Chương 18

Mẻ lớn đầu tiên của hợp tác xã được xếp kín lò. Đơn hàng đủ trả nợ tháng đó và trả công cho mọi người, nhưng cũng đủ lớn để một sai sót làm họ mất tiền đặt cọc.

Đây là mẻ nung có quy mô lớn nhất kể từ khi Linh trở về làng, kết hợp cả dòng Bách Thổ nặn tay và dòng Bếp Nhà sản xuất bằng khuôn, xếp theo đúng phương pháp phân tầng Minh đã tính toán từ nhiều tuần trước. Đơn hàng tới từ ba khách sỉ khác nhau, tổng giá trị lớn nhất mà xưởng từng nhận kể từ khi chuyển sang mô hình hợp tác xã.

Cả xưởng làm việc suốt hai ngày để hoàn thiện sản phẩm mộc trước khi nung, mỗi người phụ trách một công đoạn theo phân công rõ ràng — người nặn, người tráng men, người kiểm tra chất lượng trước khi xếp vào lò. Không khí làm việc căng thẳng nhưng có trật tự, khác hẳn sự hỗn loạn của những ngày đầu Linh mới trở về.

Nhiệt lên chậm. Minh phát hiện lớp đất mới giữ ẩm nhiều hơn mẫu thử. Nếu tăng lửa, men sẽ phồng; nếu giữ nguyên, lò không đạt nhiệt trước sáng. Linh gọi mọi người dừng lại để tính lại, dù Sơn nói khách đang chờ ngày giao.

Khoảng nửa đêm, khi mẻ nung đã diễn ra được sáu giờ, Minh nhận thấy tốc độ tăng nhiệt chậm hơn dự kiến đáng kể so với các lần thử trước. Anh kiểm tra lại độ ẩm của lô đất mới nhập, phát hiện nó cao hơn khoảng ba phần trăm so với mẫu thử ban đầu — một chênh lệch nhỏ nhưng đủ để thay đổi toàn bộ động lực học của quá trình nung.

“Nếu mình tăng lửa để bù,” Minh giải thích cho cả nhóm đang tụ họp quanh lò, “men có nguy cơ phồng rộp vì nhiệt tăng quá nhanh so với khả năng thoát hơi ẩm của đất. Nhưng nếu giữ nguyên tốc độ hiện tại, lò sẽ không đạt nhiệt độ cần thiết trước bình minh, đúng lúc mình cần mở cửa để kịp giao hàng.”

Linh, dù cảm nhận áp lực thời gian đè nặng, vẫn quyết định gọi mọi người dừng lại để tính toán kỹ hơn thay vì vội vàng đưa ra quyết định. “Chúng ta cần thời gian để nghĩ,” cô nói, giọng cô kiên quyết dù bên trong không khỏi lo lắng.

“Khách đang chờ giao hàng đúng hẹn,” Sơn nhắc, mồ hôi lấm tấm trên trán dù trời đêm khá mát. “Nếu trễ, có thể ảnh hưởng tới uy tín của cả hợp tác xã mới thành lập.”

“Giao hàng trễ còn tốt hơn giao hàng hỏng,” Linh đáp. “Chúng ta cần vài phút để tính toán đúng, không phải để trì hoãn vô ích.”

Ông Phúc nhìn đồng hồ rồi nói lò đã từng sống sót qua những ngày khó hơn. Nhưng sống sót không có nghĩa là liều. Họ điều chỉnh van theo từng nấc, ghi lại mỗi thay đổi.

Cả nhóm dành mười lăm phút căng thẳng để cùng nhau tính toán một phương án trung gian — tăng nhiệt với tốc độ chậm hơn dự tính ban đầu nhưng nhanh hơn tốc độ hiện tại, đồng thời mở thêm một van gió phụ để hỗ trợ thoát hơi ẩm nhanh hơn mà không làm men phồng rộp.

Minh và ông Phúc thay nhau điều chỉnh van mỗi mười phút, mỗi lần chỉ một nấc nhỏ, ghi chép cẩn thận thời điểm và mức điều chỉnh vào cuốn sổ đã trở thành vật bất ly thân của cả xưởng suốt nhiều tuần qua.

