Chương 15

Vy treo sổ nợ lên bảng thông tin vào lúc chín giờ sáng, sau khi che tên những người chưa đồng ý công khai.

Cô không ghi từng món. Cô chia thành bốn nhóm: khách nợ dài ngày, suất quỹ bữa ăn, tiền công chưa đối chiếu và tiền nguyên liệu nhà cung cấp đã cho chậm. Bên cạnh mỗi nhóm là tổng tiền, thời hạn dự kiến và cách quán xử lý.

Một dòng lớn nhất ghi: “Tổng nghĩa vụ không phải số tiền có thể im lặng.”

Khôi đứng cạnh, thấy bụng mình thắt lại. Anh biết bảng sẽ gây tranh cãi. Nhưng anh cũng biết nhiều tháng qua, mọi người bước vào Bếp Nhà bằng những khoản nợ không được gọi tên.

Mẹ Lan hỏi: “Có cần treo ngay cửa không?”

“Nếu để trong phòng kho thì chỉ người làm biết.”

“Khách có thể nghĩ quán sắp phá sản.”

“Quán đang có nguy cơ.”

Mẹ Lan nhìn con gái. “Con đã hỏi những người có tên chưa?”

Vy chỉ vào vùng che. “Ai đồng ý thì ghi tên. Ai không thì chỉ ghi nhóm.”

“Nhưng người ta vẫn đoán.”

“Đoán không nguy hiểm bằng việc không ai biết số nợ thật.”

Ông Sáu đến, đọc bảng từ trên xuống dưới. “Sao tiền tôi sửa quạt không có?”

“Ông không nhận tiền.”

“Nhưng đó là công.”

Vy đưa ông một tờ thỏa thuận. “Nếu ông muốn ghi, phải ghi giờ và mức quy đổi.”

Ông Sáu gãi đầu. “Tôi chỉ muốn mọi người biết cái quạt chạy không tự nhiên.”

“Vậy ghi chú công đóng góp, không tính thành nợ.”

Ông Sáu gật. “Ghi tên tôi nhỏ thôi.”

“Ông có muốn người khác nhận việc tương tự không?”

“Có.”

“Vậy ghi rõ.”

Bảng được mở lúc quán đông. Khách đầu tiên nhìn lướt rồi hỏi phần quỹ bữa ăn có phải từ thiện không. Vy giải thích người có thể mua suất quỹ để người khác dùng, không cần biết ai nhận. Một phụ nữ trẻ hỏi nếu cô từng nợ quán thì trả vào đâu.

Vy đưa cô một mã số. “Nếu chị muốn trả, ghi mã này. Không cần nói trước mặt mọi người.”

Người phụ nữ cầm tờ giấy, mắt đỏ. “Tôi còn thiếu một trăm tám mươi nghìn.”

“Chúng tôi biết.”

“Mẹ Lan có ghi tên tôi không?”

“Không.”

“Sao không?”

“Vì đó là thông tin của chị.”

Người phụ nữ bỏ vào hộp thu tiền một trăm nghìn, nói phần còn lại cuối tháng. Vy lập biên nhận, ghi ngày. Không ai vỗ tay.

Khôi thấy vậy đúng hơn. Một người trả nợ không cần trở thành câu chuyện cảm động để được tôn trọng.

Đến trưa, một khách lớn tiếng trước bảng. Ông ta nói quán đang bêu xấu người nghèo, dù tên ông không có. Vy bình tĩnh hỏi ông thấy phần nào vi phạm quyền riêng tư. Ông chỉ vào tổng tiền khách nợ.

“Ai cũng biết cộng lại là bao nhiêu thì có ích gì?”

“Để biết quán đã dùng bao nhiêu tiền làm tín dụng không chính thức.”

“Quán cho nợ thì quán phải chịu.”

“Đúng. Nhưng người ăn cũng cần biết phần ăn của mình không tự nhiên mà tồn tại.”

Khôi bước tới, sợ Vy phải một mình. Ông Sáu ngăn anh.

“Để con bé nói. Nó là người giữ sổ.”

Vy hỏi vị khách: “Nếu quán không cho nợ nữa, ông có muốn không?”

Ông ta im. Ông từng sửa mái cho mẹ Lan, nhưng đó không phải chuyện cần nói ra.

“Tôi muốn quán sống,” ông nói.

“Vậy mình phải biết giá của việc cho người khác thời gian.”

Ông đọc bảng thêm một lần rồi ngồi xuống gọi cơm. Vy không hỏi ông có từng nợ không.

