Chương 8 — Lời Thề Áo Trắng

Sáng thứ Bảy, Khoa đến văn phòng riêng của BS. Phát theo đúng lịch hẹn đã xin từ trước, viện lý do muốn xin ý kiến về một đề tài nghiên cứu. Căn phòng nhỏ quen thuộc, nơi Khoa đã từng học hỏi biết bao điều quý giá suốt hai năm nội trú, giờ đây bỗng trở nên xa lạ đến kỳ lạ dưới ánh mắt của cậu.

"Con muốn nói chuyện gì vậy?" BS. Phát hỏi, mỉm cười thân thiện như thường lệ, ra hiệu mời Khoa ngồi xuống ghế đối diện.

Khoa ngồi xuống, tay siết chặt tập tài liệu đang cầm, cố gắng giữ giọng bình tĩnh nhất có thể. "Thầy, con muốn hỏi thầy về ca mổ cắt ruột thừa của bệnh nhân Nguyễn Thị Tâm, thực hiện cách đây khoảng năm tháng."

Nụ cười trên gương mặt BS. Phát khựng lại trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, nhưng đủ để Khoa nhận ra sự thay đổi ấy. "Ca mổ đó thì sao?"

"Bà Tâm đã phải tái nhập viện vì nhiễm trùng ổ bụng nghiêm trọng," Khoa nói, cố gắng giữ giọng đều đều, không phán xét. "Khi phẫu thuật lại, chúng con phát hiện một miếng gạc phẫu thuật bị bỏ sót trong ổ bụng bà ấy."

Căn phòng chìm trong im lặng nặng nề. BS. Phát ngồi bất động, gương mặt dần chuyển sang một sắc thái khó đoán — không phải sự ngạc nhiên, mà là một điều gì đó gần với sự cam chịu.

"Con đã kiểm tra kỹ chưa?" ông hỏi, giọng đã mất đi sự ấm áp thường ngày.

"Con đã xem kết quả X-quang, và cả hồ sơ ca mổ gốc," Khoa đáp, lấy hết can đảm đặt tập tài liệu lên bàn. "Phần kiểm đếm dụng cụ phẫu thuật hậu phẫu không có đầy đủ chữ ký xác nhận. Con cũng phát hiện thêm sáu trường hợp khác có triệu chứng tương tự, đều liên quan đến các ca mổ thầy thực hiện sau những phiên trực kéo dài."

BS. Phát nhắm mắt lại, hai bàn tay siết chặt lấy nhau trên bàn. Một khoảng lặng dài trôi qua, dài đến mức Khoa cảm giác như từng giây đều kéo dài vô tận.

"Con nói đúng," BS. Phát cuối cùng cũng lên tiếng, giọng trầm xuống, mang theo một sự mệt mỏi sâu sắc mà Khoa chưa từng nghe thấy ở người thầy vốn luôn điềm tĩnh, vững vàng. "Đêm hôm đó, thầy đã trực liên tục gần ba mươi tiếng đồng hồ không nghỉ. Ca mổ cắt ruột thừa của bà Tâm là ca cuối cùng trong một chuỗi các ca cấp cứu liên tiếp. Thầy... thầy đã quá mệt mỏi, mất tập trung trong khâu kiểm đếm cuối cùng."

Khoa lặng người, dù đã chuẩn bị tinh thần cho khả năng này, nghe chính miệng thầy mình thừa nhận vẫn khiến cậu không khỏi bàng hoàng.

"Vậy sao thầy không xử lý ngay khi phát hiện ra vấn đề?" Khoa hỏi, giọng run lên vì xúc động lẫn thất vọng. "Tại sao lại chỉnh sửa hồ sơ, trì hoãn việc điều trị đúng cách cho bà ấy?"

