh biết bằng gì?”

“Bằng việc tôi từng chờ một báo cáo để phát cảnh báo, và báo cáo tới sau khi người ta phải dọn nhà.”

Cư thôi cười. Bách không kể thêm.

Khi bộ lọc được tháo, trạm chòi không mất khả năng đo gió và nhiệt. Độ mặn chuyển sang trạng thái “không có mẫu”. Lam sửa bảng công khai. Cô không để một dấu gạch đỏ làm người ta tưởng không có muối.

“Nhiều người sẽ nhìn ô trống như trời sạch,” Hạ nói.

“Ghi rõ không có mẫu.”

“Chữ nhỏ.”

Miên lấy bút đỏ, vẽ biểu tượng giọt nước gạch chéo. Hạ đưa lên bảng lớn.

Bách xem, nói biểu tượng này không nằm trong tiêu chuẩn quốc gia.

“Nó nằm trong tiêu chuẩn người dùng,” Hạ đáp.

Bách không phản đối.

Buổi chiều, đoàn trung tâm đặt máy tham chiếu trên mái vòm. Thiết bị chính xác hơn, nhưng cần nguồn điện ổn định. Máy phát cũ của trạm dùng dầu, mỗi lần bật sẽ tạo rung. Miên chỉ vào nền, ra hiệu không nên đặt cạnh máy.

Bách hỏi lý do. Lam dịch. Anh đồng ý chuyển máy sang góc xa hơn, dù dây dài và tín hiệu yếu.

“Anh tin em ấy?” Kha hỏi.

“Tôi tin phép kiểm tra của em ấy có lý do,” Bách đáp. “Không đồng nghĩa tin mọi kết luận.”

Miên đọc câu trên bảng, gật.

Họ chạy ba chuỗi hiệu chuẩn. Chuỗi một, nhiệt lệch. Chuỗi hai, áp suất lệch. Chuỗi ba, độ ẩm trùng. Độ mặn không có bộ tham chiếu vì bộ lọc đã tháo.

Lam nói dữ liệu chòi sẽ bị bỏ trống hai ngày. Bách bảo có thể dùng mẫu bụi và kết quả phòng thí nghiệm sau. Cư không hài lòng.

“Hai ngày đó có thể là lúc gió đổi.”

“Tôi hiểu.”

“Anh cứ nói hiểu.”

“Vì tôi hiểu nhưng chưa có cách nhanh hơn.”

Cư chỉ ra biển. “Hỏi người vận hành Mây Mỏng.”

“Họ có dữ liệu mặt nước.”

“Họ có dữ liệu. Cho chúng tôi xem.”

Bách không trả lời. Lam biết ranh giới của anh: anh có thể chia sẻ dữ liệu khí tượng, không tự quyền mở dữ liệu chương trình khác.

“Anh có thể gửi kiến nghị,” Lam nói.

“Tôi đã gửi.”

“Từ khi nào?”

“Trước khi tới.”

Cư nhìn anh lâu hơn, rồi quay đi.

Miên kéo Lam ra sau chòi. Em chỉ vào đường dây đi xuống đất, nơi có một sợi không thuộc bộ trạm. Dây nối tới một hộp kim loại thấp, mặt ngoài phủ sơn xanh.

Lam mở nắp, thấy một bộ ghi rung không có nhãn. Tín hiệu của nó trùng với nhịp lạ mà Miên phát hiện trên V-20.

“Hộp này của ai?”

Bách tới, xem bên trong. “Không thuộc hạt sao.”

“Dữ liệu có liên quan?”

“Có thể là bộ theo dõi mái phản xạ.”

“Vậy Mây Mỏng đang có trạm ở đây mà không ghi?” Cư hỏi.

Bách nhìn miếng tem ở đáy hộp. “Mã thiết bị của đơn vị vận hành, nhưng vị trí đặt do họ quản lý.”

“Người dân có biết?”