Gần sáng, nhiệt kế vẫn thấp hơn mức cần thiết. Một vài chiếc ở tầng trên bắt đầu biến dạng. Linh quyết định hy sinh tầng đó để giữ phần còn lại. Cô tự tay đánh dấu những giá phải hoàn tiền.

Khi ánh sáng đầu tiên của bình minh bắt đầu ló dạng, Minh kiểm tra qua lỗ nhìn lửa, phát hiện những chiếc bát ở tầng cao nhất, nơi nhiệt phân bố kém đều hơn, đã bắt đầu có dấu hiệu biến dạng nhẹ do chênh lệch nhiệt kéo dài suốt đêm.

“Tầng trên không đạt,” anh báo, giọng anh nặng nề. “Có thể khoảng hai mươi phần trăm sản phẩm ở tầng đó sẽ không đủ chuẩn giao hàng.”

Linh đứng lặng một lúc, nhìn vào bảng phân bố sản phẩm trong lò mà cô đã vẽ trước khi bắt đầu mẻ nung, xác định chính xác những chiếc nào nằm ở tầng có nguy cơ cao nhất. Cô lấy bút, bắt đầu đánh dấu từng vị trí, tính toán số tiền cần hoàn lại nếu những sản phẩm đó không đạt chuẩn.

“Mình chấp nhận mất tầng trên,” cô nói, giọng cô cứng rắn dù nét mặt lộ rõ sự tiếc nuối. “Còn hơn là cố gắng cứu vãn bằng cách tăng nhiệt đột ngột, có thể làm hỏng luôn cả những tầng dưới đang ổn định.”

Khi mở lò, sáu mươi phần trăm sản phẩm đạt. Không đủ theo hợp đồng. Sơn muốn giấu số hỏng và giao trước, nhưng Vy phát hiện hai chiếc có vết nứt nhỏ ở đáy.

Cửa lò mở ra vào giữa buổi sáng, sau khi đã để nguội đủ thời gian an toàn. Kết quả đúng như dự đoán — phần lớn sản phẩm ở các tầng dưới đạt chất lượng tốt, nhưng tầng trên có tỷ lệ hỏng đáng kể, kéo tổng tỷ lệ đạt chuẩn xuống chỉ còn sáu mươi phần trăm, thấp hơn nhiều so với cam kết trong hợp đồng ban đầu.

Sơn, đứng bên cạnh khi kiểm đếm sản phẩm, đề xuất một giải pháp nhanh nhưng rủi ro. “Mình có thể chọn những chiếc trông ổn nhất trong số bị lỗi nhẹ, gộp vào để đủ số lượng giao,” anh nói, giọng có phần vội vã vì áp lực thời gian giao hàng. “Khách sẽ không để ý nếu chỉ có vài chiếc hơi khác biệt.”

Vy, đang giúp phân loại sản phẩm gần đó, cầm lên hai chiếc bát Sơn vừa định gộp vào lô hàng đạt chuẩn, lật đáy lên kiểm tra kỹ. “Có vết nứt nhỏ ở đây,” cô nói, chỉ vào một đường rạn mảnh gần như không thể nhìn thấy nếu không quan sát kỹ. “Nếu khách dùng để đựng nước nóng, có thể nứt to hơn.”

Linh cầm lấy hai chiếc bát, kiểm tra lại, xác nhận phát hiện của Vy là chính xác. Cô nhìn Sơn, ánh mắt cô nghiêm khắc nhưng không giận dữ.

“Chúng ta không gộp hàng lỗi vào,” cô nói dứt khoát. “Dù có phải trả giá bằng danh tiếng trong ngắn hạn.”

Linh gọi khách, nói rõ kết quả và xin lùi lịch. Có người hủy, có người đồng ý nhận phần đạt. Một khách đề nghị mua những chiếc hỏng làm chậu cây.

Cô dành cả buổi chiều gọi điện cho từng khách hàng, giải thích rõ ràng về sự cố kỹ thuật, tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn, và đề nghị các phương án — nhận đủ số lượng đã đặt nhưng lùi lịch giao thêm một tuần để nung mẻ bổ sung, hoặc nhận số lượng hiện có đạt chuẩn với mức giá điều chỉnh tương ứng.

