Chương 8

Sơn gửi đề nghị chính thức bằng một tập hồ sơ dày. Tập đoàn không chỉ trả món nợ. Họ còn hứa cải tạo đường vào làng, mở gian hàng trên mạng và đưa sản phẩm Bách Thổ vào chuỗi cửa hàng lớn.

Tập hồ sơ được đóng bìa cứng màu xanh navy, logo tập đoàn dập nổi ở góc trên, khác hẳn với những tờ giấy viết tay ố vàng Linh vẫn quen thuộc suốt những ngày qua. Cô lật từng trang, thấy những bức ảnh minh họa concept cửa hàng hiện đại, những biểu đồ tăng trưởng doanh số dự kiến, tất cả được trình bày chuyên nghiệp tới mức gần như hoàn hảo.

Đổi lại, thương hiệu sẽ thuộc công ty trong mười năm. Công thức men phải nộp cho phòng nghiên cứu. Mọi thiết kế mới cần qua bộ phận tiếp thị duyệt trước khi đưa ra thị trường.

Linh đọc đến điều cuối cùng rồi đặt hồ sơ xuống. Hà bảo con số trong đề nghị đủ để cả làng đổi mái nhà. Ông Phúc hỏi nếu không bán thì họ có thể trả nợ trong bao lâu. Không ai trả lời ngay.

“Con số này,” Hà nói, tay chỉ vào phần tổng giá trị hợp đồng, giọng có phần dè dặt, “thực sự rất lớn. Đủ trả hết nợ, đủ sửa lại toàn bộ cơ sở vật chất, còn dư ra một khoản không nhỏ.”

“Nhưng đổi lại là mười năm không còn tiếng nói,” Linh nói, gõ ngón tay lên điều khoản về quyền quyết định thiết kế. “Mười năm là khoảng thời gian đủ dài để một cái tên mất hết ý nghĩa ban đầu của nó.”

Minh chỉ ra một phụ lục nhỏ: tập đoàn có quyền dừng hợp đồng nếu doanh số không đạt chỉ tiêu. Khi ấy, họ vẫn giữ quyền sử dụng tên Bách Thổ trong thời hạn còn lại. Một cái tên có thể tiếp tục xuất hiện trên kệ, dù lò đã tắt.

Anh đọc to điều khoản ấy cho cả nhóm nghe, giọng anh chậm rãi và rõ ràng như đang đọc một bản án. “Điều này có nghĩa là, nếu họ quyết định dừng sản xuất tại lò của mình, chuyển sang sản xuất công nghiệp ở nơi khác, họ vẫn có quyền dán tên Bách Thổ lên sản phẩm làm ở đâu đó khác, cho tới hết mười năm.”

“Vậy tên làng có thể bị dùng để bán những thứ chẳng liên quan gì tới làng nữa,” Linh nói, giọng cô lạnh đi.

“Đúng vậy,” Minh xác nhận. “Đây là điều khoản phổ biến trong các hợp đồng mua thương hiệu, để bảo vệ khoản đầu tư của bên mua. Nhưng nó cũng có nghĩa là bên bán mất quyền kiểm soát ý nghĩa của cái tên mình từng gây dựng.”

Ông Phúc ngồi lặng, tay xoa xoa cằm, ánh mắt dán vào tờ giấy như đang cố tìm ra một lỗ hổng nào đó có thể khiến mọi thứ bớt đáng sợ hơn. Nhưng càng đọc, ông càng nhận ra tập hồ sơ được soạn thảo quá kỹ lưỡng để có thể tìm ra kẽ hở dễ dàng.

Sơn gặp riêng Linh ở quán nước đầu làng. Anh nói anh không muốn ép cô. Anh chỉ muốn cứu nơi từng nuôi anh lớn. Linh hỏi vì sao anh không đề nghị một khoản vay thay vì mua quyền sở hữu.

Quán nước nhỏ nằm dưới gốc cây me cổ thụ, nơi những người già trong làng vẫn hay ngồi đánh cờ vào buổi chiều. Sơn chọn bàn trong góc, gọi hai ly trà đá, dáng vẻ thoải mái hơn hẳn những lần gặp chính thức trước đó tại xưởng.

