Chương 19 — Nơi Voi Già Về Nghỉ

Ê-kíp làm phim từ đài truyền hình quốc gia đến trại vào một buổi sáng đầu tuần, mang theo lỉnh kỉnh thiết bị quay chuyên nghiệp khiến cả trại náo nhiệt hẳn lên so với nhịp sống thường ngày vốn yên tĩnh. Đạo diễn phụ trách, một người phụ nữ trung niên dày dạn kinh nghiệm làm phóng sự điều tra, dành cả buổi sáng đầu tiên chỉ để trò chuyện, tìm hiểu sâu về câu chuyện trước khi bắt đầu ghi hình, đảm bảo mọi góc quay đều phản ánh đúng bản chất sự việc.

"Chúng tôi muốn kể câu chuyện này một cách công bằng, không thiên vị bất kỳ bên nào," bà nói với Hạ Lam trong buổi gặp đầu tiên. "Nhưng tôi phải nói trước, chúng tôi cũng sẽ liên hệ phía Tập đoàn Hoàng Kim để lấy ý kiến phản hồi, đó là nguyên tắc báo chí cơ bản. Cô có sẵn sàng cho việc đó không?"

"Tôi sẵn sàng," Hạ Lam đáp, giọng cô chắc chắn. "Chúng tôi không có gì phải giấu giếm."

Suốt ba ngày quay hình, ê-kíp ghi lại mọi khía cạnh của câu chuyện — từ cảnh sinh hoạt thường nhật của đàn voi, buổi phỏng vấn xúc động với ông Thạch kể lại toàn bộ câu chuyện về Sao Mai, bao gồm cả những sai lầm của chính ông, đến cuộc trò chuyện với già Ama Nốt về quá trình hòa giải giữa hai gia đình, và cả buổi làm việc căng thẳng giữa Hạ Lam cùng luật sư Nhật chuẩn bị hồ sơ cho phiên hòa giải sắp tới.

Điều khiến đạo diễn ấn tượng nhất, theo lời bà chia sẻ riêng với Hạ Lam, chính là sự trung thực hiếm có của cả gia đình khi sẵn sàng phơi bày những phần không hoàn hảo trong câu chuyện của mình. "Tôi đã làm nghề này hai mươi năm," bà nói, "hiếm khi thấy ai dám kể hết sự thật như vậy, ngay cả khi biết điều đó có thể bị lợi dụng. Đó chính là điều làm nên sức mạnh thực sự của câu chuyện này."

Đúng như dự đoán, phía Hoàng Kim, khi được liên hệ, ban đầu từ chối trả lời phỏng vấn trực tiếp, chỉ gửi một bản thông cáo báo chí khẳng định "tôn trọng quá trình tố tụng pháp lý đang diễn ra" và "cam kết phát triển dự án theo đúng quy định pháp luật, mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương". Sự né tránh ấy, khi được đặt cạnh sự cởi mở của phía trại trong phóng sự, vô tình lại tạo ra một sự tương phản rõ rệt có lợi cho Hạ Lam.

Phóng sự, với tựa đề "Nơi Voi Già Về Nghỉ — Ba Mươi Năm Một Lời Hứa", được phát sóng vào một tối cuối tuần trên kênh truyền hình quốc gia, sau đó được đăng tải lại trên nền tảng trực tuyến của đài. Ngay trong đêm phát sóng, hàng loạt bình luận, chia sẻ tràn ngập mạng xã hội, phần lớn bày tỏ sự xúc động trước câu chuyện, sự ngưỡng mộ trước tinh thần trung thực và nỗ lực hòa giải của cả gia đình ông Thạch lẫn cộng đồng buôn Chư Rinh.

"Đây là lần đầu tiên tôi thấy một câu chuyện về đất đai, về quá khứ phức tạp, lại được kể với đầy đủ sự nhân văn như vậy," một bình luận nổi bật viết. "Không phải câu chuyện thiện ác đơn giản, mà là câu chuyện về con người, về sai lầm, và về nỗ lực sửa sai."

