Chương 4

Khoa đưa Mai đến khu đất phía sau ga. Những cọc sơn đỏ đánh dấu vị trí khách sạn, bãi đỗ xe và một tuyến đường mới cắt qua đường ray.

“Nếu cô bán, mọi người ở đây sẽ được đền bù,” anh nói.

“Còn ga?”

“Một nhà ga khác có thể xây ở dưới huyện.”

Mai hỏi khoảng cách. Khoa nói mười tám cây số, rồi thêm rằng khu nghỉ dưỡng sẽ có xe đưa đón.

Anh không nói dối. Bản đề nghị có cả ngân sách xe trung chuyển trong hai năm. Nhưng sau hai năm, không ai biết ai sẽ trả tiền.

Mai về phòng trưởng ga, tìm bản di chúc gốc. Trong một ngăn kéo khóa, cô thấy sơ đồ đất có nét bút ông nội khoanh quanh đường ray. Bên cạnh là dòng chữ: “Quyền đi qua không phải quà tặng.”

Luật sư giải thích đất có thể bán, nhưng tuyến đường sắt nằm trong hành lang công cộng. Nếu chuyển hướng, phải có đánh giá an toàn và lấy ý kiến các làng.

Khoa hỏi cô có cần thời gian không. Mai nói cần dữ liệu. Anh đáp dữ liệu không trả khoản vay của cô.

Tối đó, mẹ Mai gọi hỏi cô đã ký chưa. Mai nói chưa. Mẹ bảo ông nội từng từ chối một đề nghị tương tự, sau đó hai cha con cãi nhau nhiều năm.

“Cha con đã muốn đóng ga à?” Mai hỏi.

Mẹ im lặng rồi nói: “Cha con muốn sửa nó. Nhưng sửa tốn tiền hơn bán.”

Mai nhìn chìa khóa nhà ga trên bàn. Một người muốn giữ, một người muốn bán, còn cô phải quyết định dựa trên điều gì nếu cả hai đều đã không còn ở đây.

Khoa hẹn Mai ở quán cà phê tạm dựng bên bãi khảo sát. Quán có mái tôn mới, hai bộ bàn ghế nhựa và một tấm bảng quảng cáo vẽ phối cảnh khu nghỉ dưỡng. Trong hình, hồ nước xanh nằm đúng vị trí bãi cỏ phía sau nhà ga. Không có đường ray, không có nhà chờ, không có người bán chè.

“Tôi muốn cô nhìn phương án đầy đủ trước khi quyết định,” Khoa nói.

Anh trải bản vẽ lớn trên bàn. Khu nghỉ dưỡng gồm ba khu: khách sạn, khu nhà gỗ và trung tâm trải nghiệm nông nghiệp. Đường vào chính chạy ngang qua hành lang ray, nên dự án đề xuất một đoạn đường sắt vòng xuống thung lũng. Có một nhà ga mới nhỏ hơn, cách ga Đá Trắng mười tám cây số.

Mai hỏi nhà ga mới nằm trên nền đất nào. Khoa chỉ vào vùng màu vàng, nói công ty đã thỏa thuận sơ bộ với một hộ dân. Hộ đó sẽ được đổi đất và tiền. Những hộ khác nhận đền bù theo mét vuông.

“Ai quản lý nhà ga mới?”

“Công ty đường sắt, khi hoàn thành.”

“Ai trả tiền vận hành?”

“Khu nghỉ dưỡng hỗ trợ hai năm.”

“Sau đó?”

“Tuyến mới có khách du lịch.”

Mai chỉ vào bảng dự báo. Ở tháng thấp điểm, số khách dự kiến thấp hơn một phần ba chi phí chạy tàu. Khoa nói dự báo có thể tăng nếu dự án quảng bá tốt. Mai hỏi ai chịu phần thiếu trong thời gian tăng trưởng. Anh không trả lời ngay.

“Cô thấy tôi đang bán một giấc mơ,” Khoa nói.

“Tôi thấy anh đang đặt một khoản chi chưa có người chịu vào cột ‘sẽ có khách’.”

Khoa tựa lưng vào ghế. “Cô ở thành phố làm quy hoạch, chắc đã thấy nhiều dự án phải có giả định.”

“Giả định phải ghi rõ là giả định. Không thể dùng nó để xóa một dịch vụ đang tồn tại.”

