Chương 18

Khôi đặt phụ lục thế chấp lên bàn, bên cạnh chiếc hộp ghi âm và quyển sổ xanh.

Mẹ Lan không tránh mắt anh nữa. Bà đã biết ngày này sẽ đến từ lúc lấy hộp ra.

“Mẹ ký sau trận ngập,” Khôi nói.

“Ừ.”

“Dùng thương hiệu, công thức và quyền thay đổi mô hình.”

“Ừ.”

“Mẹ nói chỉ dùng tên thôi.”

“Người cho vay nói vậy.”

“Mẹ không đọc kỹ?”

“Mẹ đọc, nhưng lúc đó Hà nằm viện vì bị kiệt sức, Bình mất xe, Vy phải nghỉ học một kỳ, quán không trả được lương. Người ta đặt tiền trước mặt mẹ, bảo nếu không ký thì mọi người tự lo.”

Khôi nghe giọng mẹ, không có ý biện hộ. Điều đó làm anh giận hơn.

“Mẹ có thể nói với chúng con.”

“Các con lúc đó còn quá trẻ.”

“Bây giờ thì sao?”

“Bây giờ các con đã đủ lớn để biết mẹ sai.”

Vy ngồi xuống, đọc lại phụ lục. “Điều khoản này cho ngân hàng quyền chấp thuận hoặc từ chối thay đổi mô hình, nhưng không nói quyền sở hữu công thức chuyển đi. Vậy Mẫn chưa có quyền gì cả.”

Hạnh xác nhận qua điện thoại. “Nếu chưa ký chuyển nhượng, Mẫn chỉ có quyền của bên ngoài. Nhưng khoản thế chấp khiến phương án bếp chung phải báo ngân hàng.”

Hà hỏi: “Nếu ngân hàng từ chối, chúng ta có phải dừng?”

“Về hợp đồng, có rủi ro nếu tiếp tục. Nhưng ngân hàng đã tạm cơ cấu vì báo cáo vận hành. Họ có thể chấp thuận nếu thấy rủi ro được kiểm soát.”

Khôi nhìn mẹ. “Mẹ vay bao nhiêu để trả cho mọi người?”

Mẹ Lan kéo hộp ghi âm. Bà lấy ra sổ lương cũ. Các khoản được đánh dấu:

Hà — ba tháng lương sau lũ.

Bình — tiền rau đã giao trong thời gian bếp đóng.

Vy — học phí kỳ còn thiếu.

Hai người làm khác — tiền công dọn bếp.

Tiền sửa máy hút mùi và van lò hấp.

Khôi nhìn dòng của Vy. Em gái anh đã biết mẹ vay, nhưng có lẽ không biết tiền học phí của mình nằm trong tài sản thế chấp.

“Mẹ trả học phí cho em bằng thương hiệu?”

Vy hỏi.

“Mẹ không muốn em bỏ học.”

Vy cười, nước mắt rơi xuống nhưng giọng không run. “Mẹ lúc nào cũng nói không muốn chúng con hy sinh. Rồi mẹ tự hy sinh thay.”

Mẹ Lan không nói.

Hà cầm sổ lương. “Tôi không biết.”

“Mẹ không muốn con thấy mình mắc nợ.”

“Con không mắc nợ mẹ vì mẹ trả lương. Con mắc nợ vì mẹ không cho con biết mình đang đứng trên khoản vay nào.”

Mẹ Lan gật. “Mẹ hiểu.”

Khôi đứng dậy, đi ra bếp. Anh mở tủ, lấy một chiếc bát. Anh muốn ném nó nhưng chỉ đặt xuống bàn. Từ khi trở về, anh đã trách mẹ giấu nợ, trách mình không hỏi, trách Hà không được ghi tên, trách Vy quá cứng. Bây giờ mọi điều quay về một chỗ: mẹ đã dùng sự im lặng để giữ mọi người, còn mọi người đã nhận sự bảo vệ đó mà không hỏi giá.

Mẹ Lan bước theo. “Con muốn mắng mẹ cứ mắng.”

“Mẹ nghĩ con mắng vì tiền à?”

“Vì mẹ ký thay các con.”

“Mẹ ký một mình nhưng bắt cả quán sống dưới đó.”

“Mẹ biết.”

Khôi dựa vào bàn inox. “Mẹ có từng nghĩ đóng quán không?”

“Có. Mỗi lần máy hỏng.”

