Chương 16 — Tiệm Vàng Góc Phố Cũ

Mười ngày trôi qua kể từ khi nhận được văn bản của luật sư Khang, tình hình tài chính của tiệm vàng Tấn Phát bắt đầu rơi vào khủng hoảng thực sự. Doanh thu tháng này giảm hơn một nửa so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi các khoản chi phí cố định — tiền thuê một phần mặt bằng phụ mà gia đình vẫn phải trả dù không còn sử dụng, tiền điện nước, tiền nguyên liệu vàng nhập vào — vẫn không hề giảm bớt.

Buổi sáng thứ Hai, Vy ngồi tính toán sổ sách với gương mặt ngày càng căng thẳng. Cô lật từng trang, cộng trừ các con số, nhưng dù tính đi tính lại thế nào, kết quả vẫn không mấy khả quan. Nếu tình hình này tiếp tục kéo dài thêm một, hai tháng nữa, tiệm sẽ không đủ khả năng trang trải các chi phí cơ bản, chưa kể đến khoản vay ngân hàng mà cô đang chờ được phê duyệt.

"Con tính được bao nhiêu rồi?" ông Thịnh hỏi, giọng đầy lo lắng khi thấy con gái ngồi lặng lẽ hồi lâu bên chồng sổ sách.

"Nếu cứ tiếp tục như thế này, con e là tiệm chỉ trụ được thêm khoảng hai tháng nữa, bố ạ," Vy đáp, giọng cố giữ bình tĩnh nhưng không giấu được sự lo âu. "Con đã cắt giảm mọi chi phí có thể, nhưng vẫn không đủ bù đắp khoản doanh thu bị mất."

Ông Thịnh im lặng, gương mặt hằn lên nỗi đau đớn của một người đang chứng kiến tâm huyết cả đời mình có nguy cơ sụp đổ. "Hay là... con thử tính đến phương án khác, như bán bớt một phần mặt bằng, hoặc..." ông ngập ngừng, giọng nghẹn lại, "...hoặc tạm đóng cửa tiệm một thời gian, chờ mọi chuyện lắng xuống?"

"Con không muốn làm vậy, bố," Vy nói, giọng kiên quyết dù trong lòng cũng đầy hoang mang. "Nếu tiệm đóng cửa, dù chỉ tạm thời, con sợ sẽ không còn cơ hội mở lại nữa. Khách hàng sẽ quen với việc không còn tiệm mình ở đây, và Hào Kim sẽ hoàn toàn chiếm lĩnh thị trường. Mình phải tìm cách trụ vững, dù chỉ bằng những giải pháp tạm thời trước mắt."

Trong lúc chờ đợi, Vy quyết định thử một hướng đi khác để cải thiện tình hình trước mắt. Cô soạn một bài viết ngắn, chân thành, đăng lên trang mạng xã hội của tiệm, kể lại câu chuyện về nghề kim hoàn gia truyền, về những đơn hàng phục chế mang nhiều kỷ niệm mà tiệm đã thực hiện suốt nhiều năm qua, kèm theo vài bức ảnh chụp cận cảnh những chi tiết chạm khắc tinh xảo trên các món đồ cũ. Cô không nhắc đến vụ tranh chấp, không biện minh, chỉ đơn giản để hình ảnh và câu chuyện tự nói lên giá trị của công việc mình đang làm.

Bài viết, ngoài dự đoán của cô, nhận được sự đón nhận tích cực bất ngờ. Nhiều người để lại bình luận bày tỏ sự ngưỡng mộ trước tay nghề thủ công tỉ mỉ, một số chia sẻ lại kèm theo lời nhắn nhủ ủng hộ tiệm vàng truyền thống giữa làn sóng thương mại hóa. Dù chưa đủ để xoay chuyển hoàn toàn tình hình doanh thu, nhưng nó mang lại cho Vy một cảm giác an ủi quý giá — rằng vẫn còn nhiều người trân trọng những giá trị mà gia đình cô đang cố gắng gìn giữ.