“Tôi lớn lên ở làng này,” anh nói, mắt nhìn ra con đường đất quen thuộc. “Nhà tôi chuyển đi khi tôi mười hai tuổi, nhưng tôi vẫn nhớ mùi tro lò, nhớ tiếng bàn xoay. Tôi không phải kẻ xấu tới đây để cướp đi thứ gì đó, Linh à.”

“Tôi không nói anh là kẻ xấu,” Linh đáp. “Nhưng ý định tốt không có nghĩa là kết quả sẽ tốt. Anh có nghĩ tới việc, thay vì mua đứt, tập đoàn có thể cho xưởng vay với lãi suất ưu đãi để tự phục hồi không?”

Sơn im lặng một lúc, xoay ly trà đá trong tay. “Tôi đã đề xuất phương án đó với ban lãnh đạo,” anh nói cuối cùng, giọng có phần chán nản. “Họ từ chối. Cho vay không mang lại quyền kiểm soát thương hiệu, mà kiểm soát thương hiệu mới là thứ họ thực sự muốn.”

“Vậy anh biết rõ điều đó, nhưng vẫn tới đây thuyết phục tôi ký?”

“Tôi tới đây vì nếu không phải tôi, họ sẽ cử một người khác,” Sơn đáp, mắt nhìn thẳng vào Linh. “Một người không quan tâm cô sẽ mất gì, chỉ quan tâm hợp đồng được ký đúng hạn. Ít nhất với tôi, cô còn có người lắng nghe những lo lắng của mình, dù tôi không thể thay đổi điều khoản.”

Sơn nhìn ra con đường đất. “Vì người cho vay muốn tiền trở lại. Người mua mới tin mình có thể sửa được mọi thứ.”

Linh nhìn Sơn, cố tìm trong ánh mắt anh một dấu hiệu của sự giả dối, nhưng chỉ thấy một sự mệt mỏi thành thật, giống như một người đang đứng giữa hai lựa chọn không dễ chịu chút nào — trung thành với công ty đang trả lương cho mình, hay trung thành với ký ức về nơi mình từng lớn lên.

“Anh có biết,” Linh nói, quyết định thử một hướng khác, “rằng ông cố của anh từng góp đất, góp gạch để xây cái lò mà anh đang cố mua không?”

Sơn khựng lại, ly trà đá dừng giữa chừng trên đường tới miệng. “Cô nói gì?”

“Lò của xưởng không phải chỉ thuộc về gia đình tôi. Nó được xây chung bởi ba gia đình gần năm mươi năm trước — nhà tôi, nhà ông Bảy Đúng, và nhà anh.”

Sơn đặt ly xuống bàn, im lặng hồi lâu, đôi mắt anh có gì đó thay đổi, như đang cố sắp xếp lại một mảnh ghép chưa từng có trong bức tranh anh vẫn nghĩ mình hiểu rõ.

“Tôi không biết chuyện đó,” anh nói, giọng nhỏ hẳn. “Ba tôi chưa bao giờ kể.”

“Có lẽ ông ấy cũng không biết,” Linh nói. “Chuyện này xảy ra từ đời ông cố anh. Nhưng nếu điều khoản đó còn hiệu lực, thì về mặt pháp lý, mọi quyết định bán lò cần có sự đồng thuận của cả ba dòng họ, kể cả gia đình anh.”

Linh mang hồ sơ về xưởng. Cô không xé nó, cũng không ký. Cô đặt nó cạnh bản thiết kế hai dòng sản phẩm, để mọi người nhìn thấy một tương lai có giá nhưng không miễn phí.

Trước khi rời quán nước, Sơn nhìn Linh một lúc lâu, rồi hỏi, giọng anh có vẻ chân thành hiếm hoi. “Nếu điều đó là thật, cô nghĩ tôi nên làm gì?”

