Chương 12
Chương 12
Con dao của Hà được đặt trong chiếc khăn bông, bên cạnh một tờ giấy xin nghỉ.
Khôi tìm thấy nó lúc sáu giờ sáng, khi mở tủ dụng cụ để lấy dao thái rau. Tờ giấy chỉ có ba dòng:
TÔI NGHỈ TỪ HẾT CA HÔM NAY.
MỌI ĐỊNH LƯỢNG ĐÃ GHI TRONG SỔ.
ĐỪNG GỌI TÔI ĐỂ HỎI CÔNG THỨC.
Anh đọc đi đọc lại. Căn bếp vẫn chưa mở cửa, nhưng khay dao thiếu một vị trí khiến mọi thứ trông sai.
Hà đang ngồi ở bến xe, chuẩn bị đi về nhà chị gái tại huyện bên. Khôi tìm thấy cô nhờ ông Sáu, người đã gọi cho cô nhưng không hỏi chuyện nghỉ. Ông chỉ hỏi con dao có được mang theo không. Hà bảo chưa.
“Anh đến làm gì?” Hà hỏi khi Khôi ngồi xuống ghế đá.
“Đem dao.”
“Tôi để lại.”
“Tôi biết.”
Khôi đặt gói khăn lên ghế giữa hai người. Xe buýt chạy qua, hất bụi lên đôi giày của anh.
“Mẫn gọi tôi,” Hà nói.
“Anh ta đề nghị gì?”
“Vào bếp trung tâm. Lương gấp đôi. Chức danh trưởng nhóm gia vị.”
Khôi thấy trong ngực mình có một cảm giác giống ghen tị, nhưng anh không biết nó dành cho Mẫn, cho Hà hay cho người có thể dùng một đề nghị rõ ràng để giữ người.
“Cô đã trả lời?”
“Chưa.”
“Vì sao nghỉ?”
Hà nhìn chiếc khăn. “Vì hôm qua anh nói với ngân hàng rằng tôi là người phụ trách kỹ thuật bếp, nhưng trong bản phương án gửi đi, tên tôi nằm ở mục ‘nhân sự hỗ trợ’.”
Khôi nhớ. Anh đã viết phần trách nhiệm, sau đó Vy sửa lại để văn bản gọn hơn. Anh không kiểm tra bản cuối.
“Tôi xin lỗi.”
“Anh lúc nào cũng xin lỗi sau khi chữ đã gửi.”
“Tôi có thể sửa.”
“Sửa giấy không sửa được việc anh vẫn nghĩ tôi sẽ ở đó.”
Khôi cầm gói khăn. “Tôi đã ghi điều cô muốn.”
“Ghi là một việc. Hỏi tôi trước khi gửi là việc khác.”
Anh không thể phủ nhận. Trong mấy ngày qua, anh đã học hỏi nhưng vẫn giữ thói quen quyết định trước rồi mới báo cho người khác. Mất vị giác khiến anh phải nghe người ăn, nhưng chưa khiến anh biết nghe những người cùng bếp.
Hà mở khăn, lấy con dao ra. Lưỡi dao có một vết lõm nhỏ gần mũi. Cô dùng nó từ khi mới vào quán.
“Tôi không nghỉ vì tên chức danh,” cô nói. “Tôi nghỉ vì nếu ở lại mà anh vẫn quên hỏi, sau này quán đổi mô hình cũng chỉ đổi cách gọi.”
“Tôi muốn cô ở lại.”
“Vì tôi giỏi.”
“Vì cô biết bếp.”
“Đó là lý do quán cần tôi. Không phải lý do tôi phải ở lại.”
Khôi nhìn người qua đường. Một cậu bé ôm cặp chạy theo mẹ, một người bán vé số đẩy xe, một bác xe ôm ngủ gật trên yên. Ai cũng có việc của mình, không ai đứng yên để một căn bếp quyết định số phận.
“Cô muốn tôi làm gì?” anh hỏi.
Hà cười, nhưng mắt không cười. “Tôi không muốn giao bài kiểm tra cho anh.”
“Vậy tôi tự sửa.”
“Sửa từ đâu?”
Khôi nghĩ đến bản phương án ngân hàng. “Từ việc xóa chữ ‘nhân sự hỗ trợ’.”
“Rồi?”
