Chương 18 — Tiệm Vàng Góc Phố Cũ

Hai mươi ngày kể từ khi nhận được thông báo pháp lý, chỉ còn mười ngày nữa là đến hạn chót. Vy và Khôi làm việc gần như không nghỉ, tranh thủ mọi khoảng thời gian rảnh rỗi để hoàn thiện hồ sơ trình bày cho cuộc gặp sắp tới. Giữa lúc căng thẳng nhất, một cuộc gọi bất ngờ từ thầy Đông mang đến một manh mối mới.

"Tôi tình cờ nhớ ra, có một đồng nghiệp cũ của tôi, hiện đã nghỉ hưu, từng nghiên cứu về lịch sử các gia đình thương nhân giàu có ở khu vực miền Nam trước năm 1975," thầy Đông nói qua điện thoại, giọng đầy phấn khích. "Ông ấy có một bộ sưu tập tư liệu cá nhân khá đồ sộ, trong đó có thể có thông tin về gia đình họ Uông mà các bạn đang tìm hiểu. Tôi đã liên hệ trước, ông ấy đồng ý gặp các bạn."

Vy và Khôi lập tức sắp xếp thời gian đến gặp vị học giả về hưu, tên là thầy Bân, sống trong một căn nhà nhỏ ngập tràn sách vở và tư liệu cũ ở ngoại ô thành phố. Thầy Bân, dù đã ngoài tám mươi, vẫn giữ được trí nhớ minh mẫn đáng kinh ngạc, đặc biệt là về lịch sử kinh tế - xã hội của thành phố qua các thời kỳ.

"Gia đình Uông Khải Tường à," thầy Bân trầm ngâm khi nghe Vy và Khôi trình bày câu chuyện, lục tìm trong đống tài liệu của mình. "Tôi nhớ có nghe qua cái tên này. Nếu tôi nhớ không nhầm, đây là một gia đình buôn bán vải khá lớn ở khu vực đó trước năm 1975, sau giải phóng thì làm ăn khó khăn dần vì chính sách quản lý kinh tế thay đổi."

Sau một hồi tìm kiếm, thầy Bân lấy ra một tập báo cũ đã ố vàng, cẩn thận lật từng trang. "Đây rồi," ông reo lên khi tìm thấy điều mình cần. "Đây là một tờ báo địa phương xuất bản đầu năm 1980, có một bài viết ngắn về đợt truy quét kinh tế cuối năm 1979, trong đó liệt kê một số vụ việc điển hình được xử lý. Tuy không nhắc trực tiếp đến tên tiệm vàng hay gia đình các bạn, nhưng có nhắc đến việc 'phát hiện và xử lý nghiêm khắc một số cán bộ lợi dụng chức vụ trong quá trình kiểm tra, tịch thu tài sản không đúng quy định, gây ảnh hưởng đến uy tín của lực lượng chức năng'."

Khôi chăm chú đọc đoạn văn thầy Bân chỉ, ánh mắt sáng lên. "Đây có thể là bằng chứng gián tiếp quan trọng, xác nhận rằng tình trạng cán bộ tham nhũng, tịch thu tài sản trái phép đúng là có tồn tại trong giai đoạn đó, khớp với những gì cụ Đoan kể lại." Anh cẩn thận xin phép thầy Bân được sao chụp lại trang báo này, cất kỹ vào cặp tài liệu như một bảo vật quý giá vừa tìm được sau nhiều ngày lùng sục.

"Đúng vậy," thầy Bân gật đầu. "Thời đó, việc này không hiếm, dù không phải lúc nào cũng được công khai xử lý minh bạch. Nhiều gia đình bị mất tài sản oan uổng trong các đợt truy quét, mà không phải lúc nào cũng được đền bù hay minh oan thỏa đáng sau này."

Vy cảm thấy một nỗi xúc động dâng trào khi nghe những lời này. Câu chuyện của ông nội cô, giờ đây, không còn là một sự việc đơn lẻ, mà là một phần của một bức tranh lớn hơn về một giai đoạn lịch sử đầy biến động, nơi không chỉ gia đình họ Uông mất mát, mà cả ông nội cô cũng là nạn nhân của một hệ thống chưa hoàn thiện, phải gánh chịu hậu quả chỉ vì đã cố gắng làm điều đúng đắn.

"Thầy có biết thêm gì về số phận của những gia đình đã rời đi trong giai đoạn đó không ạ? Đặc biệt là liệu có ai còn giữ liên lạc, hay có kênh nào để tìm hiểu thêm về hành trình của họ sau khi rời Việt Nam?" Khôi hỏi, hy vọng tìm thêm manh mối.

Thầy Bân suy nghĩ một lúc. "Tôi không có thông tin cụ thể về từng gia đình, nhưng tôi biết có một số tổ chức cộng đồng người Việt ở hải ngoại thường lưu giữ tư liệu, câu chuyện của những người đã ra đi trong giai đoạn đó, như một cách gìn giữ ký ức lịch sử. Nếu các bạn có thể liên hệ qua kênh nào đó, biết đâu sẽ tìm được thêm thông tin về hành trình của gia đình họ Uông sau khi rời đi, hoặc thậm chí về những gì cụ Uông Khải Tường đã trải qua trước khi qua đời."