Anh không giận. Anh chỉ nhìn bản vẽ lâu hơn. Mai biết Khoa không phải người không hiểu đời sống ở đây. Anh đã từng đi tàu, từng ngồi trên ghế gỗ tới huyện. Nhưng anh cũng biết nếu dự án không dựng được một câu chuyện tăng trưởng, ngân hàng sẽ không giải ngân.

Trên đường về, Mai đi bộ dọc đường ray. Bãi cỏ phía bắc là nơi cha cô từng trồng mận, giờ có cọc đỏ. Cô nhớ mẹ nói cha muốn sửa cầu, nhưng không ai cấp tiền. Ông nội không chịu bán đất, cha nghĩ chuyển ga xuống huyện là phương án ít tệ nhất. Hai người tranh cãi đến mức không nói với nhau suốt một mùa đông.

Mai gọi mẹ lúc đứng trước bảng tên Đá Trắng.

“Cha con có từng tới ga sau khi ký đơn không?”

“Có. Ông ấy đứng ngoài phòng vé rất lâu rồi đi.”

“Sao mẹ không nói?”

“Vì con không hỏi. Con chỉ nghe ông nội kể cha con muốn bán đất.”

Mai im lặng. Cô muốn trách cả hai người đã để cô thừa kế một cuộc cãi nhau không có người giải thích. Mẹ cô nói cha không phải người hùng, nhưng cũng không phải kẻ phản bội. Ông đã chọn một cách cứu mà ông nghĩ mình đủ sức làm.

“Nếu con giữ ga, con có đang chống lại cha không?”

“Con giữ hay bán đều không làm cha con sống lại. Chỉ cần con đừng chọn để chứng minh mình yêu ông nội hơn.”

Câu trả lời khiến Mai đau ở chỗ nó đúng. Cô cúp máy, ngồi trong phòng bán vé và kéo ngăn tủ. Bản di chúc gốc nằm dưới một tập hóa đơn, bên cạnh sơ đồ đất. Ông nội khoanh một vòng quanh hành lang ray, viết “quyền đi qua không phải quà tặng”.

Phúc giải thích hành lang công cộng không thể chuyển chỉ bằng thỏa thuận mua bán. Nếu đổi hướng ray, phải đánh giá tác động, xin ý kiến các làng và chứng minh tuyến mới an toàn, hiệu quả. Nhưng quyền sở hữu ga và quyền vận hành đường sắt là hai việc khác nhau.

“Nếu tôi giữ đất mà công ty vẫn đóng tuyến thì sao?” Mai hỏi.

“Khi đó cô giữ một mảnh đất cạnh đường ray không có tàu.”

“Nếu bán đất mà tuyến vẫn chạy?”

“Cô có thể không còn quyền quyết định ga, nhưng có tiền để giải quyết nợ.”

Phúc không làm cô dễ chịu hơn. Mai biết đó là trách nhiệm của ông.

Tối, Khoa gửi một tin nhắn: “Tôi sẽ yêu cầu đội khảo sát dừng đóng cọc quanh ga cho tới khi cô nhận được hồ sơ chính thức.” Mai trả lời cảm ơn, rồi thêm: “Đừng gọi đó là nhượng bộ. Hãy ghi thành nguyên tắc làm việc.” Anh gửi biểu tượng đồng ý.

Ngày hôm sau, một người trong làng nói Mai đã bị Khoa mua chuộc vì cô gặp anh riêng. Mai không giải thích trước đám đông. Cô đăng lịch gặp, người tham dự và tài liệu nhận được lên bảng nhà chờ. Bà Lý bảo đó là cách mệt nhất để dập tin đồn, nhưng cũng là cách ít để lại nợ nhất.

Mai bắt đầu lập một thư mục có tên “những điều chưa biết”. Mỗi câu hỏi về đất, cầu, đường bộ và tài chính đều có ngày gửi, người nhận và thời hạn trả lời. Cô dán bản sao lên tường, để người dân có thể bổ sung câu hỏi khác.

Ở cuối trang đầu, cô viết: “Không bán vì sợ. Không giữ vì tự ái. Quyết định sau khi biết ai trả giá.”

Tối đó, chiếc đồng hồ cũ vẫn dừng. Nhưng Mai không còn thấy nó như lời trách móc. Nó giống một vật chứng nhắc cô rằng một nhà ga có thể đứng yên rất lâu trước khi ai đó chịu nhìn vào thời gian đã mất.