“Ghi rõ tên cô, quyền cô có, phần cô chịu trách nhiệm.”
“Rồi?”
“Gửi cho cô đọc trước.”
Hà im. Khôi lấy điện thoại, mở bản dự thảo. Anh sửa ngay tại ghế đá:
HÀ — NGƯỜI PHỤ TRÁCH BẾP, ĐỒNG TÁC GIẢ CÁC CÔNG THỨC GIA VỊ, CÓ QUYỀN DỪNG PHỤC VỤ KHI NGHI NGỜ AN TOÀN HOẶC CHẤT LƯỢNG, KHÔNG CHỊU TRÁCH NHIỆM TÀI CHÍNH CHO QUYẾT ĐỊNH CỦA NGƯỜI KHÁC.
Hà đọc. “Câu cuối nghe như anh đã học luật.”
“Luật sư Hạnh nói phải ghi.”
“Anh thêm quyền được nghỉ một ngày cố định.”
Khôi thêm.
“Thêm tiền ca.”
Anh dừng. “Mức nào?”
“Anh hỏi Vy.”
Khôi gọi Vy. Cô đang ở quán, nghe xong liền mở bảng tính. Sau vài phút, cô nói mức có thể trả thấp hơn đề nghị của Mẫn nhưng có cơ chế chia từ món gia vị.
Hà bảo không muốn chia doanh thu không rõ. Vy nói có thể ghi phần cố định và phần theo số phần bán được. Hà hỏi ai kiểm số. Vy đáp bảng bán hàng công khai.
Khôi ghi cả ba ý kiến. Anh quay sang Hà. “Cô thấy sao?”
“Lần đầu tôi thấy câu hỏi đến trước chữ ký.”
Hà vẫn chưa nói sẽ quay lại.
Buổi họp ngân hàng diễn ra lúc chín giờ. Khôi trở về quán một mình. Mẹ Lan đã đặt các tờ phương án lên bàn, Bình mang hóa đơn, ông Sáu mang bản ghi công sửa chữa quạt, Vy cầm bản dòng tiền. Chỗ của Hà trống.
Thư và Phúc ngồi đối diện. Lần này họ không chụp ảnh. Họ yêu cầu nghe kế hoạch trong ba mươi ngày và xem người chịu trách nhiệm.
Vy trình bày số liệu trước. Cô không giấu khoản lỗ từ đơn hai trăm suất, phần tiền hoàn trả và lịch nợ Bình. Phúc hỏi vì sao quán vẫn giữ món phần đủ ăn nếu biên lợi nhuận thấp. Vy trả lời vì món đó tạo lượng khách ổn định và có thể dùng nguyên liệu theo mùa.
Thư hỏi: “Có bằng chứng không?”
Khôi đưa bảng bán bảy ngày, phiếu phản hồi và quyển sổ xanh. Bà đọc trang đầu, hỏi ai là người viết.
“Hà,” Khôi nói.
“Cô ấy có mặt trong phương án không?”
Khôi nhìn chỗ trống. “Có, nhưng hiện đang nghỉ.”
Phúc lật hồ sơ. “Vậy phương án phụ thuộc vào một nhân sự chưa xác nhận.”
Khôi đáp: “Không. Phương án phải đủ rõ để nhân sự khác tiếp nhận, nhưng cũng đủ công bằng để người có kinh nghiệm muốn ở lại.”
Phúc nhíu mày. “Ngân hàng cần khả năng vận hành, không cần triết lý.”
Vy nói: “Khả năng vận hành là biết ai làm gì, ai có quyền dừng và ai chịu trách nhiệm. Trước đây quán thiếu điều đó nên mới vay và nợ kéo dài.”
Thư nhìn Vy. “Nếu ngân hàng cho thêm thời gian, điều kiện là gì?”
“Tạm giãn phần gốc sáu tháng, thanh toán lãi theo tháng, báo cáo doanh thu và chi phí hàng tuần, không chuyển nhượng thương hiệu trong thời gian cơ cấu.”
Phúc nói: “Cần tài sản bảo đảm bổ sung.”
Mẹ Lan ngồi thẳng lưng. “Không có.”
“Có thể dùng căn nhà.”
“Không.”
Khôi nhìn mẹ. Bà nói rất nhỏ nhưng dứt khoát.
