Chương 15

Mưa lớn làm đất đá tràn xuống gần cây cầu sắt. Chuyến tàu dừng ở ga trên, hành khách phải xuống đi bộ qua đoạn đường tạm.

Ông Sáu Vận kiểm tra dầm cầu và thấy một mối nối bị xê dịch. Đoàn kỹ thuật yêu cầu dừng tuyến cho đến khi có vật tư thay thế.

Khu nghỉ dưỡng lập tức phát thông báo rằng đường bộ mới của họ vẫn an toàn. Khoa không đăng bài, nhưng những người bán đất bắt đầu sốt ruột.

Mai gọi cho công ty đường sắt, xin giữ quyền thử bằng cách vận chuyển hàng từ hai đầu ga. Họ đồng ý nếu không chở khách qua cầu.

Tuyến Ba Mươi Ngày buộc phải đổi cách vận hành. Hàng chè được đưa tới ga trên bằng xe nhỏ, rồi chuyển sang tàu; bệnh nhân đi đường vòng xuống huyện.

Chi phí tăng gần gấp đôi. Quỹ cộng đồng không đủ. Bà Lý đề nghị tạm dùng tiền bán vé, nhưng Mai từ chối vì đó là tiền hoàn trả nếu chuyến bị hủy.

Khoa gửi xe tải miễn phí qua đường dự án. Lần này Mai nhận, kèm biên bản không ràng buộc quyền mua đất. Khoa ký trước mặt các đại diện làng.

Những ngày cầu sửa, người dân thấy tuyến tàu không phải sợi dây duy nhất, nhưng là một phần của mạng lưới. Một số người bắt đầu đề xuất đường tạm và kho chung thay vì chỉ chờ tàu.

Khi cầu được gia cố, Mai không mở lại ngay. Họ thử bằng toa rỗng, đo rung và chỉ cho khách lên sau khi kỹ thuật viên ký.

Chuyến tàu đầu tiên qua cầu chậm đến mức ai cũng sốt ruột. Nhưng khi bánh sắt qua mối nối mới, tiếng rung đã đều hơn.

Sau chuyến thử toa rỗng, Lâm không ký cho chở khách ngay. Anh yêu cầu thêm một lần đo khi cầu ướt và kiểm tra bulông dưới tải phân bố khác. Người dân đứng ở sân ga, thấy tàu đã qua nhưng vẫn chưa được lên. Có người nói kỹ sư quá sợ. Ông Sáu Vận đáp người đứng dưới cầu phải được quyền sợ đúng lúc.

Mai gọi cho bệnh viện huyện, báo tuyến tạm thời chỉ vận chuyển hàng và không chở người qua cầu. Điều dưỡng hỏi bệnh nhân cấp cứu đi bằng gì. Cô không nói “cứ dùng đường bộ” như một câu dễ dàng. Cô hỏi tình trạng đường đèo, phối hợp với xã để có xe nhỏ chờ ở ga trên, và ghi thời gian dự kiến. Mạng lưới thay thế được dựng trong hai giờ, không đẹp nhưng có tên người trực.

Khoa gửi sơ đồ đường dự án. Đoạn đường này không nằm trong kế hoạch vận chuyển miễn phí, nhưng xe của anh đang rảnh vì công trường tạm dừng. Mai nhận lời sau khi lập biên bản: xe chỉ phục vụ chuyển tiếp trong thời gian cầu sửa, không tạo quyền ưu tiên cho dự án, không chở quảng cáo và không thu tiền của người bệnh. Khoa ký mà không hỏi thêm.

Một số hộ bán đất phản đối việc dùng xe dự án, cho rằng nó làm cộng đồng phụ thuộc. Một số hộ muốn nhận ngay vì hàng đã chất ở ga trên. Mai tổ chức biểu quyết theo từng chuyến, không bắt mọi người chọn chung. Hộ nào muốn chờ tàu có thể chờ; hộ nào cần xe có thể ký. Không có lựa chọn nào được gọi là đúng cho tất cả.