Giữa lúc hai cha con đang trăn trở tìm hướng đi, Khôi ghé qua tiệm, mang theo một chồng tài liệu mới cùng vẻ mặt vừa mệt mỏi vừa có chút hy vọng. Anh đã xin nghỉ phép vài ngày như đã hứa, dành toàn bộ thời gian để lùng sục các nguồn lưu trữ, liên hệ với nhiều đầu mối khác nhau.

"Tôi có tin không vui lắm về phía hồ sơ công an," anh mở lời, ngồi xuống bên bàn thợ, giọng có phần trầm xuống. "Người bạn tôi ở đó nói, hồ sơ xử lý vi phạm hành chính và tịch thu tài sản từ những năm 1979-1980 phần lớn đã bị hủy theo quy định lưu trữ, chỉ giữ lại những vụ án hình sự nghiêm trọng. Vụ việc của ông nội chị, vì cuối cùng không bị khởi tố chính thức, nên khả năng cao hồ sơ đã không còn."

Tin tức này khiến Vy cảm thấy hụt hẫng. "Vậy chúng ta không còn cách nào để chứng minh bằng văn bản chính thức rằng chính quyền đã tịch thu bộ trang sức sao?"

"Chưa hẳn," Khôi đáp, lấy ra một tài liệu khác, ánh mắt lóe lên tia hy vọng. "Tôi tìm được một nguồn khác — hồi ký của một cựu cán bộ từng công tác trong đội kiểm tra kinh tế thời đó, được xuất bản cách đây vài năm bởi chính con trai ông ấy sau khi ông mất. Trong đó có nhắc đến, dù không quá chi tiết, về tình trạng tham nhũng phổ biến trong các đợt truy quét tài sản tư nhân giai đoạn đó, kể cả việc một số cán bộ giữ lại tài sản tịch thu cho riêng mình thay vì nộp đúng quy định. Đây không phải bằng chứng trực tiếp cho vụ việc của tiệm mình, nhưng nó củng cố thêm tính khả tín cho lời kể của cụ Đoan về việc có cán bộ tham nhũng trong đợt kiểm tra đêm đó."

Vy cầm lấy tài liệu, đọc lướt qua những đoạn được Khôi đánh dấu sẵn, cảm thấy phần nào an ủi dù đây không phải là bằng chứng quyết định như cô mong đợi. "Cảm ơn anh, dù chưa phải bằng chứng hoàn hảo, nhưng ít nhất nó cho thấy câu chuyện của mình không phải là vô căn cứ."

"Tôi cũng đã liên hệ được với một chuyên gia giám định trang sức cổ, thầy Đông, từng công tác tại bảo tàng mỹ thuật thành phố," Khôi nói tiếp, giọng đã tươi tỉnh hơn. "Ông ấy đồng ý xem xét chiếc khuyên tai chị tìm được, có thể xác định được niên đại và phong cách chế tác, xem có khớp với thời kỳ giữa thế kỷ trước hay không."

Ba ngày sau, Vy và Khôi mang chiếc khuyên tai đến gặp thầy Đông tại một căn phòng nhỏ trong bảo tàng, nơi ông làm việc với những dụng cụ giám định chuyên nghiệp — kính hiển vi, cân tiểu ly, và cả một bộ tài liệu tham khảo dày cộp về lịch sử chế tác trang sức Việt Nam qua các thời kỳ.

Thầy Đông, một người đàn ông lớn tuổi với ánh mắt tinh tường sau cặp kính lão, cầm chiếc khuyên tai lên, xem xét tỉ mỉ dưới kính hiển vi trong im lặng suốt gần nửa giờ đồng hồ, thỉnh thoảng ghi chép vài dòng vào cuốn sổ riêng.

