Chương 8

Mẫn đặt bản hợp đồng mua thương hiệu bên cạnh thớt gỗ, cách con dao của Hà chưa đầy một gang tay.

“Đừng để giấy tờ dính nước,” anh nói.

Hà nhìn lưỡi dao. “Bếp này lúc nào cũng có nước.”

Mẫn rút hợp đồng về phía mình. Anh đã quay lại sớm hơn lời hẹn, mang theo một chuyên viên pháp lý tên Duy và một bản trình chiếu trên máy tính bảng. Duy không chụp hình. Anh ta chỉ nhìn quanh, hỏi diện tích bếp, công suất điện, số bàn, số nhân viên và thời gian ra món.

Khôi đứng bên nồi cơm, nghe Mẫn trình bày về “mô hình Bếp Nhà mới”. Một cửa hàng trung tâm ở thành phố, ba điểm bán nhỏ gần khu văn phòng, thực đơn rút gọn, bao bì đồng nhất và ứng dụng đặt món riêng. Mẫn dùng từ “mở rộng” mười bảy lần trong hai mươi phút.

“Quán hiện tại sẽ là cửa hàng nguyên bản,” Mẫn nói. “Giữ phần câu chuyện gia đình, nhưng mọi thứ khác phải đo được.”

Vy hỏi: “Bao nhiêu người quyết định?”

“Một hội đồng điều hành.”

“Ai trong hội đồng?”

“Đại diện bên mua, bếp trưởng, quản lý vận hành.”

Khôi nhìn Hà. “Không có người cung cấp nguyên liệu?”

“Có thể mời tư vấn theo từng dự án.”

Bình đang cân rau ở cửa sau, nghe thấy liền nói: “Tư vấn không ký nhận hàng.”

Mẫn quay lại. “Anh Bình, trong hệ thống chúng tôi sẽ có bộ phận thu mua.”

“Bộ phận đó biết rau nào bị ngâm nước không?”

“Họ có tiêu chuẩn.”

“Tiêu chuẩn không đứng dưới mưa ở chợ.”

Mẫn không mất bình tĩnh. “Tôi hiểu kinh nghiệm địa phương quan trọng. Nhưng nếu mở rộng, không thể để mỗi sạp chợ quyết định thực đơn.”

Khôi nghĩ đến tờ phiếu của Bình: tiền hôm nay ba triệu, thứ sáu một triệu rưỡi. Mở rộng có thể giải quyết khoản nợ. Nhưng một hệ thống lớn thường muốn nguyên liệu có thể thay thế, người giao hàng có thể thay thế, công thức có thể truyền qua người mới. Bếp Nhà sống nhờ những thứ không hoàn toàn thay thế được.

Duy chỉ vào một điều khoản. “Thời hạn độc quyền sử dụng thương hiệu là mười lăm năm. Bên mua được quyền điều chỉnh công thức để phù hợp từng thị trường.”

Hà hỏi: “Điều chỉnh có cần người tạo công thức đồng ý không?”

“Không nếu công thức đã chuyển quyền sử dụng.”

“Vậy ghi tên tôi để làm gì?”

“Để minh bạch nguồn gốc.”

Hà cười. “Nguồn gốc không có quyền ngăn món ăn bị làm khác.”

Khôi ra hiệu cô bình tĩnh, nhưng chính anh cũng thấy cổ họng khô.

Mẫn nhìn anh. “Cậu muốn giữ mọi thứ nguyên vẹn, nhưng nguyên vẹn không trả được nợ. Cậu cần quyết định mình muốn quán là một kỷ niệm hay một doanh nghiệp.”

Mẹ Lan đang nhặt rau ở bàn cuối. Bà không ngẩng lên. “Kỷ niệm không đứng tên vay tiền.”

Mẫn khép máy tính. “Tôi không nói quán không có giá trị. Tôi đang đưa giá trị đó ra khỏi chỗ này.”

“Ra khỏi chỗ này để đến đâu?” Khôi hỏi.

“Đến nơi có nhiều người hơn.”

“Và những người đang ở đây?”

“Có hợp đồng lao động.”

“Không phải ai cũng muốn trở thành nhân viên của chính nơi mình đã dựng.”

Mẫn nhìn Khôi lâu. “Cậu biết tôi từng ở Lát Cắt vì sao không?”

“Vì cậu muốn học quản lý.”

