Chương 9 — Bài Thi Không Có Tên

Chuyến Xe Rời Vọng Khê

Tin đồn ở thị trấn Vọng Khê lan nhanh hơn bất cứ thứ gì Nguyên từng tưởng tượng. Chỉ trong hai tuần, từ chợ đến quán nước đầu ngõ, ai cũng biết đến câu chuyện "thằng con bà Diệu gian lận thi học bổng" — dù không ai trong số họ có mặt ở hội trường hôm đó, dù không ai biết rõ nội dung biên bản, câu chuyện vẫn được thêm thắt qua mỗi lần kể lại, cho đến khi trở thành một sự thật không thể lay chuyển trong mắt phần lớn người dân thị trấn nhỏ này.

Bà Diệu vẫn đi chợ mỗi sáng như thường lệ, mang theo phần vải may gia công cần giao, nhưng giờ đây bà cảm nhận được những ánh mắt dõi theo, những câu thì thầm ngừng bặt ngay khi bà đi ngang qua. Có người từng thân thiết giờ tránh nhìn thẳng vào mắt bà. Có người khác, ác miệng hơn, còn buông vài câu bóng gió ngay trước mặt.

"Con cái nhà nghèo mà đòi tranh học bổng với con nhà giàu, không gian lận sao cạnh tranh nổi," một bà hàng xóm nói với người bên cạnh, cố tình đủ to để bà Diệu nghe thấy khi đi ngang sạp rau.

Bà Diệu không đáp lại, chỉ cúi đầu bước tiếp, nhưng về đến nhà, bà ngồi lặng rất lâu bên bàn máy, không may thêm một đường chỉ nào trong suốt buổi chiều hôm đó. Khi Nguyên đi học thêm về, thấy mẹ ngồi thẫn thờ như vậy, cậu hiểu ngay có chuyện gì đã xảy ra, dù bà không kể lại.

"Mẹ đừng để ý mấy lời đó," cậu nói, ngồi xuống cạnh bà. "Con biết mình trong sạch là đủ rồi."

"Mẹ không sợ người ta nói về mẹ," bà Diệu đáp, giọng khàn đi. "Mẹ chỉ sợ con phải sống ở đây, mỗi ngày đối diện với những ánh mắt đó, mà không có cách nào gột rửa được."

Câu nói của mẹ, hơn bất cứ điều gì khác, khiến Nguyên bắt đầu nghĩ đến một quyết định mà cậu đã trăn trở từ nhiều đêm trước nhưng chưa dám nói ra: rời khỏi Vọng Khê.

Ba tháng sau, khi cậu đã hoàn thành chương trình tự học và có đủ điều kiện đăng ký thi tốt nghiệp theo diện tự do vào kỳ thi năm sau, Nguyên quyết định lên thành phố tìm việc làm thêm, vừa kiếm tiền phụ mẹ, vừa tự học thêm những thứ trường lớp không dạy — đặc biệt là lập trình, một lĩnh vực cậu tình cờ biết đến qua một bài báo về những người trẻ tự học và thành công mà không cần bằng cấp đại học truyền thống. Ở thành phố, không ai biết đến câu chuyện của cậu. Cậu có thể bắt đầu lại, không phải mang theo cái bóng của một lời buộc tội sai mỗi khi bước ra đường.

Buổi tối trước ngày đi, bà Diệu lặng lẽ xếp quần áo vào chiếc túi vải cũ, tay run run gấp từng chiếc áo thật phẳng phiu, dù Nguyên đã nói cậu tự làm được.

"Mẹ để con," cậu nói, nhưng bà vẫn tiếp tục, như thể đây là cách cuối cùng bà có thể chăm sóc con trai trước khi cậu rời xa vòng tay mình.

"Con đi rồi nhớ giữ sức khỏe," bà nói, không ngẩng lên, giọng cố giữ bình thản nhưng đôi tay không giấu được sự run rẩy. "Có gì khó khăn thì gọi điện về, đừng giấu mẹ."

Bà lấy từ trong tủ ra một phong bì nhỏ, bên trong là một khoản tiền tiết kiệm ít ỏi bà đã dành dụm suốt nhiều tháng qua bằng cách nhận thêm việc may gia công vào buổi tối. "Cầm lấy phòng khi cần, đừng để bụng đói mà không dám tiêu."

