Chương 18

Mô hình mái nhà tự quản được viết trên một bảng lớn, không phải trong bản trình bày đẹp. Mỗi mục có tên người, thời gian và cách thay thế. Chú Sáu chịu trách nhiệm kiểm tra kết cấu và khóa kỹ thuật; sinh viên chịu lịch cây; bếp chịu quy định thu hoạch; hội đồng người dùng có quyền dừng hoạt động khi phát hiện nguy hiểm.

Quân thêm quy trình tải: không khay đất quá trọng lượng, không khoan mái, mọi giàn mới phải có bản vẽ và duyệt. Vy thêm lối đi, khu nghỉ và bảng hướng dẫn. Hà thêm giới hạn sản lượng. My thêm quyền âm thanh và hình ảnh.

Long lập ngân sách ba nguồn: quỹ trường, gây quỹ cộng đồng và tài trợ không độc quyền. Không nguồn nào được quyền quyết định một mình.

“Nếu tiền công ty chiếm quá nửa?” Long hỏi.

“Không nhận,” Vy đáp.

“Vậy dự án có thể chậm.”

“Chậm nhưng không bị sở hữu.”

Quân nhìn cô, nói: “Ghi ngưỡng rõ. Đừng dựa vào cảm giác.”

Họ đặt ngưỡng ba mươi phần trăm và thời hạn một năm. Mọi tài trợ phải công khai, mọi nội dung có quyền rút.

Sinh viên năm nhất Ngọc Hà đề nghị có cơ chế đổi ca trực khi thi. Một nhân viên bảo vệ muốn được tham gia hội đồng vì ông là người khóa cửa. Cô lao công yêu cầu đặt dụng cụ thấp hơn. Các đề nghị đi vào quy chế, dù không làm bản vẽ đẹp.

Cô Hương đọc, yêu cầu thêm mục đánh giá sau mỗi học kỳ. “Một quy chế tốt phải cho phép mình nhận ra nó sai.”

Vy ghi.

Kiểm định kết cấu độc lập tới vào một buổi chiều. Kỹ sư không thuộc trường hay công ty, đo tải, kiểm tra chống thấm và xem bản vẽ. Kết luận: có thể giữ khu vườn giảm tải, nhưng phải sửa bể nước và bỏ một phần khay lớn. Khung quảng cáo ở vị trí cũ không đạt nếu không gia cố.

Quân nghe kết luận, không vui cũng không buồn. “Đúng như tính.”

Vy hỏi kỹ sư có thể gia cố không. Ông nói có thể, nhưng chi phí cao và ảnh hưởng lớp học.

Hội đồng chọn không lắp khung ở khu C. Công ty chuyển sang vị trí mặt tiền thấp hơn, có thẩm định riêng. Hợp đồng quảng cáo được sửa.

Bà Nhàn mang bản ký tới. Công ty tài trợ lớp chống thấm, không độc quyền, không đặt tên. Đổi lại, họ được ghi tên trong báo cáo đóng góp và có quyền xem số liệu tổng hợp trong một năm, không dữ liệu cá nhân.

My đọc, thêm quyền xóa sau thời hạn và cấm bán lại. Bà Nhàn ký.

“Cô khó hơn luật sư,” bà nói.

“Vì dữ liệu là người thật.”

Bà Nhàn cười mệt. “Tôi sẽ nhớ.”

Quân ký phần kỹ thuật, Vy ký phần thiết kế với tư cách nhóm, không cá nhân. Long ký ngân sách dưới sự giám sát.

Sau khi ký, không ai reo. Họ phải tháo khay lớn, sửa bồn, chuyển cây và làm lại lịch. Hà tiếc những cây cà chua phải bỏ, nhưng cô giữ hạt để trồng đợt mới.

“Hạt không nhớ bồn cũ,” cô nói. “Chúng chỉ cần đất.”

Vy đem câu ấy vào bản tin, nhưng hỏi Hà trước. Hà đồng ý.

My thu một tập podcast mới, chỉ dùng lời đã được xác nhận. Cô đọc tên từng người tham gia, không dùng nhạc nền quá lớn. Tập được nghe nhiều hơn bản trước, vì người nghe muốn biết nhóm sửa thế nào sau lỗi.

