Chương 3 — Bài Thi Không Có Tên

Suất Học Bổng Định Mệnh

Chu Đình Vỹ đứng trước cửa phòng khách, tay nắm chặt phong bì học phí lớp luyện thi buổi tối, nghe rõ tiếng cha mẹ đang nói chuyện phía trong, cố ý hạ giọng nhưng không đủ nhỏ để cậu không nghe thấy.

"Tháng này lại phải vay thêm hai triệu cho lớp luyện đề của thằng Vỹ," cha cậu nói, giọng mệt mỏi hơn là trách móc. "Cộng với khoản nợ mua máy móc năm ngoái, giờ đã hơn chín mươi triệu rồi."

"Con nó học giỏi thế, chắc chắn sẽ đỗ học bổng thôi," mẹ cậu đáp, nhưng trong câu nói có một sự cầu khẩn nhiều hơn là chắc chắn. "Đỗ rồi thì mọi thứ coi như trả hết, khỏi lo học phí đại học, khỏi lo tiền sinh hoạt bốn năm."

"Nhỡ không đỗ thì sao?"

Câu hỏi của cha khiến căn phòng im lặng một lúc lâu. Vỹ đứng ngoài cửa, cảm giác như phong bì trong tay mình nặng hơn gấp mười lần trọng lượng thật của nó. Cậu biết rõ, khoản nợ chín mươi triệu ấy không phải con số trừu tượng — nó là chiếc máy dệt cũ cha mua để mở rộng xưởng nhỏ tại nhà, khoản đầu tư đặt cược vào tương lai của cả gia đình, và một phần không nhỏ trong đó đã đổ vào các lớp học thêm, luyện thi, tài liệu ôn tập cho cậu suốt hai năm qua.

Cậu gõ cửa, bước vào như thể chưa nghe thấy gì, đưa phong bì cho mẹ. "Học phí tháng này của con, cô giáo bảo đóng trước thứ Sáu."

Mẹ cậu cầm lấy, nở nụ cười gượng gạo. "Con ăn cơm chưa? Mẹ để phần trong bếp."

"Con ăn rồi ạ." Vỹ nói dối, quay về phòng riêng, đóng cửa lại, ngồi xuống bàn học nhưng không mở sách ngay. Cậu nhìn lên tấm bảng dán đầy lịch học, lịch ôn thi, những dòng chữ viết tay chi chít kín cả bốn góc tường — tất cả đều xoay quanh một mục tiêu duy nhất: suất học bổng du học toàn phần sắp được công bố chính thức.

Vỹ không ghét Nguyên hay Khánh Thư. Ngược lại, cậu tôn trọng cả hai — Nguyên vì sự kiên trì bền bỉ của một người không có gì ngoài chính mình, Khánh Thư vì khả năng học thật dù có đủ điều kiện để không cần cố gắng nhiều đến vậy. Nhưng chính sự tôn trọng đó lại khiến cậu càng thêm tuyệt vọng, vì cậu biết rõ giữa ba người, cậu luôn là người đứng thứ ba, không nhất không nhì, chỉ đủ giỏi để nuôi hy vọng nhưng chưa từng đủ giỏi để chắc thắng.

Trước khi Vỹ kịp về phòng tối hôm trước, cha cậu đã gọi cậu ngồi lại bàn ăn, đẩy về phía cậu một đĩa trứng chiên còn nóng — món duy nhất còn sót lại từ bữa tối đã dọn từ lâu.

"Ăn đi rồi học, đừng để bụng đói mà đầu óc không tập trung được," ông nói, giọng đã bớt căng thẳng hơn lúc nãy khi nói chuyện với mẹ cậu. "Cha không giỏi chữ nghĩa, không giúp được con bài vở, chỉ cố lo cho con đủ điều kiện để thi cho công bằng với người ta thôi."

"Con biết ạ." Vỹ cầm đũa, nhưng không thấy đói.

"Cha không ép con phải đỗ bằng mọi giá đâu," ông nói thêm, như thể đọc được điều gì đó trong ánh mắt con trai. "Cha chỉ mong con đừng để công sức của cả nhà đổ sông đổ biển. Con hiểu ý cha chứ?"