Trước khi ra về, thầy Bân còn kể thêm cho họ nghe về bối cảnh chung của giai đoạn đó — những gia đình phải bán tháo tài sản, giấu vàng trong đế giày, trong lớp lót áo, thậm chí nuốt vào bụng để mang theo trên những chuyến tàu vượt biên đầy rủi ro. "Có những chuyến đi trót lọt, cũng có những chuyến gặp nạn giữa biển khơi, không bao giờ đến được bờ bên kia," ông nói, giọng trầm xuống đầy xót xa. "Cả một thế hệ đã phải đánh cược mạng sống của mình và gia đình cho một tương lai bất định. Nếu gia đình họ Uông may mắn đến được bến bờ an toàn, thì việc họ không quay lại tìm bộ trang sức, dù đau lòng, cũng là điều dễ hiểu — họ còn phải lo ổn định cuộc sống mới, học ngôn ngữ mới, xây dựng lại mọi thứ từ con số không, chưa kể nỗi sợ hãi về những liên lụy chính trị nếu liên hệ về nước trong nhiều năm sau đó."

Lời kể của thầy Bân giúp Vy hình dung rõ hơn về bối cảnh lịch sử đằng sau câu chuyện gia đình mình, không chỉ là một vụ tranh chấp tài sản đơn thuần, mà là một phần nhỏ trong bức tranh lớn của biết bao gia đình Việt Nam từng trải qua giai đoạn đầy biến động ấy, mỗi người mang theo một câu chuyện riêng đầy mất mát và hy sinh.

Sau khi cảm ơn thầy Bân, trên đường về, Vy và Khôi bàn bạc về khả năng này. "Nếu tìm được thêm thông tin về hành trình vượt biên của gia đình họ Uông, có thể sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn vì sao họ không bao giờ quay lại nhận trang sức, dù cha ông Chí Thành có lẽ vẫn luôn day dứt về điều đó," Vy nói.

"Tôi sẽ thử liên hệ qua vài kênh tôi biết, dù không chắc có kết quả kịp trước hạn chót hay không," Khôi đáp. "Nhưng dù có tìm được thêm hay không, tôi nghĩ những gì chúng ta đã có cũng đủ để trình bày một bức tranh thuyết phục rồi." Anh liếc nhìn đồng hồ, nhận ra trời đã tối muộn, vội giục Vy về nghỉ ngơi để giữ sức cho những ngày quan trọng sắp tới.

Tối hôm đó, khi trở về tiệm, Vy tổng hợp lại toàn bộ câu chuyện thành một bản tường trình mạch lạc, từ đêm định mệnh năm 1979 được cụ Đoan kể lại chi tiết, đến việc ông Tấn Phát bị bắt giữ, tài sản bị tịch thu bởi cán bộ tham nhũng, cho đến việc ông giữ lại một phần nhỏ — chiếc khuyên tai — như một minh chứng cho ý định luôn muốn hoàn trả nếu có cơ hội. Cô viết cẩn thận, chọn từng câu chữ với sự thấu cảm dành cho cả hai phía, không nhằm mục đích biện minh hay đổ lỗi, mà để trình bày một sự thật trọn vẹn, phức tạp, và đầy tính người.

Ông Thịnh, dù đã lên gác nghỉ ngơi, vẫn xuống xem con gái làm việc khi thấy đèn còn sáng. Ông ngồi xuống cạnh Vy, đọc lại bản tường trình cô vừa hoàn thành, gật gù tán thưởng. "Con viết hay lắm, đọc mà bố như thấy lại cả một thời tuổi thơ của mình, những mảnh ký ức rời rạc giờ được ghép lại thành một câu chuyện trọn vẹn." Ông dừng lại, giọng nghẹn ngào. "Bố tin, nếu ông nội con còn sống, ông sẽ tự hào về con lắm, Vy à. Không chỉ vì con giỏi nghề, mà vì con đã không ngại khó khăn để đi tìm và bảo vệ sự thật, bảo vệ danh dự của gia đình mình."

Vy nắm lấy tay cha, xúc động không nói nên lời. Cô nhìn lại toàn bộ hành trình đã qua — từ những dấu hiệu mơ hồ ban đầu, đến cuộc đối chất căng thẳng, đến những đêm miệt mài lục tìm tư liệu cùng Khôi, và giờ đây là một bản tường trình hoàn chỉnh, chứa đựng cả sự thật lẫn lòng thấu cảm. Cô cảm thấy mình đã trưởng thành hơn rất nhiều qua những ngày tháng đầy thử thách này, không chỉ với tư cách một người thợ kim hoàn, mà còn với tư cách người gìn giữ ký ức và danh dự của cả một dòng họ.

Đọc lại bản tường trình lần cuối dưới ánh đèn bàn, Vy cảm thấy một sự bình yên lạ thường len lỏi trong lòng, dù ngày mai vẫn còn nhiều thử thách phía trước. Cô đặt bút xuống, nhìn lên bức ảnh đen trắng của ông nội treo trên tường, khẽ mỉm cười.

"Con nghĩ con đã hiểu được câu chuyện của ông rồi, ông ơi," cô thì thầm. "Và con sẽ kể lại nó, đúng như những gì đã xảy ra, không thêm không bớt, để cả nhà mình và gia đình ông Chí Thành đều có thể tìm thấy sự bình yên mà đáng lẽ đã phải có từ bốn mươi lăm năm trước."

Cô gấp cẩn thận bản tường trình, đặt vào trong một chiếc bìa hồ sơ mới, cùng với tờ biên nhận cũ, bản giám định của bảo tàng, và bản sao tờ báo thầy Bân cung cấp, sắp xếp theo đúng thứ tự đã bàn bạc với Khôi. Mọi thứ đã sẵn sàng. Giờ đây, điều duy nhất còn lại là tìm được thời điểm và cách thức phù hợp để chủ động liên hệ với ông Chí Thành, mời ông đến một cuộc gặp mà cô tin rằng, lần này, sẽ khác hẳn với cuộc đối chất căng thẳng đã từng xảy ra giữa họ.