Buổi chiều, bảng tính được cập nhật. Số tiền trả về trong ngày cao hơn dự kiến, nhưng tiền công của Hà, Linh và những người làm thời vụ được ghi rõ nên lợi nhuận giảm. Khôi nói đó là dấu hiệu tốt.

Vy đáp: “Một dấu hiệu tốt không làm tài khoản dư.”

“Nhưng làm chúng ta biết mình đang thiếu thật.”

“Anh có thể nói câu này khi trả được tiền.”

Khôi cười. “Tôi sẽ nói lại.”

Mẹ Lan nhận một cuộc gọi từ người phụ nữ từng làm ở quán, hiện đã chuyển tỉnh. Cô hỏi có thể trả nợ cũ bằng cách mua suất quỹ cho công nhân không. Vy nói được, nhưng phải ghi rõ đó là hai khoản khác nhau: trả nợ và đóng quỹ.

“Sao phải tách?” Khôi hỏi.

“Để không dùng tiền từ thiện che khoản nợ. Nếu tách không rõ, chúng ta lại dựng một câu chuyện đẹp trên số liệu mờ.”

Khôi gật. Vy nói những câu như vậy khi làm việc, nhưng từ khi mở bảng nợ, cô có vẻ nhẹ hơn. Không phải vì số tiền giảm, mà vì nó không còn phải nằm trong đầu cô một mình.

Tối, Dung đến chụp bảng. Cô hỏi tại sao quán công khai nghĩa vụ nhưng không công khai lợi nhuận. Vy đưa báo cáo tuần, che số tài khoản cá nhân và thông tin nhà cung cấp không đồng ý.

“Lợi nhuận tuần này âm,” Dung nói.

“Đúng.”

“Bài viết sẽ khiến khách lo.”

“Khách có quyền lo trước khi góp tiền.”

Dung hỏi mẹ Lan: “Cô có hối hận vì cho khách nợ không?”

Mẹ Lan trả lời sau một lúc: “Có những lần tôi hối hận vì không có quy tắc. Không hối hận vì đã cho một người ăn khi họ cần.”

“Nếu vì vậy quán gặp nguy cơ đóng cửa?”

“Thì lỗi nằm ở việc tôi bắt một quán nhỏ gánh một việc lớn bằng tiền của một người.”

Dung không hỏi thêm.

Sau bài viết, một nhóm người đến đề nghị góp vốn. Họ mang theo các phong bì nhỏ, từ năm trăm nghìn đến năm triệu. Vy không nhận ngay. Cô phát mẫu thỏa thuận, giải thích góp vốn có rủi ro, không đảm bảo hoàn tiền và không được tự quyết món.

Một người đàn ông nói: “Tôi chỉ muốn giúp.”

Vy đáp: “Giúp không nên khiến anh mất tiền mà không hiểu.”

Người đó đọc, nói sẽ về bàn với vợ.

Hai người ký ngay sau đó, mỗi người một khoản nhỏ. Họ không muốn tên xuất hiện trên bảng. Vy đưa biên nhận.

Khôi hỏi: “Có thể dùng tiền này trả Bình không?”

Vy nói: “Chỉ khi thỏa thuận cho phép và Bình đồng ý.”

Bình đứng bên cửa, nghe vậy. “Tôi cần tiền hàng, nhưng không muốn quán lấy tiền góp của người khác để xóa nợ cũ mà không nói.”

Khôi nói: “Vậy ghi quỹ vốn cầu nối, tách khỏi doanh thu.”

Vy lập một tài khoản riêng. Cô ngồi đến tối để viết quy tắc. Mẹ Lan mang cơm cho cô, nhưng Vy không ăn.

“Con không muốn lại là người biết cuối cùng,” Vy nói.

Mẹ Lan ngồi cạnh. “Mẹ xin lỗi.”

“Mẹ xin lỗi vì khoản vay, anh Khôi xin lỗi vì công thức, Hà xin lỗi vì dừng món. Ai cũng xin lỗi. Con muốn một lần mọi người hỏi con trước khi quyết.”

Mẹ Lan gật. “Vậy từ nay mẹ hỏi.”

“Mẹ hỏi thật, không phải hỏi rồi vẫn làm theo ý mẹ.”

“Mẹ sẽ tập.”

Vy nhìn bảng nợ. “Con không biết mình có thể giữ quán không.”

“Mẹ cũng không.”

“Mẹ không sợ à?”

“Sợ. Nhưng sợ mà giấu thì nỗi sợ sẽ quyết định thay mình.”