Câu nói ấy, dù được thốt ra với ý tốt, lại rơi vào tai Vỹ như một bản án. "Đừng để công sức của cả nhà đổ sông đổ biển" — nghĩa là mọi khoản nợ, mọi đêm mẹ thức trắng may thêm hàng gia công, mọi buổi cha nhịn ăn sáng để dành tiền đóng học phí, tất cả đều đang treo lơ lửng trên một kỳ thi duy nhất mà cậu không chắc mình có thể thắng.

"Con sẽ cố hết sức," cậu đáp, giọng đều đều, cố không để lộ sự run rẩy bên trong.

"Cha tin con." Ông vỗ vai cậu, nụ cười hiện lên trên khuôn mặt sạm nắng vì nhiều năm làm việc ngoài trời trước khi chuyển sang sửa máy dệt tại nhà. "Ngày con đỗ, cha sẽ mời cả họ hàng đến ăn mừng, y như hồi con đứng nhất học kỳ năm lớp Mười vậy."

Vỹ gật đầu, nuốt miếng trứng chiên đã nguội, cảm giác nó nghẹn lại ở cổ họng không phải vì vị giác mà vì trọng lượng của lời hứa mình vừa buột miệng đưa ra. Cậu nhớ rất rõ bữa tiệc năm lớp Mười ấy — tiếng cười nói rôm rả của họ hàng, những lời khen ngợi cha mẹ cậu nhận được thay vì cậu, ánh mắt tự hào của cha khi kể lại thành tích của con trai cho từng người khách đến chơi. Cậu chưa bao giờ nói với ai rằng, kể từ sau bữa tiệc đó, mỗi lần cậu đạt điểm không như kỳ vọng, cậu đều thấy nụ cười ấy trên mặt cha mờ dần đi một chút, dù ông chưa từng trách móc bằng lời.

Sáng hôm sau, tại trường, không khí lớp 12A náo nhiệt hẳn lên khi thầy chủ nhiệm bước vào với một tờ thông báo chính thức từ phòng đào tạo. Cả lớp nín thở khi thầy dán nó lên bảng tin.

"Kỳ thi chọn học sinh nhận suất học bổng du học toàn phần sẽ diễn ra vào cuối tháng sau," thầy đọc to. "Chỉ có một suất duy nhất cho toàn khối. Ba học sinh đủ điều kiện dự thi theo tiêu chuẩn học lực và hạnh kiểm là Huỳnh Đăng Nguyên, Võ Khánh Thư, và Chu Đình Vỹ."

Cả lớp quay lại nhìn ba người, tiếng xì xào nổi lên khắp phòng. Nguyên ngồi thẳng lưng, cố giữ vẻ bình thản dù tim đập nhanh hơn. Khánh Thư khẽ liếc sang cả hai, nét mặt không lộ rõ cảm xúc. Còn Vỹ, ngồi ở dãy bên phải, siết chặt cây bút trong tay đến mức đầu ngón tay trắng bệch, mắt dán chặt vào tờ thông báo như đang cố ghi nhớ từng con chữ.

"Suất học bổng này bao gồm toàn bộ học phí bốn năm đại học tại một trường đối tác nước ngoài, cộng thêm sinh hoạt phí," thầy chủ nhiệm nói thêm. "Đây là cơ hội lớn nhất mà trường mình từng có trong mười năm qua. Cô hiệu trưởng và ban giám hiệu rất kỳ vọng vào cả ba em."

Giờ ra chơi, Vỹ không ra sân như thường lệ mà ngồi lại trong lớp, giả vờ xem lại bài tập. Nhật Khôi đi ngang, dừng lại vỗ vai cậu.

"Cậu cũng vào danh sách à? Ba đứa giỏi nhất khối cạnh tranh nhau, chắc căng lắm đây."

"Ừ," Vỹ đáp gọn, không muốn nói thêm.

"Cậu lo gì mà mặt tái thế? Cậu học giỏi thứ ba khối, đâu phải không có cơ hội."