“Tôi không biết.”

Lam không chạm vào hộp. Cô chụp nhãn, ghi vị trí, yêu cầu Bách lập biên bản cùng. Anh làm, nhưng nói dữ liệu chưa được lấy.

“Nếu thiết bị này đo cùng lớp, sao dữ liệu không chia sẻ?” Cư hỏi.

“Có thể quyền sở hữu khác.”

“Bầu trời có quyền sở hữu?”

“Dữ liệu thì có quy định.”

“Quy định do ai viết?”

Bách không đáp. Miên chỉ vào hộp rồi chỉ lên trời. Em vẽ hai đường, một đường có tên, một đường không tên.

Lam hiểu: cùng một bầu trời, hai mạng đang đo nhưng không nói chuyện.

Buổi tối, Bách ở lại mái vòm. Anh không trở về khách sạn huyện, vì muốn xem chuỗi gió qua đêm. Lam pha trà, đặt bên anh. Họ ngồi trước màn hình không ai nói một lúc.

“Cô biết vì sao mô hình làm phẳng dữ liệu địa phương không?” Bách hỏi.

“Vì thiếu điểm.”

“Còn vì mỗi điểm có thể làm tăng sai số tổng.”

“Một làng trở thành sai số?”

“Một điểm đo không đại diện được cho cả vùng. Nếu đưa vào sai chỗ, mô hình tệ hơn.”

“Nếu không đưa, mô hình vẫn tệ với làng.”

“Đúng.”

Lam nhìn anh. “Anh có từng nói câu đó trong báo cáo không?”

“Có. Bị sửa thành ‘cần thêm dữ liệu’.”

“Anh có giữ bản gốc?”

Bách cười nhạt. “Không. Tôi đã học từ những người như cô.”

“Tôi chưa chắc là bài học tốt.”

“Chắc chắn không phải bài học một mình.”

Trên màn hình, trạm Vòm và trạm Rau cùng tăng độ mặn lúc 23 giờ 18. Trạm Xưởng không tăng. Hộp xanh của Mây Mỏng gửi một chuỗi rung cùng giờ nhưng không mở được.

Miên thức ở bàn bên, ghi nhịp vào bảng. Em chỉ vào hai chuỗi, bảo chúng khớp thời gian nhưng khác nhãn.

Bách nói: “Nếu mở hộp, vi phạm.”

Lam đáp: “Không mở. Nhưng có thể yêu cầu chia dữ liệu.”

“Yêu cầu sẽ mất thời gian.”

“Gió không chờ.”

Bách nhìn cô. “Tôi biết.”

Ngày hôm sau, phòng thí nghiệm gửi kết quả sơ bộ: mẫu bụi có natri clorua và một lượng nhỏ hạt hữu cơ, chưa đủ phân biệt nguồn biển tự nhiên với ảnh hưởng mái phản xạ. Mức độ không gây độc cấp tính, nhưng có thể kích ứng đường hô hấp khi lặp nhiều ngày.

Hạ đọc, lập tức thêm hướng dẫn rửa mặt, không quét bụi khô, dùng khăn ẩm. Cô không đóng cửa làng, không phát cảnh báo lớn.

Lam cập nhật bảng: “mẫu muối có thật; nguồn chưa xác định; hành động phòng ngừa.”

Bách ký xác nhận mẫu, rồi nói phải tháo một trạm nữa vì bóng V-19 có vết rách. Lam phản đối. V-19 vẫn gửi dữ liệu, vết rách có thể làm độ cao thấp hơn.

“Vậy dữ liệu không còn đại diện tầng cao,” Bách nói.

“Ghi trạng thái vết rách.”

“Không thể dùng.”

“Không thể dùng như tầng cao. Có thể dùng như một thiết bị rơi.”

Bách nhìn cô, rồi nhìn màn hình. “Cô muốn giữ mọi thứ.”

“Tôi muốn không xóa những thứ chưa hiểu.”