Đoạn phỏng vấn ông Thạch, nơi ông run rẩy kể lại việc mình đã trì hoãn trả Sao Mai về cho gia đình Ama Rin vì sợ hãi cho số phận của nó, rồi cúi đầu xin lỗi trước ống kính, trở thành đoạn được chia sẻ nhiều nhất. Nhiều khán giả để lại bình luận rằng họ đã khóc khi xem đến đoạn già Ama Nốt, ngồi bên cạnh ông Thạch, nắm lấy tay ông, nói bằng cả tiếng M'nông lẫn tiếng Việt rằng "chuyện cũ đã qua, giờ chúng tôi là một gia đình, cùng lo cho những con voi này".

Xuân Mai, người theo dõi sát sao lượng tương tác trên các nền tảng, báo cáo lại với cả nhóm trong sự phấn khích khó giấu. "Số lượng người đăng ký theo dõi trang của trại tăng gấp mười lần chỉ sau một đêm, có mấy công ty lữ hành uy tín cũng nhắn tin hỏi về khả năng hợp tác tổ chức tour quan sát voi có trách nhiệm trong tương lai."

Tin tức tích cực dồn dập ấy mang đến một luồng sinh khí mới cho cả trại, nhưng Hạ Lam vẫn giữ được sự tỉnh táo cần thiết, không để bản thân bị cuốn theo cảm giác chiến thắng quá sớm, khi biết rằng trận chiến pháp lý thực sự vẫn còn ở phía trước.

Áp lực dư luận, giờ đây đứng về phía trại một cách áp đảo, buộc Tập đoàn Hoàng Kim phải có phản ứng công khai. Vài ngày sau, một bài phỏng vấn với Trương Hoàng Long xuất hiện trên một tờ báo kinh tế, trong đó ông ta cố gắng xoa dịu tình hình bằng cách khẳng định "luôn tôn trọng giá trị bảo tồn văn hóa và động vật hoang dã", đồng thời để ngỏ khả năng "xem xét lại phạm vi dự án nếu cần thiết để tránh xung đột không đáng có với cộng đồng địa phương".

"Đây là dấu hiệu họ đang chịu áp lực thực sự," luật sư Nhật nhận định khi đọc bài báo cùng cả nhóm. "Nhưng đừng vội mừng, đây có thể chỉ là chiến thuật xoa dịu tạm thời trước phiên hòa giải, không có nghĩa là họ sẽ rút đơn kiện."

Đúng như dự đoán của luật sư Nhật, dù dư luận đã chuyển biến tích cực, phía Hoàng Kim vẫn không rút đơn kiện, chỉ điều chỉnh chiến thuật sang hướng kín đáo hơn. Vài tuần sau, Hạ Lam nhận được thông tin, thông qua một nguồn tin từ văn phòng huyện, rằng phía công ty đang tìm cách tác động đến một số cán bộ có thẩm quyền trong việc thẩm định hồ sơ đất đai, hy vọng có thể tạo ra một phán quyết có lợi trước khi dư luận kịp gây thêm áp lực.

"Chúng ta không thể chỉ dựa vào truyền thông," Tuấn Khôi nói trong một buổi họp chiến lược, "cần phải có thêm những đồng minh chính thức, có tiếng nói trong hệ thống, để đảm bảo quá trình xét xử diễn ra công bằng, minh bạch."

Luật sư Nhật đồng tình, đề xuất thêm việc gửi công văn chính thức đến Hội Bảo vệ Động vật hoang dã cấp quốc gia và vài tổ chức bảo tồn quốc tế từng hợp tác với Quỹ Bảo Tồn Voi Việt, đề nghị họ gửi thư ủng hộ đến các cơ quan chức năng địa phương, nhấn mạnh giá trị của mô hình trại đối với công tác bảo tồn voi nhà nói chung trong bối cảnh cả nước đang dần thắt chặt quy định về phúc lợi động vật trong ngành du lịch.

