Chương 16

Cuốn sổ bảo trì gốc biến mất khỏi phòng trưởng ga. Bản sao điện tử chỉ có những trang đã được nhập sau năm 2018. Phần ghi về cầu sắt và chi phí phân bổ không còn.

Mai kiểm tra ổ khóa. Không có dấu cạy. Chìa khóa dự phòng từng nằm trong ngăn tủ của ông nội, nay đã bị thay.

Bà Lý nghi Khoa. Ông Sáu Vận nghi công ty đường sắt. Tùng, vừa trở lại làm việc, nói có thể một nhân viên ga lấy để tránh trách nhiệm.

Mai không muốn biến nghi ngờ thành cuộc săn người. Cô công khai việc sổ mất, yêu cầu mọi thành viên giao nộp bản chụp nếu có. Ba ngày sau, một bưu kiện không ghi người gửi đến.

Bên trong là hai mươi trang sổ được xé ngay ngắn. Nét chữ của ông nội ghi những chuyến tàu “không có doanh thu nhưng không thể hủy”: chở người bệnh, đưa học sinh về thi, chuyển thuốc khi đường đèo sạt.

Trang cuối ghi một tên: cha Mai. Bên cạnh là dòng “đã xin đóng ga vì tin rằng bán đất sẽ trả được nợ sửa cầu”.

Mai gọi cho mẹ. Mẹ thừa nhận cha cô từng lấy sổ về nhà để chứng minh ga không thể cứu bằng cách cũ. Sau khi ông nội mất, cha cô không dám trả vì sợ bị xem là người phản bội.

Cuốn sổ không chứng minh ai lấy bản gốc. Nhưng nó cho Mai thấy cha không đơn giản là người muốn bán.

Cô đặt các trang lên bàn, đánh số và gửi bản scan cho tất cả đại diện làng. Bí mật gia đình không còn là vũ khí riêng của cô; nó trở thành một phần dữ liệu mọi người cần biết để chọn.

Việc cuốn sổ biến mất khiến phòng trưởng ga đột nhiên có quá nhiều ánh mắt. Ai đi qua cũng hỏi Mai có tìm được bản gốc chưa, ai đã gửi những trang rách, và liệu những trang còn lại có bị lấy tiếp không. Cô không dựng camera ngay. Cô kiểm tra danh sách người có chìa, thời điểm ra vào và cách phòng được khóa. Không có một cái tên nổi bật, chỉ có một quy trình lỏng lẻo mà trước đây ai cũng coi là đủ.

Mai niêm phong tủ bằng hai loại khóa, một do cô giữ, một do đại diện làng giữ. Bà Lý nói nếu cả hai cùng mất chìa thì sao. Mai trả lời sẽ có biên bản phá niêm phong và người thứ ba chứng kiến. Quy trình nghe nặng nề, nhưng chiếc khóa cũ từng khiến mọi người tưởng rằng không ai có thể lấy gì.

Tùng tìm trong kho một hộp vé cũ. Anh nói ông nội thường sao chép những trang quan trọng, nhưng không giữ ở cùng một chỗ. Một bản có thể nằm trong nhà dân, dưới gầm bàn quán cơm hoặc trong tủ tín hiệu. Họ gửi lời kêu gọi không yêu cầu trả lại bản gốc, chỉ cần báo có bản chụp để đối chiếu. Bốn người mang tới sổ tay, hai người mang ảnh và một người chỉ nhớ nội dung bằng miệng.

Mai không coi lời kể là bằng chứng ngang với bản sổ, nhưng cô ghi rõ loại nguồn. Vy lập bảng “gốc”, “bản sao”, “lời nhớ” và “chưa xác minh”. Em nhắc mọi người không truyền file có tên người gửi nếu người đó muốn ẩn danh. Khoa, bất ngờ, gửi một email nói công ty dự án đang giữ bản scan hồ sơ cũ do tư vấn thu thập. Anh xin được chia sẻ theo điều kiện bảo mật.

Bà Lý nghi Khoa vì anh có lợi nếu chứng minh cha Mai từng muốn đóng ga. Mai không gạt nghi ngờ, chỉ yêu cầu kiểm tra metadata và đối chiếu với các nguồn khác. File được tạo trước khi dự án xuất hiện, nhưng không chứng minh ai gửi bản gốc. Một nghi ngờ được giảm, không biến mất.

Trang cuối có tên cha Mai làm không khí gia đình tràn vào phòng. Một số người muốn công bố toàn bộ để gây áp lực. Mai nói không. Họ cần biết cha từng ký đề xuất, không cần đọc những dòng ông viết về bệnh của ông nội hay khoản nợ trong nhà. Bà Lý đồng ý: sự thật công cộng không có quyền ăn hết phần riêng tư.

Mẹ Mai gửi thêm một lá biên nhận bệnh viện và một bản thư cha từng gửi cho ngân hàng. Các giấy tờ cho thấy thời điểm ký đơn trùng với lúc gia đình thiếu tiền sửa cầu. Nhưng không có dòng nào chứng minh cha bị ép. Mai ghi “bối cảnh”, không ghi “lý do chính thức”. Cô học cách giữ cả những điều không đủ để kết luận.

Tùng hỏi liệu việc điều tra sổ có làm chuyến tàu chậm không. Mai nói có, nhưng mất hồ sơ có thể làm quyết định sai nhanh hơn. Tùng tự nhận một phần trách nhiệm vì từng để chìa khóa ở phòng nghỉ. Anh xin lập lịch kiểm tra chìa khóa và ký mỗi ca. Mai không dùng lỗi đó để trách; cô thêm vào quy chế.