“Vì tôi không muốn phụ thuộc vào một ông chủ có thể xóa tên mình khỏi thực đơn.” Mẫn gõ ngón tay lên hợp đồng. “Tôi không muốn cậu lặp lại điều đó với tôi.”

Câu nói khiến Khôi im. Mẫn có thể đang bảo vệ mình, không chỉ săn thương hiệu. Nhưng một nỗi sợ chính đáng vẫn có thể tạo ra một hợp đồng bất công.

Buổi trưa, Mẫn ở lại ăn thử. Khôi bảo anh chọn một trong hai suất: món gà kho theo phiên bản ít ngọt hoặc suất phần đủ ăn. Mẫn chọn gà kho, ăn một miếng, không nói ngay.

“Cậu thấy sao?” Khôi hỏi.

“Nước kho cần ổn định hơn.”

“Ổn định thế nào?”

“Mỗi lần ăn phải giống lần trước.”

Hà từ bếp nói: “Người ăn không phải máy.”

Mẫn quay sang cô. “Nhưng thương hiệu cần được nhận ra.”

“Nhận ra là món có cùng tên hay cùng lý do nó tồn tại?”

Mẫn không trả lời. Anh ăn hết phần cơm, rồi xin thêm canh. Khôi nhìn bát canh được Hà múc nhiều hơn định lượng. Mẫn ăn chậm, hỏi nguyên liệu lấy ở đâu, ai kiểm, vì sao hôm nay đổi rau.

Một lúc sau, anh nói: “Nếu tôi mua, tôi sẽ giữ món này trong cửa hàng đầu tiên.”

“Món nào?”

“Phần đủ ăn.”

Khôi hơi ngạc nhiên. “Tên đó không đẹp.”

“Tên không đẹp nhưng dễ nhớ. Tôi có thể biến nó thành sản phẩm chủ lực.”

“Sản phẩm?”

“Một suất có giá thấp hơn, dùng để kéo khách.”

Hà đặt mạnh chiếc vá xuống. “Nó không phải thứ để kéo khách.”

“Món nào bán cũng là sản phẩm.”

“Nó ra đời vì người ta không có tiền.”

“Vậy càng cần bán tốt.”

Khôi cảm thấy cuộc nói chuyện đi vào chỗ nguy hiểm. Mẫn không sai về kinh doanh, nhưng anh ta đang biến hoàn cảnh của khách thành một lợi thế tiếp thị. Khôi hỏi: “Nếu cửa hàng mới bán phần đủ ăn giá cao hơn vì bao bì và phí ứng dụng, còn tên vẫn giữ nguyên, đó có phải món cũ không?”

Mẫn nói: “Món ăn thay đổi theo nơi.”

“Nhưng câu chuyện không được đổi để bán đắt.”

Mẫn nhìn anh. “Cậu đang đòi một bản hợp đồng bảo vệ những điều không thể định nghĩa.”

“Vậy cùng định nghĩa.”

Duy lấy bút ghi chú. “Có thể thêm phụ lục về giá, khẩu phần và người đóng góp.”

Mẫn quay sang anh ta. “Nếu thêm quá nhiều điều kiện, giá mua sẽ giảm.”

Vy ngẩng lên từ bảng tính. “Giá mua đã gồm khoản nợ Bình chưa?”

“Gồm khoản nợ được xác nhận trong ngày ký.”

“Còn khoản nợ khách ăn chịu?”

“Không phải tài sản.”

Khôi nhìn mẹ Lan. Bà đang rửa rau, nước chảy qua những ngón tay. Quán có hàng trăm món nợ nhỏ mà không có hóa đơn chuẩn. Mẫn không coi đó là tài sản, nhưng chính những khoản nợ ấy tạo nên lý do người ta quay lại.

Buổi chiều, Mẫn đề nghị quay một đoạn video thử món. Anh muốn Khôi đứng trước nồi, nói về “hương vị quê nhà”. Khôi từ chối vì anh không thể mô tả hương vị bằng trí nhớ một cách thành thật.

“Cậu chỉ cần nói câu chuyện,” Mẫn nói.

“Câu chuyện nào?”

“Mẹ cậu mở quán từ hai mươi năm trước, truyền nghề cho con trai, nay cậu đưa Bếp Nhà đi xa.”

“Không có Hà à?”