"Thứ ba nghĩa là không có cơ hội, Khôi ạ." Vỹ nói, giọng đều đều nhưng có gì đó vỡ ra bên dưới. "Chỉ có một suất. Đứng thứ ba trong ba người nghĩa là trắng tay."

Nhật Khôi không biết đáp lại thế nào, chỉ vỗ vai cậu thêm một lần rồi bỏ đi, nghĩ rằng đó chỉ là câu than vãn nhất thời của một học sinh áp lực trước kỳ thi lớn. Cậu không biết rằng đằng sau câu nói ấy là một gia đình đang gánh khoản nợ chín mươi triệu, một người cha đã năm mươi tuổi vẫn thức khuya sửa máy móc, một người mẹ đang bán dần những món trang sức cưới để có tiền đóng học phí cho con.

Buổi chiều, Vỹ đạp xe qua con đường vắng dẫn về nhà, ngang qua cánh đồng mía đang vào vụ, mùi mật mía ngọt lịm thoảng trong gió. Cậu dừng xe bên bờ ruộng, ngồi xuống một mô đất, lấy điện thoại cũ ra xem lại tin nhắn cha gửi sáng nay: "Cố lên con, cả nhà đặt hết hy vọng vào con đấy."

Sáu chữ đó, thay vì tiếp thêm động lực, lại đè nặng lên ngực cậu như một tảng đá. Vỹ nhớ lại năm lớp Mười, khi cậu từng đứng nhất một kỳ thi học kỳ, cha đã tổ chức hẳn một bữa cơm mời họ hàng đến ăn mừng, khoe khắp xóm rằng con trai mình sẽ làm rạng danh gia đình. Từ đó, mỗi lần cậu tụt hạng, dù chỉ một bậc, cậu đều cảm nhận được sự thất vọng âm thầm trong ánh mắt cha, dù ông chưa bao giờ nói ra bằng lời.

Cậu nghĩ đến Nguyên — người luôn đứng vị trí đầu bảng bằng nội lực thuần túy, không một đồng học phí gia sư — và đến Khánh Thư — người có tất cả điều kiện tốt nhất nhưng vẫn học nghiêm túc đến kinh ngạc. So với cả hai, Vỹ cảm thấy mình như một kẻ đứng giữa, không đủ nghèo để có động lực tuyệt đối, không đủ giàu để có sự bảo đảm, chỉ có một áp lực gia đình đè nặng từng ngày mà không ai trong lớp nhìn thấy.

Trên đường về, cậu ngang qua tiệm cầm đồ nhỏ đầu phố, thấy mẹ mình đang bước ra, tay siết chặt một xấp tiền, mắt đỏ hoe nhưng cố giấu đi khi nhận ra con trai đứng đó. Bà không nói gì, chỉ đưa tay vuốt tóc cậu như thể xin lỗi vì để cậu nhìn thấy cảnh này, rồi bước nhanh về phía chợ.

Đêm đó, Vỹ ngồi vào bàn học đến khuya, không phải để ôn bài mà để làm một phép tính khác — tính xem nếu cậu trượt suất học bổng, khoản nợ chín mươi triệu sẽ mất bao lâu để trả hết bằng đồng lương công nhân của cha, bằng những đêm mẹ phải cầm cố nữ trang. Con số hiện ra trong đầu cậu lớn đến mức khiến hai bàn tay cậu run lên, không phải vì sợ toán học, mà vì sợ chính tương lai của mình.

Cậu gấp sách lại, tắt đèn bàn, nằm xuống nhưng không ngủ được, mắt mở trừng trừng nhìn lên trần nhà. Trong bóng tối, một ý nghĩ mơ hồ, nguy hiểm bắt đầu len vào đầu cậu — không phải một kế hoạch cụ thể, chỉ là một câu hỏi cậu chưa dám hình dung trọn vẹn: liệu có cách nào, dù chỉ một lần, để cậu không phải là người đứng thứ ba trong cuộc đua chỉ có một người thắng.

Cậu tự trấn an mình rằng đó chỉ là một ý nghĩ thoáng qua trong đêm mất ngủ, sẽ tan biến khi trời sáng. Nhưng câu hỏi ấy, một khi đã xuất hiện, không dễ gì biến mất hoàn toàn.