Sáng hôm sau, Mai nhận được thư mời ký giữ chỗ từ công ty phát triển. Thỏa thuận không phải hợp đồng mua bán, nhưng có khoản phí nếu cô rút lại trong ba mươi ngày. Khoa nói anh không biết thư đã được gửi, rồi yêu cầu phòng pháp chế dừng phát hành các bản tương tự.

“Nếu tôi không ký, họ có thể bán cho người khác không?” Mai hỏi.

“Họ có thể tìm người khác. Nhưng hành lang ray vẫn cần thủ tục.”

“Vậy thư này để làm gì?”

Khoa nói đó là cách doanh nghiệp giữ quỹ đất trong lúc đàm phán. Mai trả lại, ghi rõ không nhận khoản đặt chỗ nào trước khi cộng đồng được thông báo. Anh không phản đối, nhưng bảo cô đang tự bỏ một khoản tiền không nhỏ.

Mai đáp khoản tiền lớn nhất là khoản khiến người nhận không dám hỏi thêm. Khoa nhìn cô, rồi cất thỏa thuận vào bìa “chưa phát hành”.

Phúc gọi từ văn phòng luật sư, nói có người yêu cầu xem di chúc vì cho rằng Mai không sống ở địa phương đủ lâu để đại diện cho tài sản. Mai hỏi đó có phải lý do pháp lý không. Ông nói chưa, chỉ là ý kiến. Cô đề nghị mọi yêu cầu gửi bằng văn bản, không trả lời tranh luận ở quán cơm.

Một người trong làng hỏi cô có thật sự hiểu quyền sử dụng đất không. Mai nói cô đang học và sẽ thuê luật sư độc lập nếu cần. Người đó ngạc nhiên vì nghĩ người thừa kế phải biết hết. Mai trả lời người biết hết thường là người không để ai kiểm tra.

Buổi chiều, nhóm khảo sát hành lang ray. Họ đo khoảng cách từ mép đường ray tới cọc đỏ, ghi cả những chỗ cọc đã bị di chuyển. Một cọc nằm gần gốc mận cha cô từng trồng. Khoa yêu cầu đội tháo, nhưng người khảo sát nói cọc chỉ đánh dấu tạm. Mai vẫn ghi trước và sau, vì thay đổi trên mặt đất cần lịch sử như thay đổi trong file.

Ông Sáu Vận bảo hành lang không chỉ là một dải đất. Nó có lối bảo dưỡng, mương thoát nước và khoảng an toàn khi tàu nghiêng. Bản vẽ khu nghỉ dưỡng chỉ tô một đường xanh, không thể hiện những phần vô hình. Mai chụp bản đồ địa hình, yêu cầu tư vấn bổ sung các lớp đó.

Ở phòng nghỉ, cô thử tính ba phương án tài chính. Bán toàn bộ đất: trả nợ nhanh, mất quyền. Bán phần phía bắc: có tiền vừa đủ, cần hợp đồng bảo vệ ga. Không bán: phải xin tài trợ và chịu rủi ro sáu tháng. Cô không viết “phương án tốt nhất”, chỉ ghi “rủi ro không thể chuyển cho ai”.

Mẹ cô gửi ảnh cha đứng bên ga năm trước. Ông quay lưng, tay cầm một túi hồ sơ. Mai nhận ra phía sau là bảng tên cũ chưa bong sơn. Cô hỏi mẹ ai chụp. Mẹ nói bà chụp khi cha định nói chuyện với ông nội nhưng không vào được phòng.

Mai không đưa ảnh vào hồ sơ. Cô gửi lại mẹ, hỏi có muốn giữ riêng không. Mẹ bảo cứ giữ, vì đôi khi gia đình cần chứng cứ cho những ngày không ai nói gì, nhưng chứng cứ đó không nhất thiết thuộc về công chúng.

Cuối ngày, Khoa nhắn anh đã yêu cầu dự án dừng mọi nội dung gọi ga là “khu đất bỏ hoang”. Mai cảm ơn, rồi chỉ ra sân ga đang hoạt động từng ngày. Anh trả lời sẽ thay bằng “khu vực đang chờ quyết định”. Cụm từ dài hơn, nhưng ít làm người dùng biến mất.

Mai sửa bảng thông tin trước cổng: “Ga đang chạy chuyến thử 30 ngày. Mọi quyết định về đất và tuyến được công khai tại nhà chờ.” Người qua đường dừng đọc, một số hỏi, một số chụp ảnh, một số đi tiếp. Nhà ga có thêm quyền được biết trước khi người khác gọi nơi mình sống bằng một cái tên khác.