“Vậy sao không đóng?”

“Vì mỗi lần nghĩ đến, mẹ nhớ người sẽ không có chỗ ăn. Sau đó mẹ lại mở.”

“Mẹ không thể lấy họ làm lý do duy nhất.”

“Mẹ biết.”

“Bếp Nhà không thể cứu tất cả.”

“Mẹ biết.”

“Vậy tại sao mẹ vẫn làm?”

Mẹ Lan nhìn bảng tên người đóng góp. “Vì có lúc mẹ cần một nơi cho mình. Mẹ không muốn thừa nhận mình cũng là người cần được người khác giữ lại.”

Khôi không nói được gì.

Buổi họp với ngân hàng diễn ra chiều hôm đó. Thư và Phúc nghe mẹ Lan trình bày toàn bộ khoản vay. Bà không nói “vì cứu nhân viên” như một câu đẹp. Bà đưa danh sách, số tiền, ngày trả và phần còn thiếu.

Thư hỏi: “Bà có biết phụ lục cho phép ngân hàng kiểm soát thay đổi mô hình không?”

“Biết sau khi đọc lại.”

“Tại sao không báo từ đầu?”

Mẹ Lan đáp: “Vì tôi xấu hổ.”

Phúc ngẩng lên. Có lẽ ông đã nghe nhiều lý do, nhưng ít người nói xấu hổ trước một khoản vay.

Khôi trình bày bếp chung: số nhóm, phí, quy trình, quyền dừng, tiền công, các sự cố và cách xử lý. Hà nói rõ một nhóm bị hủy món vì không kiểm soát nhiệt độ. Bình đưa lịch giao. Vy đưa dòng tiền.

Thư hỏi nếu bếp chung thất bại thì tài sản nào được bảo vệ.

Vy đáp: “Quán không vay thêm, không dùng tiền góp vào khoản khác, không chuyển quyền thương hiệu. Nếu doanh thu không đủ sau ba tháng, chúng tôi họp để dừng mô hình, không tiếp tục lấy nợ mới che nợ cũ.”

Phúc hỏi: “Các anh chị chấp nhận đóng nếu không đạt?”

Khôi nói: “Chấp nhận xem xét. Không coi đóng là thất bại đạo đức.”

Mẹ Lan nhìn anh, vẻ mặt vừa đau vừa nhẹ.

Thư nói ngân hàng cần một biên bản bổ sung. Họ đồng ý để Bếp Nhà vận hành bếp chung trong ba tháng, nhưng yêu cầu báo cáo tuần, không chuyển nhượng và không dùng tài sản thế chấp cho bên thứ ba. Nếu vi phạm, cơ cấu bị xem lại.

Không phải họ được tự do. Họ được phép thử trong ranh giới.

Sau cuộc họp, Vy hỏi mẹ vì sao không nói về khoản vay ngay từ đầu. Mẹ Lan bảo bà sợ các con sẽ xem quán như một gánh nặng.

Vy nói: “Quán là gánh nặng khi mẹ giấu nó. Nếu biết, chúng con có thể chia.”

Hà thêm: “Chia không chỉ là chia tiền.”

Mẹ Lan gật. “Mẹ không biết cách chia.”

Khôi nói: “Vậy học từ hôm nay.”

Họ mở lại sổ nợ cũ, không để xóa lịch sử. Mỗi khoản được phân loại: nợ phải trả, khoản góp công, khoản hỗ trợ không hoàn lại, khoản đã thanh toán và khoản cần xác minh. Vy mời những người liên quan đọc phần của mình. Có người phát hiện số tiền ghi sai, có người xin bỏ tên, có người muốn ghi rõ công việc.

Hà tìm thấy tên mình trong một dòng “phụ bếp — hỗ trợ”. Cô lấy bút, gạch và viết “người phụ trách ca bếp”.

Khôi không sửa.

Bình thay một dòng “giao rau cho quán” bằng “ứng tiền mua hàng và giao trong thời gian quán chưa trả”. Anh không đòi thêm, chỉ muốn đúng.

Ông Sáu để tên mình ở mục công sửa chữa, không quy đổi thành tiền. Ông nói nếu sau này cần người khác sửa, họ biết quán đã từng nhận sự giúp đỡ.

Mẹ Lan ghi khoản vay vào đầu sổ, dưới dòng “người chịu trách nhiệm ban đầu: Lan”. Bên cạnh, bà viết “người chịu trách nhiệm hiện tại: hội đồng bếp theo phạm vi đã ký”.