“Có thể cho cô ấy xuất hiện ở cảnh sau.”

“Bình?”

“Không cần.”

“Vy?”

“Quản lý hậu trường.”

Hà cười khẽ. “Hậu trường là nơi giữ cho món ăn có mặt trên bàn.”

Mẫn thở ra. “Tôi chỉ đang nói một video dài ba mươi giây.”

“Ba mươi giây đủ để người ta nhớ sai về hai mươi năm,” Khôi nói.

Mẫn cất máy. “Cậu đang tự làm khó mình.”

“Có thể.”

“Bảy ngày của cậu chỉ là một cuộc thử. Sau đó tiền vẫn thiếu, máy vẫn hỏng, ngân hàng vẫn chờ. Tôi không muốn ép, nhưng tôi cũng không thể mua một thứ mà chủ sở hữu không biết mình muốn giữ gì.”

Khôi muốn nói anh muốn giữ tất cả, nhưng đó chính là điều không thể.

Đêm, sau khi Mẫn đi, Vy đặt hợp đồng lên bàn. Cô đã tô màu những điều khoản bất lợi.

“Độc quyền mười lăm năm. Quyền điều chỉnh công thức. Không cam kết giữ giá. Không cam kết giữ địa điểm. Không cam kết giữ toàn bộ nhân sự.”

“Có cam kết trả nợ.”

“Có.”

“Vậy đây là cách một doanh nghiệp nói nó sẽ cứu mình.”

Vy nhìn anh. “Anh muốn bán không?”

Khôi không trả lời.

Mẹ Lan mang hộp ghi âm vào. Bà đặt nó cạnh hợp đồng.

“Mẹ muốn con nghe tệp số bảy mươi tám,” bà nói.

Khôi bấm máy. Một giọng đàn ông trẻ cằn nhằn món cá kho hôm đó quá ít. Mẹ Lan hỏi ông có muốn thêm không. Người đàn ông nói không, vì cuối tháng. Sau vài giây, ông hỏi quán có cần người sơn lại bảng hiệu không, ông làm nghề sơn.

Mẹ Lan trong băng nói: “Nếu có việc, chị gọi.”

Người đàn ông đáp: “Đừng cho không. Tôi không muốn nợ thêm.”

Mẹ Lan nói: “Vậy ăn đi.”

Khôi nhận ra giọng ấy là của ông Sáu nhiều năm trước. Ông không chỉ sửa quạt. Ông đã sơn lại bảng Bếp Nhà sau trận mưa làm bong hết chữ.

“Mẹ giữ băng vì những việc ấy?” Khôi hỏi.

“Mẹ giữ để không quên ai đã từng giúp quán.”

“Nhưng mẹ không ghi họ lên bảng.”

“Có người không muốn.”

“Có người muốn mà không được.”

Mẹ Lan cúi đầu. “Con nói đúng.”

Vy cầm hợp đồng. “Chúng ta cần đặt giới hạn. Nếu bán, phải giữ địa điểm ít nhất năm năm, giữ đội ngũ, ghi tên người đóng góp và có quỹ bữa ăn.”

“Mẫn có đồng ý không?”

“Chưa hỏi.”

“Nếu không đồng ý?”

“Thì không bán.”

Khôi nhìn Vy. Cô đã nói câu đó như thể khoản nợ không tồn tại, nhưng mắt cô đỏ vì nhiều đêm không ngủ.

“Em sợ mẹ mất nhà à?” Khôi hỏi.

“Em sợ mẹ luôn nghĩ chỉ cần chịu thêm một chút là mọi thứ sẽ ổn. Em sợ đến khi mẹ không chịu nổi, chúng ta chỉ còn một lựa chọn.”

“Mẹ không nói đâu.”

“Vì mẹ nghĩ nói ra là làm người khác lo. Anh cũng thế.”

Khôi không phản bác. Anh từng giấu việc mất vị giác để được tiếp tục làm bếp. Mẹ Lan giấu khoản vay để anh ở lại thành phố. Vy giấu nỗi sợ để giữ bảng tính. Ba người đều gọi sự im lặng là bảo vệ nhau.

Ngày thứ sáu của cuộc thử, Khôi quyết định đưa Mẫn xem bảng phản hồi. Hà không muốn, vì cô sợ những câu nói của khách bị dùng làm quảng cáo. Khôi đề nghị chỉ cho xem tổng hợp, không có tên và không dùng hình ảnh.