Chính vào lúc này, một tin vui bất ngờ đến từ Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh. Sau khi theo dõi phóng sự và nhận được đơn kiến nghị từ nhiều tổ chức bảo tồn trong và ngoài nước, Sở quyết định cử một đoàn công tác xuống thẩm định lại toàn bộ mô hình hoạt động của trại, với khả năng đề xuất công nhận đây là một mô hình bảo tồn kiểu mẫu cấp tỉnh — một danh hiệu, nếu đạt được, sẽ mang lại sự bảo vệ pháp lý mạnh mẽ hơn nhiều so với tình trạng hiện tại.

"Đây có thể là cơ hội lớn nhất của chúng ta," Hạ Lam nói, ánh mắt cô lóe lên tia hy vọng mới. "Nếu được công nhận là mô hình kiểu mẫu, việc thu hồi đất theo yêu cầu của Hoàng Kim sẽ khó khăn hơn rất nhiều, vì nó sẽ đi ngược lại chính sách bảo tồn của tỉnh."

Cả nhóm bắt tay ngay vào việc chuẩn bị cho đợt thẩm định quan trọng này, biết rằng đây có thể là bước ngoặt quyết định trong cuộc chiến giằng co đã kéo dài nhiều tháng qua. Bảy Kình cùng vài thanh niên buôn Chư Rinh, trong đó có Y Khun, tình nguyện dọn dẹp lại toàn bộ khuôn viên trại, sửa sang những đoạn hàng rào còn sót lại sau trận bão, chuẩn bị chu đáo cho ngày đoàn công tác của Sở đến thẩm định.

Ama Nốt, khi nghe tin về khả năng trại được công nhận là mô hình kiểu mẫu, cũng chủ động đề nghị được đại diện cho buôn Chư Rinh phát biểu trước đoàn thẩm định, khẳng định sự đồng thuận và cam kết lâu dài giữa cộng đồng với trại. "Đây không chỉ là chuyện của riêng nhà ông Thạch nữa," già nói với Hạ Lam, "mà là chuyện chung của cả buôn mình, ta muốn tự tay góp phần vào đó."

Ngay cả ông Thạch, dù sức khỏe vẫn còn hạn chế, cũng nhất quyết đòi tham gia buổi đón tiếp đoàn thẩm định, chuẩn bị sẵn một bài phát biểu ngắn gọn nhưng đầy tâm huyết về hành trình ba mươi năm gây dựng trại, về những bài học ông đã học được, cả những thành công lẫn sai lầm, trong suốt chặng đường ấy.

Giữa guồng quay công việc bận rộn ấy, Hạ Lam và Tuấn Khôi làm việc ăn ý hơn bao giờ hết, mọi hiểu lầm cũ dường như đã hoàn toàn tan biến, nhường chỗ cho một sự gắn kết vững chắc, sẵn sàng cùng nhau đối mặt với bất kỳ thử thách nào còn ở phía trước. Có những buổi tối muộn, khi cả hai cùng ngồi soạn tài liệu bên nhau dưới ánh đèn, Hạ Lam bất chợt nhận ra, cô không còn cảm thấy đơn độc như những ngày đầu đối mặt với cơn bão Hoàng Kim nữa — cô đã có một gia đình mới, được ghép nối từ những con người tưởng chừng xa lạ nhưng nay đã trở thành chỗ dựa không thể thiếu trong cuộc đời mình, từ người cha đang học cách nói thật, đến già làng từng mang nặng oán hờn nay đã hóa thành đồng minh, đến người đàn ông đang ngồi cặm cụi bên cạnh cô mỗi đêm, không phải vì trách nhiệm, mà vì một lựa chọn tự nguyện từ trái tim.