Long công khai báo cáo tài trợ. Một số sinh viên vẫn không tin cậu, nhưng họ có thể kiểm tra số liệu.

Quân đi sửa điện cuối tuần để gửi tiền về quê. Vy nhận việc vẽ khu nghỉ cho một quán cà phê, trả đúng tiền. Họ không dùng tiền riêng để cứu dự án, nhưng cũng không coi việc kiếm tiền là phản bội lý tưởng.

Một buổi chiều, Vy hỏi Quân có muốn đi ăn không. Cậu nói sau khi kiểm tra van. Cô bảo kiểm tra cùng.

Hai người đứng cạnh bồn nước, nghe tiếng van đóng. Vy hỏi: “Nếu không có sân thượng, cậu vẫn làm kỹ thuật chứ?”

“Có. Nhưng có thể không nghĩ nhiều về người dùng.”

“Còn tớ vẫn làm kiến trúc, nhưng có thể tiếp tục vẽ nơi không ai vận hành.”

Họ không nói về tình yêu. Nhưng họ đã bắt đầu chọn một người khác trong cách làm nghề.

Ở cuối bảng quy chế, cô Hương viết: “Sân thượng không thuộc về nhóm này. Nhóm này chỉ đang chăm sóc nó trong một khoảng thời gian.”
Quy chế được thử trong tuần đầu bằng một lớp học ngoài trời. Người dạy đăng ký, số người giới hạn, lối thoát giữ trống. Khi một sinh viên mang giá vẽ quá lớn, người trực yêu cầu đặt xuống tầng dưới. Không ai phải gọi Quân.

Chú Sáu kiểm tra lớp chống thấm sau lớp học, ghi không có nước đọng. Hà cập nhật sản lượng rau, nói hai khay bị sâu nhưng không dùng thuốc mạnh vì gần bếp.

Long mời một nhân viên kế toán của trường xem quỹ. Người này phát hiện hai hóa đơn vật liệu bị trùng, không phải gian lận mà do nhà cung cấp đổi mã. Long sửa, đăng chú thích.

“Càng công khai càng thấy mình không hoàn hảo,” cậu nói.

“Đó là lý do công khai cần thiết,” My đáp.

Bà Nhàn gửi báo cáo nội bộ, nhóm kiểm tra thấy một biểu đồ vẫn dùng số liệu cảm biến sai. Họ yêu cầu sửa trước khi công ty gửi khách hàng. Bà Nhàn đồng ý, nói cần thêm thời gian.

Vy hỏi: “Nếu khách hàng đã xem bản cũ?”

“Tôi sẽ gửi đính chính.”

“Gửi cả số liệu gốc.”

Bà Nhàn gật, nhưng không hứa khách hàng sẽ thích.

Hội đồng người dùng lập lịch họp tháng. Đại diện được thay theo học kỳ, không để một nhóm giữ quyền lâu. Cô Hương làm cố vấn, không quyết định thay.

Quân làm bảng hướng dẫn tải bằng hình ảnh, để người không học kỹ thuật cũng hiểu. Vy kiểm tra chữ, My làm bản âm thanh.

Một cơn mưa bất ngờ đổ xuống. Nước chảy qua rãnh mới, không tràn. Bể hứng nước đầy đến vạch, phao đóng. Mọi người đứng dưới mái tôn, nhìn hệ thống làm đúng một lần.

“Không được gọi là thành công chỉ vì một cơn mưa,” Quân nói.

“Nhưng có thể ghi dữ liệu,” Vy đáp.

Họ ghi lượng mưa, thời gian, mực nước và vết ẩm. Chú Sáu kiểm tra phòng máy, không có thấm.

Sau mưa, vài khay cây đổ do gió. Hà dựng lại, bổ sung dây buộc. Quân kiểm tra tải kéo, Vy sửa bản vẽ. Một sinh viên hỏi sao không bỏ hết khay nhẹ.

“Vì khu vườn cần học từ lỗi, không xóa mọi thứ khác biệt,” Hà nói.