BS. Phát mở mắt, nhìn thẳng vào Khoa, ánh mắt chứa đầy sự dằn vặt. "Thầy đã hoảng loạn, Khoa à. Lúc đó, thầy đang trong giai đoạn hồ sơ xét duyệt lên chức Phó Giám đốc chuyên môn sắp được thông qua. Một sai sót nghiêm trọng như vậy, nếu bị phát hiện, không chỉ hủy hoại cơ hội thăng chức, mà có thể chấm dứt hoàn toàn sự nghiệp hai mươi năm thầy đã dày công xây dựng."

"Nhưng đó là mạng sống của bệnh nhân, thầy ạ," Khoa nói, giọng nghẹn ngào. "Con không thể tin thầy — người vẫn luôn dạy con rằng bệnh nhân phải luôn được đặt lên hàng đầu — lại có thể đưa ra một lựa chọn như vậy."

BS. Phát cúi đầu, không còn dám nhìn thẳng vào mắt học trò mình nữa. "Con nói đúng. Không có lý do nào có thể biện minh cho những gì thầy đã làm. Thầy đã để nỗi sợ hãi cá nhân lấn át lương tâm nghề nghiệp mà thầy vẫn luôn tự hào gìn giữ suốt cả sự nghiệp."

Sự im lặng bao trùm căn phòng một lần nữa, chỉ có tiếng đồng hồ treo tường tích tắc đều đặn, như một lời nhắc nhở lạnh lùng về thời gian đang trôi qua giữa hai người vốn từng có mối quan hệ thầy trò gắn bó sâu sắc.

"Con có kể chuyện này cho ai khác không?" BS. Phát hỏi, giọng thận trọng, không phải để trách móc mà để hiểu rõ mức độ nghiêm trọng của tình huống mình đang đối mặt.

"Con có nhờ Yến — bác sĩ nội trú khoa Cấp Cứu — và Nghĩa, bạn cùng khóa với con, hỗ trợ xác minh thông tin," Khoa trả lời thẳng thắn, không muốn giấu giếm bất kỳ điều gì thêm nữa. "Nhưng chưa ai trong số họ báo cáo chính thức với bất kỳ ai khác. Chúng con muốn cho thầy cơ hội tự mình lên tiếng trước."

BS. Phát gật đầu, một sự biết ơn thoáng qua trong ánh mắt mệt mỏi, bàn tay run nhẹ khi đưa lên xoa thái dương. "Cảm ơn các con vì điều đó. Ít nhất, thầy còn được đối xử với một chút nhân văn giữa lúc mọi thứ đang sụp đổ thế này."

"Đó là điều tối thiểu thầy xứng đáng được nhận, sau tất cả những gì thầy đã cống hiến cho bệnh viện này," Khoa nói, giọng chân thành dù vẫn còn nặng nề, đứng dậy chuẩn bị rời khỏi văn phòng khi cuộc trò chuyện khó khăn nhất trong đời mình dần đi đến hồi kết.

"Thầy định làm gì tiếp theo?" Khoa hỏi, cố gắng lấy lại bình tĩnh.

"Thầy không biết," BS. Phát thừa nhận, giọng đầy tuyệt vọng. "Thầy biết mình cần phải chịu trách nhiệm, nhưng thầy cũng sợ... sợ tất cả những gì thầy đã xây dựng sẽ sụp đổ hoàn toàn."

Khoa nhìn người thầy mình từng ngưỡng mộ tuyệt đối, giờ đây gục ngã trước những sai lầm của chính mình, trong lòng dấy lên một sự thương cảm xen lẫn thất vọng phức tạp khó gọi tên. Đây không phải là hình ảnh người thầy quyền uy, vững vàng mà cậu vẫn luôn biết đến, mà là một con người bình thường, cũng mang trong mình những nỗi sợ hãi, yếu đuối như bất kỳ ai khác.

Cậu nhớ lại những buổi hướng dẫn tận tình BS. Phát dành cho mình suốt hai năm qua — những lần ông kiên nhẫn giải thích lại một kỹ thuật khâu vết mổ cho đến khi Khoa thực sự nắm vững, những lời động viên chân thành mỗi khi cậu nản lòng trước áp lực công việc, cả những buổi tối muộn ông tình nguyện ở lại hướng dẫn thêm dù đã hết ca trực từ lâu. Tất cả những ký ức ấy giờ đây đan xen phức tạp với sự thật đau lòng vừa được phơi bày, khiến Khoa không biết nên nhìn nhận người thầy của mình như thế nào cho đúng.