Phản ứng của khách hàng đa dạng hơn cô lo sợ. Một khách sỉ lớn, ban đầu tỏ ra khó chịu, sau khi nghe Linh giải thích trung thực về nguyên nhân kỹ thuật, đồng ý chờ thêm một tuần, thậm chí còn khen ngợi sự minh bạch của xưởng. Một khách khác, thấy hình ảnh những chiếc bát bị biến dạng nhẹ Linh gửi kèm, ngỏ ý muốn mua lại với giá thấp hơn để làm chậu trồng cây mọng nước, biến những sản phẩm tưởng chừng bỏ đi thành một dòng sản phẩm phụ bất ngờ.

Mẻ đầu tiên của hợp tác xã không hoàn hảo. Nhưng họ biết chính xác mình đã mất gì, và không mất lòng tin bằng một lời nói dối.

Tối hôm đó, khi cả nhóm ngồi lại tổng kết mẻ nung đầy sóng gió, Sơn là người lên tiếng đầu tiên, giọng anh có phần hối lỗi. “Tôi xin lỗi vì đề xuất gộp hàng lỗi,” anh nói. “Đó là phản xạ cũ của tôi từ thời làm việc theo cách của tập đoàn — ưu tiên deadline hơn chất lượng.”

“Anh đã không làm điều đó,” Linh nói, giọng cô nhẹ nhàng hơn. “Đó mới là điều quan trọng. Ai cũng có phản xạ sai đôi lúc, quan trọng là mình có đủ tỉnh táo để không hành động theo phản xạ đó.”

Vy, ngồi ở góc bàn, vẫn còn có phần rụt rè trước không khí nghiêm túc của cuộc họp, được Linh gọi tới khen ngợi trước tất cả mọi người. “Nếu không có Vy kiểm tra kỹ, có lẽ chúng ta đã giao hàng lỗi mà không biết,” cô nói. “Đây chính là lý do vì sao mỗi bước kiểm tra đều quan trọng, dù nó có vẻ mất thời gian tới đâu.”

Vy đỏ mặt trước lời khen, nhưng ánh mắt cô ánh lên niềm tự hào rõ rệt, một sự thay đổi lớn so với cô gái rụt rè từng định bỏ về vì làm hỏng một chiếc khuôn thạch cao chỉ vài tuần trước.

Minh, ngồi cạnh Linh trong suốt buổi họp tổng kết, chờ tới khi mọi người đã dần ra về mới lên tiếng về phần trách nhiệm kỹ thuật của mình. “Tôi đáng lẽ nên kiểm tra độ ẩm của lô đất mới kỹ hơn trước khi bắt đầu mẻ nung,” anh nói. “Ba phần trăm chênh lệch nghe nhỏ, nhưng nó đủ để gây ra cả một đêm căng thẳng.”

“Anh đã phát hiện ra vấn đề kịp thời và đề xuất giải pháp hợp lý,” Linh đáp. “Không ai có thể lường trước mọi biến số. Điều quan trọng là cách mình phản ứng khi vấn đề xảy ra, và tôi nghĩ đêm qua, chúng ta đã phản ứng đúng.”

“Ngay cả khi kết quả không hoàn hảo?”

“Đặc biệt là khi kết quả không hoàn hảo,” Linh khẳng định. “Một kết quả hoàn hảo có thể chỉ là may mắn. Nhưng một quyết định đúng đắn giữa áp lực, dù kết quả không như ý, mới thực sự chứng minh được năng lực của cả nhóm.”

Họ ngồi lại thêm một lúc, cùng nhau lên kế hoạch cho mẻ nung bổ sung sẽ diễn ra trong tuần tới, rút kinh nghiệm từ những gì vừa trải qua để điều chỉnh quy trình kiểm tra độ ẩm đất kỹ lưỡng hơn trước mỗi lần nung lớn. Ngoài sân, lò gốm đã nguội hẳn, đứng lặng lẽ dưới ánh trăng, chờ đợi mẻ lửa tiếp theo sẽ sớm được nhóm lên, mang theo bài học của đêm nay như một phần không thể thiếu trong hành trình trưởng thành của cả xưởng.