“Tôi nghĩ anh nên tự hỏi,” Linh đáp, đứng dậy, “anh đang đại diện cho ai khi ngồi ở bàn thương lượng này — cho tập đoàn trả lương cho anh, hay cho một phần ký ức của chính gia đình anh mà anh chưa từng biết tới.”

Cô rời quán, để lại Sơn ngồi một mình dưới bóng cây me, ly trà đá tan dần trong cái nóng buổi trưa, và một câu hỏi anh biết mình sẽ không thể trả lời dễ dàng trong một sớm một chiều.

Về tới xưởng, Linh kể lại toàn bộ cuộc trò chuyện cho mọi người. Ông Phúc ngồi nghe, gương mặt không biểu lộ nhiều cảm xúc, nhưng tay ông siết chặt lấy mép bàn khi nghe tới đoạn Linh tiết lộ về điều khoản đồng sở hữu cho Sơn.

“Con nói với nó sớm vậy sao?” ông hỏi, giọng có chút lo lắng. “Nếu nó báo lại cho tập đoàn, họ có thể tìm cách vô hiệu hóa điều khoản đó trước khi mình kịp dùng nó.”

“Con nghĩ kỹ rồi,” Linh đáp. “Nếu Sơn thực sự còn chút gắn bó với làng như anh ta nói, biết sự thật này sẽ khiến anh ta phải cân nhắc lại vai trò của mình. Nếu anh ta chỉ quan tâm tới hợp đồng, thì dù con có giấu, họ cũng sẽ tìm ra sớm muộn khi làm thẩm định pháp lý trước khi ký.”

Minh gật đầu tán thành. “Về lâu dài, minh bạch thường tốt hơn giấu giếm. Ít nhất bây giờ, nếu Sơn còn lương tâm, anh ta sẽ phải tự quyết định đứng về phía nào.”

Hà lo lắng hơn cả. “Nhưng nếu tập đoàn biết chuyện, họ có thể gây áp lực lên ông Bảy Đúng, hoặc tìm cách chứng minh điều khoản đã hết hiệu lực.”

“Đó là lý do mình cần hoàn thiện hồ sơ pháp lý càng sớm càng tốt,” Linh nói. “Không chỉ dựa vào lời kể của ông Bảy Đúng, mà cần tìm thêm bằng chứng khác — biên bản họp thôn cũ, sổ địa chính thời kỳ đó, bất cứ thứ gì có thể củng cố thêm.”

Buổi chiều, Linh cùng Hà tới văn phòng ủy ban xã, xin tra cứu hồ sơ địa chính lưu trữ từ những năm bảy mươi. Người cán bộ phụ trách, sau khi nghe giải thích, dẫn họ xuống một kho lưu trữ cũ ở tầng hầm, nơi những chồng sổ sách bám bụi dày cả gang tay.

Họ lục tìm suốt hai giờ đồng hồ, tay lấm bụi giấy, mắt cay xè vì ánh sáng yếu ớt của những bóng đèn cũ. Cuối cùng, Hà reo lên khi tìm thấy một cuốn sổ ghi chép của hợp tác xã cũ, trong đó có một trang liệt kê danh sách các hộ góp công góp của để xây dựng cơ sở sản xuất gốm, đúng năm một nghìn chín trăm bảy mươi tám, với ba cái tên trùng khớp hoàn toàn với những gì ông Phúc đã kể.

“Đây rồi,” Hà thì thầm, tay run run cầm cuốn sổ như sợ làm rách trang giấy mong manh. “Bằng chứng thứ hai, độc lập với tài liệu của chú Phúc.”

Họ xin sao chụp lại trang sổ, cẩn thận đóng gói cuốn sổ gốc trả về đúng vị trí trong kho lưu trữ. Trên đường về, Linh cảm thấy một sự tự tin mới mẻ, khác hẳn cảm giác bất lực của những ngày đầu khi chỉ có một tập giấy tờ ố vàng làm chỗ dựa.

“Với hai nguồn bằng chứng độc lập,” cô nói với Hà trên xe, “mình đã có đủ cơ sở để yêu cầu bất kỳ ai muốn mua lò phải đàm phán với cả ba dòng họ, không chỉ riêng gia đình mình.”