Chương 11

Ba phương án được Vy in trên giấy A4 và dán lên cửa kho bằng băng keo trong.

PHƯƠNG ÁN MỘT: BÁN THƯƠNG HIỆU.

PHƯƠNG ÁN HAI: ĐÓNG QUÁN SAU KHI THANH TOÁN CÁC KHOẢN CÓ THỂ.

PHƯƠNG ÁN BA: GIỮ QUÁN, ĐỔI MÔ HÌNH.

Mẹ Lan đứng trước tờ giấy lâu đến mức keo ở góc trên bắt đầu bong. Khôi muốn hỏi bà chọn phương án nào, nhưng Vy đã đặt thêm một bảng nhỏ bên dưới: “Không chọn bằng cảm tính. Ghi điều kiện sống còn của từng phương án.”

“Em biến phòng kho thành phòng họp à?” Khôi hỏi.

“Phòng họp có ghế. Phòng này chỉ có các thùng dầu ăn.”

Hà mang vào bốn chiếc ghế nhựa. Bình đến sau, áo còn dính bụi đường. Ông Sáu ngồi cạnh cửa, nói ông chỉ dự một tiếng vì phải sửa chiếc xe của khách. Mẹ Lan pha trà, nhưng không ai uống.

Vy bật máy tính. “Khoản vay gốc còn ba trăm chín mươi triệu. Lãi và phí xử lý chưa chốt. Tiền mặt hiện có mười một triệu bốn. Nếu bán theo đề nghị của Mẫn, trả được nợ và còn vốn sửa bếp, nhưng quyền thương hiệu chuyển mười lăm năm.”

“Hai năm giữ địa điểm,” Khôi nói.

“Hai năm trong hợp đồng. Sau đó họ có thể đổi địa điểm hoặc chuyển quyền.”

“Nếu đóng?”

“Bán thiết bị theo giá thanh lý không đủ trả hết. Mẹ có thể phải bán căn nhà.”

Mẹ Lan đặt cốc trà xuống. “Căn nhà không bán.”

Vy nhìn bà. “Nếu quán đóng, ngân hàng vẫn có quyền xử lý tài sản bảo đảm.”

“Căn nhà đứng tên mẹ, không nằm trong hợp đồng.”

“Nhưng mẹ có thể phải dùng nó để trả phần thiếu.”

Khôi nhìn mẹ. Chữ “căn nhà” vừa được nói ra làm căn phòng nhỏ hơn. Quán Bếp Nhà nằm ở tầng trệt của ngôi nhà đó. Nếu tách quán khỏi nhà, chỉ còn một cửa sắt, một bếp và một người không có chỗ ngủ.

Mẹ Lan nói: “Phương án hai không có.”

Vy đáp: “Vậy ghi là không chọn, nhưng phải biết cái giá.”

Hà chỉ vào phương án ba. “Đổi mô hình là đổi gì?”

Khôi nói: “Thực đơn mở, bếp cộng đồng, mỗi nhóm khách có quyền đề xuất món. Bếp cung cấp thiết bị và quy trình, người đóng góp được ghi tên.”

“Nghe như hội nhóm.”

“Phải có doanh thu.”

“Ai trả tiền cho hội nhóm?”

Vy mở bảng. “Nếu ba phần doanh thu: món cố định, món theo mùa và quỹ bữa ăn. Có thể đủ trả chi phí vận hành, nhưng không đủ trả nợ trong ba mươi ngày.”

Khôi nói: “Cần khoản chuyển tiếp.”

Vy cười. “Từ đâu?”

Khôi không có câu trả lời. Mẫn là khoản chuyển tiếp rõ ràng nhất, nhưng phương án ba mà dùng tiền của phương án một thì chẳng còn ý nghĩa.

Bình hỏi: “Có thể vay nhỏ từ nhiều người không?”

Vy lắc đầu. “Vay ai? Nếu quán thất bại, mỗi người mất một phần. Mình đã có quá nhiều người phải chờ tiền.”

Ông Sáu nói: “Mở sổ góp vốn ở chợ.”

“Góp vốn là phải có quyền, nghĩa vụ, giấy tờ,” Vy đáp.

“Vậy làm giấy.”

“Không dễ.”

“Không dễ không có nghĩa không làm.”

Mẹ Lan nhìn ông. “Ông có thể góp bao nhiêu?”

Ông Sáu cười. “Tôi góp công sửa quạt.”

“Công cũng có giá.”

“Tôi không muốn đổi công lấy quyền.”

“Nhưng nếu không ghi, sau này con cháu ông không biết.”

Ông Sáu im. Có lẽ đây là lần đầu mẹ Lan nói với ông về việc ghi tên những thứ ông làm cho quán.

Khôi lấy một tờ giấy, viết ba cột: tiền, công, quyền quyết định. Anh nói mỗi người có thể đóng góp theo một cách, nhưng phải biết mình đang góp gì và có quyền gì. Không phải ai làm nhiều cũng có quyền quyết định món; không phải ai góp tiền cũng được bắt bếp bán món họ thích.