Khôi hỏi: “Mẹ có cần ký lại không?”

“Không. Mẹ cần ngừng nhận mọi quyết định vào tên mình.”

Họ lập một hội đồng bếp năm người: Hà phụ trách vận hành, Vy phụ trách tài chính, Bình đại diện nguồn hàng, một đại diện khách luân phiên và Khôi phụ trách quy trình món. Mẹ Lan giữ vai trò sáng lập và cố vấn, không ký thay hội đồng.

Mẹ Lan muốn có một ghế biểu quyết. Hà nói nếu bà vừa cố vấn vừa biểu quyết thì vẫn dễ quay lại mô hình cũ. Mẹ Lan suy nghĩ rồi đồng ý.

Khôi nhìn mẹ, lần đầu thấy bà chủ động từ bỏ một phần quyền để giữ phần còn lại có ý nghĩa.

Tối, anh hỏi Hà có biết lúc đó mẹ vay để trả lương cho mình không. Hà bảo biết bây giờ.

“Cô có trách mẹ không?”

“Có. Nhưng không vì mẹ trả. Vì mẹ nghĩ tôi sẽ không muốn biết.”

“Còn trách tôi?”

“Có.”

Khôi cười. “Nói thẳng thật.”

“Anh cần nghe.”

“Tôi đang nghe.”

Hà nhìn nồi gia vị. “Anh đã dùng công thức của tôi ở thành phố. Nếu anh không quay về, có thể tôi vẫn không biết tên mình bị xóa.”

“Tôi sẽ sửa.”

“Không thể sửa quá khứ.”

“Vậy sửa cách nó được kể từ bây giờ.”

Hà gật.

Một tuần sau, ngân hàng ký biên bản cơ cấu tạm thời. Mẫn nhận văn bản điều chỉnh tên và không tiếp tục dùng hình ảnh gây nhầm. Anh không xin lỗi công khai, nhưng đổi tất cả nhãn.

Khi Bếp Nhà thông báo hội đồng bếp, khách hỏi mẹ Lan có còn là chủ quán không. Khôi trả lời bà vẫn là người sáng lập và chủ hộ, nhưng không phải người duy nhất quyết định.

Một người hỏi vậy ai là chủ món phần đủ ăn. Hà đáp: “Những người đã làm nó và những người đang ăn nó, trong phạm vi đã thỏa thuận.”

Khôi thấy câu trả lời không đơn giản. Nhưng nó không còn cần một cái tên duy nhất.

Đêm, mẹ Lan lấy đoạn băng cuối mùa lũ. Lần này bà nghe cùng mọi người. Sau câu hỏi về khoản vay, giọng người đàn ông lạ nói: “Nếu chị không ký, tôi sẽ gọi cho người khác. Còn nếu ký, chị có tiền trong ngày.”

Giọng mẹ Lan trả lời: “Tôi ký. Nhưng tên quán vẫn phải thuộc về tôi.”

Người đàn ông cười: “Chị cứ yên tâm.”

Đoạn băng dừng.

Không ai nói đó là lời nói dối. Không ai cần nói.

Khôi tắt máy. “Ngày mai mình phải tìm bản hợp đồng gốc.”

Hạnh đáp qua điện thoại: “Tôi đã tìm. Bên cho vay cũ sáp nhập vào ngân hàng hiện tại. Có một hồ sơ lưu trữ cần xin.”

Vy hỏi: “Nếu hợp đồng gốc có điều khoản khác?”

“Thì các anh chị cần biết trước khi gia hạn.”

Mẹ Lan nhìn tấm bảng “Bếp mở có điều kiện”. Bà nói: “Mẹ đã nghĩ một cái tên có thể bảo vệ quán.”

Khôi đáp: “Tên chỉ được bảo vệ khi người mang tên cùng đứng lên.”

Ngoài cửa, nhóm sinh viên đang chờ nhận chìa khóa bếp cho ca sáng. Quân gửi danh sách người dùng tuần tới. Bình gửi lịch rau. Hà gọi Linh kiểm tra dao.

Bếp Nhà không còn được giữ bởi một bí mật duy nhất. Nhưng vẫn còn một điều chưa rõ: trong hợp đồng gốc, quyền sử dụng công thức được viết như thế nào, và ai đã đưa người cho vay đến với mẹ Lan vào đêm sau trận lũ.