"Con vẫn kính trọng thầy," Khoa nói khẽ, giọng đầy mâu thuẫn nội tâm. "Nhưng con cũng không thể làm ngơ trước những gì đã xảy ra. Con hy vọng thầy hiểu, đây không phải là sự phản bội, mà là cách con thể hiện sự tôn trọng thực sự dành cho những gì thầy đã dạy con về đạo đức nghề nghiệp."

BS. Phát gật đầu, đôi mắt đỏ hoe vì xúc động. "Thầy hiểu, Khoa à. Và thầy tự hào vì con đã trở thành đúng kiểu bác sĩ mà thầy luôn mong muốn đào tạo ra — một người không ngại lên tiếng vì lẽ phải, kể cả khi điều đó khó khăn nhất."

"Con nghĩ," Khoa nói sau một lúc suy nghĩ, giọng đã bình tĩnh hơn, "thầy cần phải tự nguyện báo cáo với hội đồng đạo đức y khoa của bệnh viện. Không phải để bị trừng phạt, mà để bà Tâm và những bệnh nhân khác nhận được sự công nhận đúng đắn về những gì đã xảy ra, và để hệ thống có cơ hội sửa chữa những lỗ hổng đã dẫn đến sai sót này. Con tin, nếu thầy chủ động thừa nhận trước khi bị phát hiện, điều đó sẽ được xem xét như một yếu tố giảm nhẹ đáng kể."

BS. Phát ngước lên nhìn Khoa, trong ánh mắt thoáng qua một tia hy vọng mong manh, đôi vai trước đó còn gồng cứng vì căng thẳng nay chùng xuống đôi chút. "Con nghĩ họ sẽ cho thầy cơ hội giải thích chứ?"

"Con không biết chắc," Khoa đáp thành thật. "Nhưng con tin, thành thật thừa nhận sai lầm luôn là bước đầu tiên đúng đắn nhất, dù kết quả sau đó có thế nào."

BS. Phát im lặng hồi lâu, ánh mắt nhìn xa xăm ra khung cửa sổ nhỏ của văn phòng, nơi có thể nhìn thấy một góc sân bệnh viện nhộn nhịp người qua lại. "Con biết không, khi thầy còn là một bác sĩ nội trú trẻ như con bây giờ, thầy cũng từng chứng kiến một sai sót y khoa bị che giấu. Lúc đó, thầy đã tự hứa với bản thân rằng, nếu sau này mình ở vị trí phải đưa ra lựa chọn tương tự, thầy sẽ luôn chọn sự thật, chọn bệnh nhân lên trên hết."

Ông cười chua chát, lắc đầu. "Vậy mà đến khi thực sự đối mặt với tình huống ấy, thầy lại làm ngược lại tất cả những gì mình từng thề nguyện. Có lẽ, con người ta dễ dàng đưa ra những lời hứa cao đẹp khi còn đứng ngoài cuộc, nhưng khi chính mình phải đối mặt với nguy cơ mất tất cả, sự yếu đuối mới thực sự bộc lộ."

"Thầy không phải người duy nhất từng có những phút giây yếu lòng như vậy," Khoa nói, giọng dịu lại phần nào. "Nhưng điều quan trọng bây giờ là thầy chọn làm gì tiếp theo, không phải những gì đã xảy ra trong quá khứ."

BS. Phát gật đầu chậm rãi, như thể đang cố gắng thấm nhuần từng lời nói của học trò mình. "Con nói đúng. Thầy cần thời gian để chuẩn bị, nhưng thầy hứa sẽ làm điều đúng đắn, Khoa à. Thầy nợ con, nợ bà Tâm, và nợ chính lương tâm nghề nghiệp của mình một lời xin lỗi chân thành, cùng với trách nhiệm phải gánh chịu."