Mẫn đọc:

“Giữ phần ăn đủ lượng.”

“Báo rõ nguyên liệu.”

“Không bắt khách giải thích vì sao gọi nửa suất.”

“Cho người nấu được quyền dừng.”

“Đừng đổi tên món để làm nó đắt hơn.”

Mẫn đọc xong, nói: “Các cậu đang dùng nguyên tắc để từ chối tăng trưởng.”

Hà đáp: “Chúng tôi đang dùng nguyên tắc để biết tăng trưởng có còn là của mình không.”

Mẫn đi tới bảng, lấy bút viết một đề xuất: “Bếp Nhà — 10 cửa hàng cộng đồng.”

Khôi nhìn. “Cộng đồng ở đâu?”

“Mỗi cửa hàng có một thực đơn địa phương.”

“Ai quyết định?”

“Quản lý cửa hàng.”

“Không phải người ăn?”

“Có thể lấy phản hồi.”

“Phản hồi không phải quyền.”

Mẫn đặt bút xuống. “Cậu muốn người ăn ngồi vào hội đồng quản trị à?”

Ông Sáu ở ngoài quầy nói vọng vào: “Nếu người ăn trả tiền thì ít nhất cho họ nói món có ăn được không.”

Mẫn quay ra. “Tôi chưa từng nói họ không được nói.”

“Nhưng nói xong ai nghe?”

Mẫn không trả lời.

Cuộc tranh luận kết thúc khi một khay thức ăn bị đổ. Nhân viên mới bưng quá nhiều bát, vấp chân bàn. Canh nóng tràn lên tay cô. Hà kéo cô ra rửa ngay, Khôi lấy túi đá, Vy gọi người thay ca.

Mẫn đứng cách đó hai bước. Anh nhìn cách mọi người tự động phân công, không ai hỏi ai là cấp trên. Khi cô nhân viên khóc vì sợ bị trừ lương, mẹ Lan nói không trừ. Khi cô nói hôm nay không thể làm tiếp, Hà nói để cô về.

Mẫn không quay video.

Anh chỉ nói: “Nếu là hệ thống của tôi, chuyện này có quy trình.”

Khôi đáp: “Quy trình tốt phải bảo vệ người làm, không chỉ bảo vệ báo cáo.”

Mẫn gật, nhưng vẻ mặt khó đọc.

Trước khi rời quán, anh để lại một bản đề nghị đã sửa. Phụ lục mới có giữ tên Hà trong công thức, có quỹ bữa ăn và có quyền dừng món trong trường hợp an toàn. Nhưng thời hạn độc quyền vẫn mười lăm năm, địa điểm chỉ giữ hai năm, và toàn bộ quyết định thương hiệu vẫn thuộc bên mua.

“Tôi đã nhượng bộ nhiều,” Mẫn nói.

Khôi cầm bản giấy. “Tôi biết.”

“Cậu còn bảy ngày nữa à?”

“Không. Bảy ngày thử kết thúc ngày mai.”

“Vậy sau ngày mai cậu sẽ trả lời.”

Khôi nhìn ra cửa. Những người dự buổi thử đang đi về, có người cầm phần rau còn lại, có người dừng lại hỏi mai quán mở lúc mấy giờ.

“Tôi sẽ trả lời sau khi có đủ người trong phòng,” Khôi nói.

Mẫn nhíu mày. “Ai?”

“Những người có tên trong điều khoản.”

Mẫn hiểu. Anh ta cười, nhưng không vui. “Được. Tôi chờ.”

Đêm đó, Khôi nghe lại tệp mới anh tự ghi. Giọng mình trong máy nghe xa lạ. Anh nói về quyền quyết định, về người đóng góp, về một căn bếp không thể sống bằng một người.

Rồi anh nghe một âm thanh phía sau mà lúc ghi không để ý: tiếng mẹ Lan mở ngăn kéo, tiếng giấy bị kéo ra và một câu thì thầm:

“Đừng để chúng nó biết về căn nhà.”

Khôi dừng băng.

Anh không biết “chúng nó” là ai, cũng không biết mẹ đang nói về căn nhà nào. Nhưng lần đầu tiên, bí mật trong quán không nằm trong một tệp ghi âm cũ.

Nó đang ở ngay dưới một bản hợp đồng mới.