Thư hỏi: “Nếu không có tài sản bổ sung, phương án doanh thu phải cao hơn.”
Khôi mở bảng món. Anh giải thích bếp không chạy theo đơn lớn, chỉ nhận đơn đã thử. Họ sẽ mở bếp chung bảy ngày, bán các suất của nhóm khách, thu phí sử dụng và trích một phần vào quỹ vận hành. Mẫn không được nhắc tên, nhưng đề nghị mua thương hiệu vẫn nằm trên bàn.
Phúc hỏi: “Bếp cộng đồng có phải hoạt động từ thiện?”
“Không,” Khôi đáp. “Là dịch vụ sử dụng bếp, với quy trình, giá và trách nhiệm.”
“Ai mua?”
“Nhóm công nhân, sinh viên, hộ nấu theo mùa, người cần thử món với lượng nhỏ.”
“Dữ liệu từ đâu?”
Vy đưa bảng phản hồi. “Từ hai buổi thử và khách hiện tại.”
Thư lật đến trang có chữ ký của Bình. “Còn người cung cấp?”
Bình lên tiếng: “Tôi giao theo lượng và lịch. Không cho nợ vô hạn. Nếu quán vi phạm, tôi dừng.”
Phúc nhìn ông. “Ông có cam kết tiếp tục?”
“Cam kết có điều kiện.”
Thư gật. “Điều kiện rõ tốt hơn lời hứa.”
Cuộc họp kéo dài gần hai giờ. Ngân hàng chưa đồng ý, nhưng yêu cầu họ gửi bản chính thức trước ngày hôm sau. Thư nói sẽ đề xuất giãn nợ nếu có đủ chữ ký của các bên.
Khi đoàn ngân hàng rời đi, Khôi nhìn chỗ trống của Hà.
Mẹ Lan nói: “Đừng dùng tên con bé nếu nó không ký.”
“Con biết.”
“Con đi tìm nó chưa?”
“Con đã gặp.”
“Nó có về không?”
“Chưa.”
Mẹ Lan gật. “Vậy đừng nói phương án này đã có người phụ trách bếp.”
Khôi hiểu. Sự thật có thể làm hồ sơ yếu hơn, nhưng nói dối sẽ làm tất cả người ký bị kéo xuống nếu bị phát hiện.
Trưa, quán mở với thực đơn rút gọn. Không có Hà, Khôi phải đứng bên nồi. Anh dùng bảng định lượng, gọi mẹ Lan kiểm tra canh, nhờ ông Sáu nhìn lượng cơm và nhờ Vy ghi giờ. Món gà kho bị giảm đường đúng mức, nhưng rau ra chậm vì không ai tổ chức sơ chế như Hà.
Một khách phàn nàn. Khôi xin lỗi, không nói người phụ bếp nghỉ. Anh hỏi họ có thể chờ mười phút hay muốn đổi món. Khách đổi sang đậu hũ, quán giảm tiền.
Cuối ca, Khôi nhận ra Hà không chỉ biết nấu. Cô biết thứ tự nào làm bếp không va vào nhau, ai cần được nhắc, khi nào phải bỏ một bước dù bảng tính chưa cho phép.
Chiều, anh đến nhà chị gái Hà. Cô đang rửa đậu, con gái nhỏ ngồi làm bài ở bàn.
“Anh đem con dao về,” Hà nói.
“Tôi giữ ở quán.”
“Tôi tưởng anh muốn trả.”
“Tôi muốn cô tự quyết định nó ở đâu.”
Hà lau tay. “Ngân hàng thế nào?”
Khôi kể thật. Anh nói nếu cô không ký, tên cô không có trong phương án. Hà hỏi anh có tiếc không. Khôi nói có, nhưng không vì hồ sơ khó hơn.
“Anh tiếc vì tôi rời đi?”
“Tôi tiếc vì đã mất quá lâu mới hiểu cô có quyền đi.”
Hà ngồi xuống. Con gái cô hỏi: “Mẹ có đi làm chỗ mới không?”
Hà đáp: “Chưa biết.”
Khôi hỏi cô có muốn đọc bản sửa. Hà đọc từ đầu đến cuối, hỏi về phần chia doanh thu và quyền dừng. Cô phát hiện Vy đã thêm một mục “người phụ trách ca thay thế”.
“Ai là người này?” Hà hỏi.