Vy hỏi: “Ai là người định giá công?”

“Căn cứ giờ làm và mức công theo ca.”

“Vậy chúng ta đang dựng hợp tác xã?”

“Có thể là một nhóm hợp tác.”

“Pháp lý?”

“Hỏi luật sư.”

Vy nhìn anh. “Tiền luật sư?”

Khôi im.

Mẹ Lan đứng dậy, mở tủ lấy hộp ghi âm. Bà đặt nó giữa bàn. “Bếp Nhà đã có một kiểu hợp tác từ lâu. Chỉ là không ai gọi tên và người chịu rủi ro cuối cùng là mẹ.”

Hà lấy quyển sổ xanh. “Nếu giữ mô hình cũ, người chịu rủi ro vẫn là mẹ.”

Mẹ Lan gật. “Đó là điều phải đổi trước.”

Cuộc họp chuyển sang những việc cụ thể. Hà muốn có quyền dừng món, nhưng không muốn chịu trách nhiệm một mình khi nguyên liệu bị giao sai. Bình muốn lịch thanh toán công khai, nhưng không muốn tiền hàng bị dùng cho việc sửa bếp. Vy muốn có mức tồn quỹ tối thiểu trước khi cho khách nợ. Ông Sáu muốn giữ chỗ ngồi ngoài hiên cho người lớn tuổi.

Khôi ghi từng điều.

Mẹ Lan không đưa điều kiện của mình. Khôi hỏi.

Bà nói: “Mẹ muốn quán vẫn có tên Bếp Nhà.”

“Vì sao?”

“Vì cái tên đó là nơi nhiều người biết tìm.”

“Không phải vì mẹ muốn giữ?”

“Mẹ muốn giữ, nhưng không muốn giữ một mình.”

Câu nói khiến Khôi nghĩ đến bản hợp đồng của Mẫn. Mẫn muốn mua cái tên vì nó có khả năng được nhiều người biết hơn. Mẹ Lan muốn giữ cái tên vì nó là địa chỉ của những người đã đến. Hai mong muốn không giống nhau, dù cùng sử dụng một chữ.

Buổi chiều, Vy đặt lịch với một luật sư quen của hội tiểu thương. Người phụ nữ tên Hạnh nhận gặp họ miễn phí nửa giờ. Bà xem hợp đồng, hỏi ai là chủ hộ, ai có tên trên sổ lao động, ai sở hữu công thức và quán có đăng ký nhãn hiệu chưa.

“Nhãn hiệu có đăng ký,” Hạnh nói. “Nhưng việc chuyển quyền sử dụng cần đọc kỹ. Hợp đồng hiện tại không chỉ thế chấp tên. Nó ràng buộc quyền định đoạt.”

“Nếu không bán thì sao?” Khôi hỏi.

“Các anh vẫn phải xử lý khoản vay. Nhưng các anh có thể đề nghị cơ cấu, đưa phương án doanh thu và lập thỏa thuận nội bộ.”

Vy hỏi: “Thỏa thuận nội bộ có giúp ngân hàng chậm lại không?”

“Không trực tiếp. Nhưng nó giúp các anh chứng minh quán không phụ thuộc vào một người, có dòng tiền và trách nhiệm rõ.”

Hạnh chỉ vào chữ ký của mẹ Lan. “Ai ký nhận nợ nguyên liệu?”

“Khôi, Vy, Hà và người làm theo ca,” Vy đáp.

“Vậy khi có sự cố, các anh có thể bị liên đới trách nhiệm vận hành. Cần quy trình.”

Hà hỏi: “Nếu tôi dừng món mà doanh thu giảm, tôi có chịu trách nhiệm không?”

“Nếu quy trình ghi quyền dừng vì an toàn và người dừng ghi rõ lý do, không thể coi đó là tự ý làm mất doanh thu.”

Khôi nhìn Hà. Quyền dừng cuối cùng có thể được viết thành câu pháp lý, nhưng để một người dùng nó giữa lúc bếp đang trễ vẫn cần lòng tin.

Hạnh nói thêm: “Đừng gọi mô hình này là cộng đồng nếu cộng đồng không được biết số tiền, số nợ và điều kiện rút lui.”

Vy ghi câu đó bằng chữ in hoa.

Sau buổi gặp, họ đi bộ về qua chợ. Mẫn gọi Khôi, nói có một nhà đầu tư sẵn sàng nâng giá nếu Khôi ký trong hai ngày. Mẫn không hỏi ý kiến Hà hay Vy.

“Tôi không quyết một mình,” Khôi nói.

“Cậu là người có quyền ký.”

“Quyền ký không phải quyền quyết định duy nhất.”

“Cậu đang làm một chuyện nhỏ trở nên quá phức tạp.”

Khôi nhìn những sạp hàng kéo cửa. “Bếp Nhà phức tạp từ trước khi cậu đến.”

Mẫn im một lúc. “Tôi sẽ gửi bản cuối. Nếu không ký, tôi rút.”