Chi phí chuyển tiếp tăng gấp đôi. Quỹ cộng đồng trả phần trực tiếp, còn tiền bán vé vẫn được giữ riêng để hoàn lại nếu chuyến hủy. Bà Lý đề nghị dùng tiền quán cơm mua xăng cho xe, nhưng Mai từ chối một phần vì quán đang thiếu tiền hàng. Bà Lý bực, nói cô cứ biến lòng tốt thành thủ tục. Mai nói cô không muốn một người tự nguyện hôm nay trở thành người phải gánh ngày mai.

Lâm cuối cùng cho phép chuyến tàu khách chạy với tốc độ hạn chế. Tùng chưa được trở lại vị trí cũ nhưng được mời quan sát, đứng ngoài vùng điều khiển. Anh ghi thời gian bánh qua mối nối, không được tự ý ra hiệu. Một hành khách hỏi vì sao trưởng tàu không lái. Tùng trả lời đang học lại cách làm việc cùng người khác.

Mưa tiếp tục ba ngày. Đất đá tràn xuống đường bộ, xe tải của khu nghỉ dưỡng cũng phải dừng. Đường sắt trở thành tuyến duy nhất có thể đi sau khi cầu được gia cố tạm. Người dân nhận ra không nên bỏ một mạng lưới chỉ vì một ngày nó không rẻ nhất. Nhưng họ cũng thấy không thể tôn sùng đường sắt như lời giải cho mọi thứ.

Vy lập bản đồ các điểm trung chuyển. Em đánh dấu nơi xe nhỏ có thể quay đầu, nơi có sóng điện thoại và nơi người già phải đi bộ xa. Mai hỏi em có thể công khai bản đồ không. Vy nói được nếu bỏ thông tin riêng của hộ, chỉ giữ hạ tầng và giờ. Khoa xin một bản để đội dự án không chặn lối. Vy yêu cầu anh ký cam kết không dùng bản đồ cho quảng cáo.

Ở ga trên, một bệnh nhân cần đi khám bị lỡ chuyến vì xe chuyển tiếp đến muộn. Mai không đổ cho tài xế. Cô lập biên bản toàn tuyến: tàu tới, thời gian xuống, cuộc gọi, xe rời và giờ đến bệnh viện. Lỗi nằm ở khoảng trống giữa hai đơn vị. Ngày hôm sau, họ đổi cách báo: tàu gửi tin nhắn trước mười phút, xe chỉ rời khi người trực xác nhận đã nhận đủ.

Bà Lý nói nhiều năm rồi mọi người chỉ nhìn từng đoạn đường, không ai chịu nhận phần nối giữa các đoạn. Mai hiểu tuyến tàu cũng vậy. Ga không phải một điểm đứng riêng; nó là chỗ nối giữa người, hàng, bệnh viện, trường học và những con đường thay đổi theo mưa.

Khi cầu sửa xong, họ không gỡ ngay các bảng chuyển tiếp. Một số tuyến sẽ vẫn cần xe vào mùa mưa. Tùng đề nghị giữ hợp đồng dự phòng, có mức phí và người gọi rõ ràng. Khoa nói dự án có thể cho thuê xe theo giá công khai, không miễn phí vô thời hạn. Mai đồng ý đưa vào phương án mạng lưới, miễn người dân được quyền chọn phương tiện khác.

Chuyến đầu tiên chở khách qua cầu mới gia cố chạy chậm đến mức một đứa trẻ đếm được từng cột điện. Khi bánh sắt qua mối nối, tiếng rung đều hơn. Không ai vỗ tay. Họ chỉ nhìn nhau, rồi người trực ghi giờ vào bảng.

Mai hiểu sự bình thường ấy là kết quả tốt nhất. Một cây cầu không cần trở thành biểu tượng mỗi lần được sửa. Nó cần đủ chắc để đưa người qua, đủ hồ sơ để biết khi nào phải kiểm tra lại, và đủ khiêm tốn để thừa nhận lần sau có thể cần dừng tiếp.

Sau khi cầu mở lại, nhóm không vội bỏ phương án chuyển tiếp. Họ giữ một xe nhỏ ở ga trên vào những ngày mưa, lập lịch người lái và mức phí công khai. Một người bán đất hỏi nếu đường bộ tốt thì tại sao vẫn cần tàu. Mai chỉ vào bảng thống kê: ngày đường bộ tốt, xe rẻ; ngày mưa, xe chậm; ngày chợ, tàu chở được nhiều hơn; ngày cầu sửa, mạng lưới phải chia tải. Không có phương tiện nào thắng mọi điều kiện.