“Nếu giữ quá nhiều, người khác không biết nên nhìn gì.”

Miên đưa bảng: “Gắn nhãn rõ.”

Bách bật cười. “Em ấy luôn giải quyết bằng hai chữ.”

Lam nói: “Hai chữ đó thường khó hơn xóa.”

Cuối cùng họ không tháo V-19. Họ hạ độ tin cậy, đổi đèn vàng, treo biển “độ cao không xác nhận”. Bách gửi một bản cập nhật cho trung tâm, trong đó ghi dữ liệu địa phương có giá trị theo dõi biến động, chưa đủ phát cảnh báo quốc gia.

Bách rời Vạn Sương vào chiều. Trước khi đi, anh đưa Lam một bản giấy có tọa độ hộp xanh.

“Tôi chưa thể mở dữ liệu,” anh nói. “Nhưng tôi đã gửi yêu cầu chính thức.”

“Cảm ơn.”

“Đừng cảm ơn sớm. Có thể họ sẽ từ chối.”

“Vậy chúng ta ghi cả việc bị từ chối.”

Bách gật.

Khi xe đi, Miên chỉ lên trời. Một đốm sáng của V-19 tắt rồi bật lại ba lần.

Lam mở sổ. Trước khi ghi, cô kiểm tra nguồn, thời gian, trạng thái vết rách, người chứng kiến.

Ở cuối dòng, cô viết: “Hạt sao không sạch. Người đọc phải biết nó bẩn ở đâu.”

Bách không yêu cầu Lam gỡ câu ấy. Ông đề nghị chia dấu bẩn thành ba loại: bụi, lỗi thiết bị và điều kiện môi trường. Nếu một cảm biến bị muối phủ, giá trị không tự động vô dụng; nó chỉ cần được gắn cờ và đặt cạnh mẫu đối chứng. Cách ông nói khiến căn phòng bớt căng, nhưng cũng làm công việc nặng hơn. Mỗi con số từ nay có thể phải đi cùng câu hỏi nó đã đi qua những gì.

Miên lấy một chiếc kính lúp, soi mép vết rách trên vỏ hạt. Có sợi màu xanh nằm kẹt giữa hai lớp, giống vật liệu từ lưới bảo vệ của khu vận hành. Cô bé không gọi đó là bằng chứng. Em đặt sợi vào túi niêm phong, ghi người lấy, thời gian, vị trí, và người chứng kiến. Cư bảo viết thêm “không biết nó đến từ đâu”. Miên viết đúng như vậy.

Cuộc tranh luận về quyền sở hữu dữ liệu kéo dài đến tối. Đại diện Mây Mỏng muốn được xem bản thô trước khi công khai, vì sợ một giá trị sai bị chia sẻ thành tin đồn. Lam đồng ý cho họ quyền phản hồi kỹ thuật trong một khoảng thời gian cố định, nhưng không đồng ý quyền giữ bản ghi im lặng vô thời hạn. Bách đề xuất nếu bên nào phản đối, phải nêu rõ dòng nào, lý do nào, và bằng dữ liệu nào.

Hạ đặt một chai nước giữa bàn. “Mọi quy định cần có ngày hết hạn. Nếu không, ngoại lệ sẽ biến thành cách làm bình thường.”

Không ai vỗ tay, nhưng Phương ghi câu đó lên bảng quy trình.

Hai hạt được cấp phép trong tuần tới. Một hạt có thể bay qua đầm, một hạt chỉ được bay gần trường. Không hạt nào giải quyết toàn bộ câu hỏi. Nhưng Vạn Sương đã có danh sách tiêu chí trước khi phóng: cần đo độ cao nào, cần thời gian bao lâu, cần ai đứng ở đâu, và điều kiện nào buộc phải thu. Lần đầu tiên, người ta chuẩn bị cho việc một hạt sao thất bại mà không xem đó là thất bại của cả làng.