Một tuần sau, Bếp Nhà có một cuộc họp nhỏ với những người đã góp vốn và những người làm. Mỗi người được phát một bản nội quy. Trong đó có mức quỹ tối thiểu, lịch trả nợ, quyền kiểm hàng, quyền dừng món, cách ghi công, cách giải quyết khi khách nợ và cách rút khỏi mô hình.

Khôi đọc mục cuối. Nếu quán không thực hiện đúng lịch trong ba tháng, người góp vốn có quyền yêu cầu họp nhưng không được tự ý lấy tài sản. Nếu người làm nghỉ, công thức họ đóng góp vẫn giữ tên họ, quán chỉ được dùng trong phạm vi đã thỏa thuận.

Hà nói: “Mục này cần thêm cách hủy quyền dùng.”

Khôi thêm.

Mẫn gửi email trong lúc họp, thông báo cửa hàng thử nghiệm của anh sẽ dùng tên “Bếp Nhà — Cơm Ngày Mai”. Logo có hình mái nhà và chiếc nồi. Anh không dùng đúng logo cũ nhưng câu chữ gần đến mức khách có thể nhầm.

Vy đọc, nói: “Đây là cạnh tranh hay vi phạm?”

Khôi đáp: “Phải hỏi luật sư.”

Mẹ Lan nhìn chữ “Cơm Ngày Mai”. “Tên này từ đâu?”

“Mẫn tự đặt.”

“Không. Từ quyển sổ xanh.”

Khôi nhớ dòng mẹ viết: “Ngày mai nếu không còn cá, nấu trứng.” Dung từng nghe họ nói về ngày mai trong cuộc phỏng vấn. Có thể Mẫn lấy từ đó.

Khôi không gọi ngay. Anh muốn biết họ có quyền gì với một ý tưởng đã được nói công khai.

Hạnh, luật sư, xem thông báo và nói: “Tên thương mại gần giống cần chứng minh khả năng gây nhầm. Nhưng trước hết phải đọc hồ sơ đăng ký nhãn hiệu, thời điểm và phạm vi.”

Vy hỏi: “Nếu không kiện được?”

“Có thể gửi yêu cầu chấm dứt gây nhầm lẫn, hoặc đổi chiến lược nhận diện. Pháp luật không bảo vệ cảm giác bị lấy mất câu chuyện nếu quyền chưa được ghi.”

Khôi nghe câu cuối. Họ đã dành nhiều ngày ghi tên người đóng góp, nhưng phần thương hiệu vẫn đứng tên mẹ Lan và có thể được chuyển cho bên khác.

Tối, Khôi đi qua bảng nợ. Dưới tổng tiền, ai đó viết bằng phấn:

“NỢ KHÔNG PHẢI LÀ LỜI HỨA. NỢ LÀ MỘT LỊCH PHẢI CÓ NGƯỜI THEO.”

Anh hỏi ai viết. Vy nói không biết.

Mẹ Lan bảo bà viết.

Khôi nhìn bà. “Mẹ còn nhớ chữ này từ đâu?”

“Từ cha con. Ông ấy luôn nói đừng ghi ai là người xấu khi chỉ thiếu một ngày trả tiền.”

“Nhưng có người cố tình không trả.”

“Vậy cũng ghi đúng.”

Ngày hôm đó, Bếp Nhà không giàu hơn. Quán chỉ có một bảng nợ công khai, một hũ vốn cầu nối, vài người góp tiền có hiểu biết và một gia đình bớt nói thay nhau.

Khi mọi người đi, Khôi thấy trên cửa kho có một phong bì màu trắng. Bên trong là bản sao hợp đồng thế chấp thương hiệu, có một phụ lục mà họ chưa từng đọc.

Phụ lục ghi: nếu bên vay vi phạm lịch thanh toán, bên cho vay có quyền chấp thuận hoặc từ chối mọi thay đổi về tên thương hiệu, mô hình kinh doanh và quyền sử dụng công thức.

Bên dưới là chữ ký của mẹ Lan.

Nhưng ngày ký phụ lục xảy ra sau trận lũ, đúng lúc Hà nói trong băng rằng tất cả đã cùng dựng lại bếp.

Khôi cầm tờ giấy, nghe tiếng quạt ngoài hiên. Cái tên Bếp Nhà không chỉ có thể bị Mẫn mua.

Nó còn đang bị giữ bởi một hợp đồng mà không ai trong quán biết mình đã ký vào lúc nào.