Nguyên cầm phong bì, cổ họng nghẹn lại, không nói được lời nào trong vài giây. Cậu biết rõ số tiền đó tương đương với biết bao đêm mẹ thức trắng bên bàn máy, và cậu tự hứa với lòng mình rằng sẽ không phụ lòng bà, dù con đường phía trước còn mờ mịt đến đâu.

Trước khi đi ngủ, cậu mở ngăn bàn học, lấy chiếc đồng hồ cũ của cha ra, đeo lên tay lần nữa. Lần này cậu không tháo ra cất lại như mọi khi, mà quyết định giữ nó trên tay từ đây về sau, như một lời nhắc nhở về nơi mình xuất phát, dù con đường phía trước dẫn đến đâu.

Sáng hôm sau, tại bến xe nhỏ đầu thị trấn, Nhật Khôi có mặt để tiễn bạn, tay xách theo một túi bánh mì mới mua còn nóng hổi.

"Ăn đi cho có sức, đường xa đấy," cậu nói, dúi túi bánh vào tay Nguyên. "Nhớ giữ liên lạc, đừng biến mất luôn như mấy đứa bỏ học khác."

"Tớ hứa," Nguyên đáp, cố cười, dù trong lòng nặng trĩu.

Ngay trước khi xe chuẩn bị lăn bánh, Nhật Khôi nói thêm một tin mà cậu vốn định giấu đi để bạn đỡ buồn, nhưng cuối cùng vẫn không nhịn được. "Cậu biết chưa, kỳ thi lại giữa Vỹ và Khánh Thư tuần trước đã có kết quả. Vỹ đỗ, được suất học bổng, tháng sau đi du học rồi."

Nguyên đứng chết lặng vài giây. Cậu đã biết trước khả năng này, đã tự chuẩn bị tinh thần từ lâu, nhưng khi nghe nó thành sự thật, cảm giác vẫn đau nhói như một nhát dao mới. Người đã khiến cậu mất tất cả giờ đây đang chuẩn bị lên đường sang một đất nước khác, mang theo cơ hội đáng lẽ thuộc về cậu, còn cậu thì đang đứng ở bến xe nhỏ này, chuẩn bị rời khỏi chính quê hương mình trong lặng lẽ.

"Cảm ơn cậu đã nói," Nguyên nói, giọng bình tĩnh đến kỳ lạ, như thể cơn đau đã vượt qua ngưỡng bộc phát để chuyển sang một trạng thái tê dại. "Dù sao thì, chúc cậu ấy may mắn."

Cậu không nói thêm gì về Vỹ, cũng không nhắc đến Khánh Thư, dù trong đầu cậu vẫn còn văng vẳng câu nói của cô trong lớp học trống hôm đó — "tớ không thấy gì cả" — câu nói cậu chưa bao giờ thực sự tin, nhưng cũng chưa bao giờ có đủ bằng chứng để phản bác.

Cùng buổi sáng hôm đó, cách bến xe không xa, nhà Vỹ đang tổ chức một bữa tiệc nhỏ mừng cậu đỗ học bổng, đúng như lời hứa cha cậu từng nói trong bữa cơm nhiều tháng trước. Họ hàng kéo đến đông đủ, tiếng chúc mừng rộn rã khắp căn nhà nhỏ, mẹ cậu tất bật chuẩn bị mâm cỗ, còn cha cậu, lần đầu tiên sau nhiều năm, cười tươi đến mức những nếp nhăn lo âu trên trán ông như giãn ra hẳn.

"Con trai tôi đấy, học giỏi nhất vùng này," ông nói với từng vị khách, giọng đầy tự hào không giấu giếm, đúng như cảnh tượng Vỹ từng tưởng tượng suốt bao đêm mất ngủ trước kỳ thi.

Vỹ ngồi giữa mâm cỗ, gật đầu cảm ơn từng lời chúc, nở nụ cười đúng lúc cần cười, nhưng trong lòng cậu, niềm vui mà lẽ ra cậu phải cảm nhận trọn vẹn lại bị pha loãng bởi một cảm giác nặng nề không tên. Cậu nghĩ đến Nguyên, không biết giờ này cậu ấy đang ở đâu, làm gì, có đang chuẩn bị rời khỏi thị trấn như tin đồn cậu nghe được từ một người bạn chung lớp hay không.