Long nhận thông báo quỹ trường giải ngân đợt hai, nhưng yêu cầu báo cáo sau ba tháng. Cậu lập lịch.

Vy hoàn thiện đồ án cá nhân, đưa phần khu vườn vào mục nghiên cứu cộng đồng, ghi tên nhóm và người dùng. Cô không dùng ảnh Quân không xin phép.

Quân hỏi: “Cậu có thể dùng ảnh tớ nếu tớ ký không?”

“Có. Nhưng tớ không cần.”

“Vì sao?”

“Vì công việc không cần gương mặt để chứng minh.”

Quân cười, có vẻ nhẹ nhõm.

Lớp hạ chống thấm hoàn tất. Khu vườn còn ít khay hơn, nhưng lối đi rộng và dễ dùng. Ngọc Hà gieo hạt mới, ghi tên người thay thế.

Trên bảng quy chế, một dòng được thêm: “Nếu không ai chắc, hãy dừng và hỏi.”

Vy nhìn, nghĩ đó là câu khó làm nhất và cần nhất.

Quy chế mới dài mười hai trang, nhưng phần được đọc nhiều nhất lại là bảng một trang ở cửa. Nó ghi ai được lên mái, phải báo cho ai, khi nào dừng tưới, khi nào gọi bảo vệ và cách ghi một sự cố. Hà muốn thêm hình minh họa vì không phải ai cũng quen đọc biểu mẫu. Quân vẽ sơ đồ lối đi, dùng mũi tên lớn và ký hiệu màu đen trắng để người không phân biệt màu vẫn nhìn được.

Nhóm thử quy chế bằng một buổi diễn tập. Một người đóng vai khách muốn chụp ảnh, một người đóng vai nhân viên giao hàng, một người đóng vai sinh viên phát hiện nước tràn. My đứng ngoài ghi xem ai hỏi xin phép, ai tự ý quyết định và chỗ nào câu chữ gây hiểu nhầm. Sau hai mươi phút, họ phát hiện dòng “người phụ trách khu vườn” không có nghĩa rõ: là người trực ca, người thiết kế hay người ký hợp đồng.

Hạnh sửa thành “người trực ca trong khung giờ ghi trên bảng”. Nếu không liên lạc được, gọi số dự phòng. Cô gạch bỏ những câu nghe có vẻ chuyên nghiệp nhưng không giúp ai làm việc. Vy hơi tiếc một đoạn mình viết về “tính bền vững”, nhưng tự xóa khi nhận ra nó không nói ai phải làm gì.

Bà Nhàn tới xem bảng mặt tiền. Công ty muốn logo lớn hơn, còn sinh viên muốn tên khu vườn dễ đọc hơn. Hai bên đo khoảng cách từ đường xe lăn và góc nhìn của người đi bộ. Cuối cùng họ chọn một bảng thấp, chữ nhỏ vừa đủ, tắt lúc mười giờ tối. Bà Nhàn nói phương án này không gây chú ý bằng biển trên mái, nhưng ít tốn điện và không cần khoan thêm.

Long đọc điều khoản tài trợ: công ty không được yêu cầu danh sách sinh viên, không được dùng ảnh người dùng nếu chưa có phép, và phải công khai mọi thay đổi thiết kế. Cậu gửi lại ba câu hỏi cho phòng pháp chế. Bà Nhàn không khó chịu; bà nói chính những câu hỏi ấy giúp bà bảo vệ đề xuất khi trình lên cấp trên.

Đêm, Vy và Quân cùng dán sơ đồ mới. Họ đứng cách nhau một khoảng đủ để không đụng vai. Quân hỏi cô có muốn đổi vị trí bảng không. Vy đo lại, bảo để nguyên. Một câu hỏi đơn giản làm việc buổi tối nhẹ hơn rất nhiều.

Vy dán nốt góc giấy bị bong, rồi kiểm tra lại khoảng cách lối đi trước khi xuống.

Cô ghi thời gian hoàn tất vào sổ trực.

Trang giấy được chụp lại, gửi vào thư mục chung để người thay ca tìm thấy.