Tối, gia đình ăn một nồi rau luộc với trứng. Không ai muốn nấu món cầu kỳ. Khôi không nếm được, nhưng biết rau vừa chín vì Hà đã bấm giờ. Mẹ Lan chấm trứng vào nước tương, Vy cầm điện thoại không nhìn tin nhắn.

Khôi hỏi Vy: “Em muốn phương án nào?”

“Em muốn mẹ được nghỉ.”

“Nếu bán, mẹ vẫn có thể nghỉ.”

“Nhưng quán đi theo người khác.”

“Nếu giữ, mẹ có thể vẫn phải đứng quầy.”

“Vậy phương án ba phải có tiền trả ca cho mẹ.”

Khôi gật. “Ghi vào.”

Mẹ Lan nói: “Mẹ không cần lương cao.”

Vy quay sang. “Mẹ cần lương. Không phải vì mẹ chưa đủ hy sinh, mà vì quán không thể lấy sự hy sinh của mẹ làm khoản chi phí bằng không.”

Mẹ Lan không đáp. Bà gắp rau cho Vy.

Sau bữa, Khôi ra sân sau. Hà đang phơi vỏ quýt, những miếng vỏ màu cam nhạt xếp trên khay.

“Cô có muốn ký hợp đồng với Mẫn không?” Khôi hỏi.

“Nếu lương tốt thì tôi cân nhắc.”

Khôi bất ngờ. “Tôi tưởng cô không muốn.”

“Tôi không muốn tên mình bị dùng mà không có quyền. Nhưng tôi cũng cần tiền nuôi con.”

Khôi im.

Hà cầm một miếng vỏ, đưa lên ánh đèn. “Đừng biến tôi thành biểu tượng của việc không bán. Tôi có quyền chọn việc có lợi cho mình.”

“Nếu cô đi, Bếp Nhà vẫn phải giữ quy trình.”

“Vậy viết ra. Đừng trông chờ tôi nhớ thay quán.”

Khôi gật. Anh hỏi cô muốn điều gì nếu ở lại.

“Một ngày nghỉ cố định. Tên trong công thức. Quyền dừng món. Và không ai được gọi tôi là phụ bếp khi tôi đang phụ trách cả một ca.”

“Cô muốn chức danh gì?”

“Người phụ trách bếp.”

Khôi nói: “Được.”

“Anh chưa hỏi mẹ.”

“Tôi đang hỏi người làm.”

Hà nhìn anh, lần đầu không có vẻ đề phòng. “Vậy ghi đi.”

Khôi ghi bốn điều vào sổ. Sau đó anh quay lại phòng kho, kéo tờ phương án ba xuống. Bên dưới, anh thêm:

“Không cứu quán bằng một người đứng im không nhận lương.”

Vy đọc, nói câu đó hơi dài. Khôi bảo dài nhưng đúng.

Đêm gần hết, cả nhà lập một bảng dòng tiền thử. Nếu bếp mở sáu ngày, giảm món, nhận đơn nhỏ đã thử, có quỹ bữa ăn và thu được một phần nợ cũ, họ có thể trả được khoảng hai mươi triệu trong ba mươi ngày. Vẫn thiếu rất nhiều. Cần ngân hàng đồng ý giãn nợ và cần một khoản vốn cầu nối.

Ông Sáu đề nghị gọi các khách quen. Bình bảo đừng gọi họ là nhà đầu tư. Mẹ Lan nói gọi là người góp sức.

Khôi mở danh sách số điện thoại trong tệp ghi âm. Anh không gọi ai ngay. Số điện thoại là thông tin riêng, không thể lấy từ băng để xin tiền.

Vy nói: “Ngày mai treo thông báo công khai. Ai muốn góp thì tự đến.”

“Nếu không ai đến?”

“Thì biết phương án ba chưa đủ.”

Khôi nhìn ba tờ giấy trên cửa kho. Bán thương hiệu là một lựa chọn có con số. Đóng quán là một lựa chọn có nỗi sợ. Giữ quán là một lựa chọn chưa có đủ tiền nhưng bắt họ phải học cách chia quyền.

Mẹ Lan đi qua, dừng ở tờ phương án ba. Bà tháo nó xuống, lật mặt sau và viết:

“Quán này không phải cái bếp của mẹ. Nó là cái bàn của những người đã ngồi xuống.”

Bà dán lại.

Ngay lúc đó, điện thoại Vy báo có email từ ngân hàng. Họ đồng ý gặp vào ngày mai, nhưng yêu cầu Bếp Nhà nộp phương án có chữ ký của tất cả người liên quan.

Tất cả người liên quan.

Khôi nhìn Hà, Bình, ông Sáu, Vy và mẹ Lan. Lần đầu tiên, một cuộc họp của quán không thể kết thúc bằng chữ ký của riêng mẹ anh.

Ngày mai họ sẽ phải ngồi vào cùng một bàn, nhưng chưa ai biết liệu người đầu tiên bước ra sẽ là Hà, Vy hay chính Khôi.