"Con có vui không?" mẹ cậu hỏi, ngồi xuống cạnh cậu giữa lúc khách khứa đang mải trò chuyện với nhau.

"Dạ, con vui ạ," Vỹ đáp, cố giữ giọng tự nhiên nhất có thể.

Nhưng ngay cả khi nói ra câu đó, cậu tự hỏi liệu mình có đang nói dối mẹ hay đang nói dối chính bản thân nhiều hơn. Cậu nhìn quanh căn phòng đầy ắp tiếng cười, nhìn cha mẹ đang hạnh phúc hơn bất cứ lúc nào cậu từng chứng kiến, và nhận ra rằng chính niềm hạnh phúc ấy — thứ cậu đã đánh đổi bằng lương tâm của mình để có được — giờ đây lại trở thành một gánh nặng cậu sẽ phải mang theo suốt quãng đời còn lại, âm thầm, không ai hay biết.

Cậu xin phép ra ngoài hiên một lúc, đứng nhìn về phía con đường dẫn ra bến xe, nơi cậu nghe nói Nguyên sẽ rời thị trấn vào sáng nay. Cậu không biết chính xác giờ giấc, cũng không đủ can đảm đến tận nơi để nhìn mặt người mình đã hại, nhưng cậu đứng đó rất lâu, như một hình thức tự trừng phạt nhỏ nhoi duy nhất cậu có thể tự cho phép mình vào lúc này.

Xe lăn bánh, Nhật Khôi vẫy tay theo cho đến khi khuất bóng. Nguyên ngồi tựa đầu vào cửa kính, nhìn thị trấn Vọng Khê lùi dần phía sau — dãy nhà trọ công nhân, cánh đồng mía đang vào vụ, và xa xa, thấp thoáng sau hàng cây, là mái ngói đỏ của Trường THPT Vọng Khê, nơi cậu từng đứng đầu bảng điểm khối, nơi cậu từng tin rằng năng lực và sự trung thực là đủ để một đứa trẻ nghèo có được một cơ hội công bằng.

Cậu không ngoái đầu nhìn lại lần cuối. Không phải vì không còn lưu luyến, mà vì cậu biết, nếu ngoái lại lúc này, cậu sẽ không đủ can đảm để tiếp tục nhìn về phía trước. Chiếc đồng hồ cũ trên tay cậu vẫn chạy đều đặn, kim giây gõ nhịp lặng lẽ, như một lời hứa thầm lặng rằng dù con đường phía trước có ra sao, cậu sẽ không để một lời buộc tội sai lầm định nghĩa phần đời còn lại của mình.

Chiếc xe khách cũ kỹ rẽ qua khúc cua cuối cùng trước khi ra quốc lộ, bỏ lại sau lưng tấm biển gỗ sơn đã bạc màu ghi dòng chữ "Chào mừng đến với thị trấn Vọng Khê" — tấm biển cậu từng đi ngang qua không biết bao nhiêu lần trong suốt mười tám năm cuộc đời mà chưa từng để ý kỹ, giờ đây lại khắc sâu vào tâm trí cậu như một cột mốc không thể xóa nhòa. Cậu rút từ trong túi ra cuốn đề thi học sinh giỏi năm nào Khánh Thư từng cho mượn — cuốn sách cậu đã định trả lại nhưng chưa kịp, và giờ mang theo như một vật chứng câm lặng cho một tình bạn, hay có lẽ là một điều gì đó hơn thế, đã kết thúc dang dở không lời giải thích trọn vẹn.

Cậu gấp cuốn sách lại, nhét sâu vào đáy túi, tự nhủ rằng mình sẽ không mở nó ra lần nào nữa cho đến khi tìm được một lý do đủ chính đáng. Bên ngoài cửa kính, những cánh đồng mía trải dài đến tận chân trời nhường chỗ dần cho những dãy nhà cao tầng lác đác xuất hiện ở phía xa — dấu hiệu đầu tiên của thành phố cậu sắp đặt chân đến, nơi không ai biết tên cậu, không ai biết câu chuyện của cậu, và vì thế, cũng là nơi duy nhất cậu có thể bắt đầu viết lại nó từ những trang giấy trắng.