“Chưa có.”
“Vậy chưa được ghi là đã có.”
Khôi sửa “sẽ tuyển và đào tạo”.
Hà nhìn anh. “Nếu tôi quay lại, tôi không muốn là người duy nhất biết bếp.”
“Tôi cũng không muốn.”
“Anh phải học thật, không chỉ ghi.”
“Được.”
“Anh phải đứng ca sáng với tôi một tuần.”
“Được.”
“Và nếu tôi nói dừng, anh dừng trước khi hỏi doanh thu.”
Khôi gật.
Hà xếp tờ giấy lại. “Tôi sẽ ký bản phương án với tư cách người phụ trách bếp nếu phụ lục lao động được làm riêng.”
Khôi không ôm cô, không nói cảm ơn quá lớn. Anh chỉ hỏi: “Ngày mai về lúc mấy giờ?”
“Bốn giờ. Nhưng tôi không vào bằng cửa sau như trước.”
“Vào cửa trước.”
Tối ấy, Hà trở lại Bếp Nhà lấy con dao. Cô không đặt nó vào tủ ngay. Cô đứng giữa bếp, nhìn bảng mới, rồi dùng phấn viết:
NGƯỜI PHỤ TRÁCH CA: KHÔNG ĐỒNG NGHĨA NGƯỜI PHẢI GÁNH HẾT.
Khôi đọc. “Cô còn muốn thêm gì không?”
“Thêm người.”
“Tôi sẽ tuyển.”
“Không. Đào tạo người đã ở đây.”
Hà chỉ vào một cô gái thời vụ từng bị bỏng. Cô gái đã quay lại, lần này đứng ngoài vùng nóng và ghi thời gian. “Cô ấy có mắt tốt. Anh phải dạy cô ấy cách ra quyết định.”
Khôi gật. Một bếp trưởng không thể chỉ giữ những người đã biết việc. Anh phải tạo ra những người có thể nói “không”.
Ngày hôm sau, Hà ký tên vào phương án. Bình ký sau. Ông Sáu ký phần công. Vy ký dòng tiền. Mẹ Lan ký với tư cách chủ hộ. Khôi là người cuối cùng.
Anh không ký ngay. Anh hỏi mọi người có muốn đọc lại không. Họ đọc. Không ai sửa.
Khôi đặt bút.
Trong lúc đó, điện thoại của Hà rung. Một tin nhắn từ Mẫn:
“Nếu cô ký với Bếp Nhà, đề nghị của tôi hết hiệu lực với vị trí trưởng nhóm gia vị.”
Hà đọc, khóa màn hình.
Khôi hỏi: “Cô cần trả lời không?”
“Có.”
Hà nhắn: “Tôi sẽ không dùng tên của mình ở nơi không có quyền quyết định. Nhưng tôi cũng không ở lại nơi chỉ biết nói về quyền mà không trả tiền công. Tôi chọn sau khi đọc hợp đồng.”
Cô gửi đi.
Khôi nhìn câu trả lời, hiểu rằng việc Hà quay lại không phải một lời hứa vô điều kiện. Đó là một lựa chọn có thể thay đổi nếu quán không làm đúng.
Bếp Nhà gửi hồ sơ cho ngân hàng lúc mười một giờ bốn mươi.
Mười hai giờ mười, Thư gọi lại: “Hồ sơ đủ để đề xuất. Nhưng trước khi có quyết định, ngân hàng cần một báo cáo doanh thu thực tế từ một đơn vận hành ổn định.”
Vy hỏi: “Bao nhiêu ngày?”
“Bảy ngày.”
Khôi nhìn Hà. Bảy ngày nữa, họ phải chứng minh phương án không chỉ là những chữ ký đẹp.
Hà cầm dao, mở nồi canh. “Vậy bắt đầu từ ca này.”
Khôi đứng cạnh cô. Anh không đưa tay lấy thìa. Anh hỏi: “Cô muốn tôi làm gì?”
Hà đáp: “Cầm đồng hồ. Và khi tôi bảo dừng, đừng hỏi vì sao trước.”
Khôi bấm nút bắt đầu.
Trong căn bếp còn mùi rau mới rửa và kim loại ấm, quyền quyết định đầu tiên đã được trả lại cho người vốn luôn có mặt nhưng hiếm khi được ghi tên.