Bệnh viện huyện đề nghị ký danh sách chuyến ưu tiên, nhưng không muốn công khai tên bệnh nhân. Mai cùng điều dưỡng lập mã ca, chỉ ghi số người, giờ cần đến và phương án liên lạc. Một lần xe chuyển tiếp tới sớm nhưng người bệnh chưa xuống tàu, họ phát hiện lỗi ở khâu xác nhận. Từ đó, hai bên dùng một câu trả lời đơn giản: “đã nhận đủ” hoặc “chưa nhận”.

Hà—một nhân viên bếp của quán cơm—đề nghị kho chung giữ thuốc khô và sữa cho ngày đường bị sạt. Bà Lý nói kho không phải nơi chứa mọi thứ. Họ kiểm tra nhiệt, thời hạn và người phụ trách, rồi chỉ nhận các mặt hàng đã có kế hoạch phát. Một hộ muốn gửi gạo miễn phí, nhưng không có bao bì sạch. Mai từ chối nhận ngay, hướng dẫn đổi bao và ghi thời điểm. Từ thiện cũng cần an toàn.

Khoa tới sau một trận mưa, thấy đường dự án bị lún. Anh đồng ý dùng ngân sách bảo trì để sửa cống, nhưng yêu cầu không lấy quỹ ga. Mai hỏi nếu cống phục vụ cả người dân thì sao. Khoa nói khi đó phải chia chi phí theo phần sử dụng, không gọi mọi khoản là trách nhiệm xã hội của dự án. Bà Lý bảo cuối cùng anh cũng học cách không dùng một túi tiền để giải quyết mọi chuyện.

Tùng và Lâm kiểm tra cầu mỗi tuần. Tùng vẫn nghe âm thanh bánh sắt, nhưng sau đó ghi kết quả thiết bị. Ông Sáu không còn bị gọi là người duy nhất biết cầu. Ông vẫn được hỏi vì kinh nghiệm của ông giúp chọn chỗ cần nhìn trước, còn kết luận thuộc về quy trình và kỹ thuật.

Vy làm bản đồ mùa mưa, đặt cạnh bản đồ đường ray. Em đánh dấu trường học, trạm y tế, kho hàng và điểm có sóng. Một giáo viên hỏi bản đồ có thể dùng khi không còn tàu không. Vy nói càng cần, vì mạng lưới thay thế phải được chuẩn bị trước khi mưa tới. Mai thấy dự án của em đã vượt khỏi việc chứng minh ga có ích; nó đang giúp mọi người không phụ thuộc vào một câu trả lời duy nhất.

Chi phí sửa cầu được công bố. Một số người sốc vì số tiền lớn hơn quỹ, nhưng họ thấy từng hạng mục, thời gian và đơn vị thi công. Có người đề nghị khu nghỉ dưỡng trả tất cả. Khoa nói dự án chỉ chịu phần đã ký; phần còn lại cần ngân sách dịch vụ công và quỹ đường sắt. Anh bị chê là keo kiệt, nhưng không hứa ngoài hợp đồng để được yêu mến.

Mai cũng bị hỏi vì sao không dùng tiền bán đất trả hết. Cô nói tiền đó chưa về đủ, phần đã nhận dành cho các hạng mục đã công khai, còn cô không muốn tài sản riêng biến thành điều kiện để cộng đồng ngừng yêu cầu nhà nước và công ty chịu trách nhiệm. Một người bảo cô quá cứng. Mai đáp mềm lòng với người cần đi không có nghĩa là mềm với một hệ thống muốn bỏ qua chi phí.

Đêm, cơn mưa nhỏ trở lại. Đèn cầu phản xuống nước, nhưng không có dấu sạt mới. Tàu chạy chậm, người trực ghi mọi thứ. Một hành khách nói giờ đây ga giống bệnh viện vì có quá nhiều bảng. Tùng trả lời bệnh viện cũng không chỉ có phòng khám; nó có danh sách trực, thuốc và quy trình cấp cứu. Nhà ga có thể sống bằng cách biết mình không chỉ là nơi bán vé.