"Đây là một món trang sức có giá trị nghệ thuật cao," ông cuối cùng lên tiếng, giọng đầy vẻ trân trọng. "Kỹ thuật chạm khắc cánh hoa theo lối 'trổ thủng' kết hợp với 'đậu vàng' — tức là hàn những hạt vàng nhỏ li ti tạo hình viền — là kỹ thuật đặc trưng của các nghệ nhân kim hoàn miền Nam giai đoạn giữa thế kỷ hai mươi, đặc biệt phổ biến trong các bộ trang sức cưới của những gia đình khá giả. Xét theo độ mòn tự nhiên và kỹ thuật chế tác, tôi ước tính món đồ này có tuổi đời khoảng năm mươi đến sáu mươi năm."

"Vậy có khả năng nó được chế tác vào khoảng những năm 1960, đúng với thời điểm gia đình họ Uông có thể đã đặt làm bộ trang sức cưới không ạ?" Khôi hỏi, ghi chép cẩn thận từng lời thầy Đông nói.

"Hoàn toàn có khả năng đó," thầy Đông gật đầu. "Nếu các anh chị có thêm mô tả chi tiết về bộ trang sức gốc để đối chiếu phong cách hoa văn, tôi có thể đưa ra nhận định chính xác hơn."

Vy cảm thấy một tia hy vọng lớn dần trong lòng. Cô lấy ra bản sao mô tả trong bản khai của ông Chí Thành mà luật sư Khang từng đưa, đọc to phần miêu tả về đôi hoa tai — "chạm hình những cánh hoa nhỏ, kỹ thuật đậu vàng tinh xảo, được truyền lại từ đời bà cố."

Thầy Đông so sánh cẩn thận, gật gù. "Mô tả này khớp hoàn toàn với những gì tôi quan sát được trên chiếc khuyên tai này. Tôi có thể viết một bản đánh giá chính thức, có xác nhận của bảo tàng, nếu các anh chị cần dùng làm bằng chứng."

Lời đề nghị ấy như một luồng gió mới thổi vào hy vọng đang dần cạn kiệt của Vy. Cô cảm ơn thầy Đông rối rít, hẹn sẽ quay lại nhận bản đánh giá chính thức trong vài ngày tới.

Trước khi rời bảo tàng, thầy Đông còn giữ chiếc khuyên tai lại thêm một lúc, ngắm nghía với ánh mắt say mê của một người suốt đời gắn bó với nghệ thuật chế tác cổ truyền. "Các bạn biết không, những món đồ như thế này giờ hiếm lắm rồi," ông nói, giọng đầy tiếc nuối. "Ngày nay người ta chuộng đồ đúc máy, nhanh, đều, rẻ, nhưng thiếu hẳn cái hồn của người thợ gửi gắm vào từng đường nét. Nếu tiệm các bạn còn giữ được kỹ thuật này, tôi mong các bạn sẽ tiếp tục truyền lại cho thế hệ sau, đừng để nó mai một."

Lời nhắn nhủ ấy của thầy Đông khiến Vy càng thêm quyết tâm, không chỉ vì mong muốn giải quyết vụ tranh chấp, mà còn vì một trách nhiệm lớn lao hơn — gìn giữ một di sản nghề nghiệp đang đứng trước nguy cơ biến mất giữa làn sóng công nghiệp hóa ồ ạt.

Trên đường về, dù áp lực tài chính vẫn đè nặng, dù thời hạn ba mươi ngày vẫn đang đếm ngược từng ngày, Vy cảm thấy lòng mình nhẹ nhõm hơn nhiều so với buổi sáng hôm đó — như thể, sau bao ngày mò mẫm trong bóng tối, cuối cùng cô cũng đã nhìn thấy một tia sáng thực sự dẫn đường phía trước. Cô liếc nhìn Khôi đang lái xe bên cạnh, lòng thầm biết ơn sự kiên trì và tận tâm của anh trong suốt hành trình gian nan này, một sự đồng hành mà cô ngày càng khó có thể tưởng tượng thiếu vắng.