Nhóm điều hành tổ chức buổi công khai dữ liệu. Không chiếu ảnh người gửi, chỉ trình bày dòng thời gian: năm nào sửa cầu, năm nào thay phần mềm, năm nào đề xuất chuyển ga, năm nào khu nghỉ dưỡng khảo sát. Khoa ngồi cuối phòng, không phát biểu đầu tiên. Khi được hỏi, anh nói hồ sơ dự án cũng từng sử dụng một bản đồ thiếu phần cầu cũ.

Một người hỏi vì sao anh không báo sớm. Khoa đáp anh nghĩ đó là chuyện nội bộ của dự án và chưa biết độ nghiêm trọng. Mai không bênh anh, nhưng ghi nhận lời thừa nhận. Trách nhiệm không biến mất vì một người đã nói thật muộn.

Cuối buổi, một bà cụ mang tới chiếc hộp thiếc chứa vé từ ba mươi năm trước. Bà không nhớ ai đã in, nhưng phía sau mỗi vé có dấu chấm của ông nội. Mai hỏi có được scan không. Bà nói được, miễn khi trưng bày phải ghi tên bà. Mai hứa. Những dấu chấm ấy không nói về doanh thu, nhưng cho thấy ga từng tồn tại qua nhiều mùa mà không cần một bảng xếp hạng.

Đêm, Mai đặt các trang sổ trong két mới. Cô không giữ một bản riêng. Mỗi đại diện làng nhận một bản sao có mã kiểm tra. Nếu một bản biến mất, những bản khác vẫn còn. Quyền thừa kế không còn là chiếc chìa khóa duy nhất; nó trở thành trách nhiệm để không ai có thể đóng cửa lịch sử bằng một ổ khóa.

Trước khi ngủ, Mai đọc lại dòng cha ký. Cô chưa tha thứ, nhưng cũng không còn dùng chữ ký đó như lý do để căm ghét mọi phương án bán đất. Những người trong quá khứ đã sợ những điều khác nhau. Người của hiện tại phải làm rõ mình đang sợ gì trước khi ký tiếp.

Sáng hôm sau, một người tự xưng là phóng viên gọi xin bản sổ gốc. Người đó nói nếu không gửi, câu chuyện sẽ thiếu bằng chứng. Mai hỏi anh làm cho tòa soạn nào và đề nghị dùng bản công khai đã che thông tin. Anh không trả lời rõ. Cô từ chối, ghi lại thời gian cuộc gọi và không biến lời thúc ép thành lý do phá quy trình.

Khoa nhận được yêu cầu tương tự từ đối tác dự án. Họ muốn dùng tên cha Mai để chứng minh cộng đồng từng ủng hộ chuyển ga. Khoa chuyển yêu cầu cho cô, không tự trả lời. Mai gửi văn bản từ chối, kèm phần biên bản đã được các hộ đồng ý. Một câu chuyện chưa đủ bối cảnh có thể gây hại như một số liệu sai.

Nhóm lập kho dữ liệu chung. Mỗi file có nguồn, ngày nhận, quyền sử dụng và người được phép xem. Bản gốc chỉ một người giữ, bản sao được mã hóa. Vy hướng dẫn mọi người đặt tên file có cấu trúc, không dùng “final-final-2”. Tùng hỏi tại sao chuyện tên file quan trọng. Vy nói khi có năm bản cuối, người ta sẽ dùng bản thuận tay nhất và gọi đó là sự thật.

Bà Lý không thích mật khẩu dài. Họ tạo một quy trình hỗ trợ: bà không phải nhớ mật khẩu quản trị, nhưng có hai người khác xác nhận mỗi lần mở báo cáo tiền. Mai ghi rõ không lưu mật khẩu trên điện thoại cá nhân. Khoa đề nghị công ty cung cấp phần mềm, Mai từ chối để quỹ không phụ thuộc nền tảng của một bên.

Trang sổ về chuyến bệnh nhân được đối chiếu với bệnh viện. Họ xác nhận thời gian nhưng không còn tên người. Mai thấy vậy là đủ. Một số người muốn biết ai đã được cứu để viết bài. Cô nói giá trị của chuyến tàu không tăng lên vì tên người bệnh xuất hiện trên mạng.

Cha Mai gọi, hỏi cô có gặp người phóng viên không. Ông nói trước đây ông từng cung cấp giấy tờ cho một người hứa bảo vệ danh tính, rồi thấy câu chuyện của mình bị rút gọn thành “người cha muốn bán quê”. Ông không yêu cầu cô cất hết. Ông chỉ muốn cô biết lời kể cũng có thể bị phân bổ sai như doanh thu.

Mai kể cô đã lập kho dữ liệu. Cha hỏi có ai kiểm tra việc cô tự giữ tài liệu không. Cô nói có đại diện làng và luật sư. Ông bảo vậy tốt, rồi hỏi đồng hồ ga còn chạy chưa. Mai nói rồi, nhưng chậm một phút. Ông cười, bảo ông nội sẽ không chịu được.

Cuối ngày, nhóm công khai danh sách tài liệu đã có và tài liệu còn thiếu. Một người bán đất hỏi vì sao phải cho đối phương biết họ thiếu gì. Mai nói để công ty không thể trả lời rằng cộng đồng chưa từng yêu cầu, và để người dân biết đâu là phần chưa thể kết luận. Công khai khoảng trống không làm họ yếu hơn; nó giúp mọi người không nhầm khoảng trống với sự thật.

Cô lưu bản danh sách vào sổ bàn giao, ghi người cập nhật và ngày xem lại.

Tùng ký xác nhận đã nhận bản sao.

Mai khóa ngăn hồ sơ rồi mới rời phòng.

Cô nhắn cho các đại diện rằng bản gốc không được mang khỏi ga nếu chưa có biên bản. Không ai phản đối; những trang sổ đã mất khiến nguyên tắc trở nên dễ hiểu hơn mọi lời giải thích.