Chương 26 — Nơi Voi Già Về Nghỉ

Ba tháng sau ngày ký kết thỏa thuận với Tập đoàn Hoàng Kim, khu bảo tồn voi Chư Rinh đã khoác lên mình một diện mạo mới, dù vẫn giữ nguyên tinh thần cốt lõi mà ông Thạch đã gây dựng suốt ba mươi năm. Con đường đất đỏ dẫn vào trại giờ đây đã được rải một lớp đá dăm chắc chắn hơn, nhờ khoản đầu tư từ nguồn tài trợ mới, giúp việc di chuyển thức ăn, thuốc men, và cả du khách đến tham quan trở nên thuận tiện hơn nhiều so với trước.

Mô hình du lịch quan sát có trách nhiệm, sau nhiều tháng chuẩn bị kỹ lưỡng, chính thức đi vào hoạt động thử nghiệm với số lượng khách giới hạn mỗi ngày. Khác hẳn với hình ảnh những đoàn khách cưỡi voi ồn ào mà Hạ Lam từng chứng kiến ở nhiều nơi khác, các đoàn khách đến Chư Rinh được hướng dẫn viên — phần lớn là thanh niên buôn Chư Rinh do Y Khun đào tạo — dẫn đi theo những lối mòn được quy hoạch cẩn thận, giữ khoảng cách an toàn và tôn trọng với đàn voi, chỉ được quan sát, chụp ảnh từ xa, và tham gia các hoạt động như chuẩn bị thức ăn hay tìm hiểu về tập tính từng con voi qua những câu chuyện được chính Hạ Lam hoặc Bảy Kình kể lại.

"Đây mới đúng là cách con người nên tương tác với động vật hoang dã," một vị khách nước ngoài viết trong sổ lưu niệm của trại sau chuyến tham quan, "được nhìn thấy chúng sống đúng với bản năng, không bị ép buộc làm bất cứ điều gì trái với tự nhiên."

Doanh thu từ mô hình mới, dù còn khiêm tốn so với những khu du lịch cưỡi voi truyền thống, cũng đã bắt đầu tạo ra một nguồn thu ổn định, được chia sẻ công bằng theo tỷ lệ đã thỏa thuận giữa trại và buôn Chư Rinh, giúp nhiều gia đình trong buôn có thêm thu nhập từ vai trò hướng dẫn viên, đầu bếp phục vụ các bữa ăn truyền thống cho du khách, hay sản xuất đồ thủ công lưu niệm.

Y Khun, giờ đây đã trở thành gương mặt quen thuộc dẫn dắt các đoàn khách, thường kết thúc mỗi tour bằng một câu chuyện về lịch sử của trại, kể cả những phần không hoàn hảo trong quá khứ, coi đó như một bài học về sự trung thực và hòa giải mà anh muốn truyền tải đến du khách.

"Nhiều người hỏi tôi, tại sao lại kể cả những chuyện xấu về quá khứ cho khách nghe," anh chia sẻ với Hạ Lam trong một buổi tối rảnh rỗi hiếm hoi. "Nhưng tôi nghĩ, chính sự trung thực đó mới làm nên giá trị thực sự của nơi này. Ai cũng có thể xây một khu bảo tồn đẹp đẽ, nhưng không phải ai cũng dám kể hết sự thật về hành trình đã qua."

Bùi Xuân Mai, với vai trò mới là trưởng phòng truyền thông và phát triển cộng đồng, đã xây dựng thành công một kênh mạng xã hội chuyên biệt cho mô hình du lịch quan sát, đăng tải đều đặn những câu chuyện về từng con voi, từng thành viên trong đội ngũ trại, thu hút một lượng người theo dõi trung thành ngày càng đông đảo. Nhiều người trong số đó, sau khi theo dõi từ xa qua mạng xã hội, đã quyết định thu xếp thời gian đến tận nơi để tận mắt chứng kiến những gì họ đọc được, góp phần đưa lượng khách tham quan tăng đều đặn theo từng tháng mà vẫn giữ được sự kiểm soát cần thiết để không gây quá tải cho đàn voi.

Bảy Kình, dù tuổi đã cao, vẫn đảm nhận vai trò cố vấn kỹ thuật cho đội ngũ quản tượng trẻ mới được tuyển từ buôn Chư Rinh, truyền lại từng chút kinh nghiệm quý báu tích lũy suốt mấy chục năm gắn bó với nghề. Ông thường nói đùa rằng, giờ đây ông đã có thể "nghỉ hưu một nửa", chỉ cần ngồi một chỗ chỉ việc cho lớp trẻ, thay vì phải tự tay làm hết mọi thứ như trước kia.

Riêng công trình nhà truyền thống mà ông Thạch đề xuất, giờ đây đã hoàn thành được phần khung chính, dự kiến sẽ khánh thành trong vài tháng tới. Bên trong, những hiện vật đầu tiên đã được sắp xếp cẩn thận — cuốn sổ tay cũ của ông Thạch, bức ảnh đen trắng chụp ông cùng già Ama Rin từ những ngày đầu, và cả một bộ dụng cụ thuần voi truyền thống của người M'nông được gia đình Ama Nốt trao tặng để trưng bày.

Ông Thạch, dù sức khỏe vẫn tiếp tục suy giảm theo tuổi tác, vẫn cố gắng ra thăm công trình mỗi tuần một lần, đứng ngắm nhìn từng chi tiết được dựng lên, ánh mắt ông tràn đầy sự mãn nguyện mà Hạ Lam hiếm khi thấy ở ông trong suốt những năm tháng gần đây.

"Ba không ngờ, mình lại sống đến ngày được thấy giấc mơ này thành hiện thực trọn vẹn như vậy," ông nói với Hạ Lam trong một buổi chiều đứng trước công trình dang dở. "Cảm ơn con, con gái ạ, vì đã không bỏ cuộc, ngay cả những lúc ba tưởng chừng mọi thứ đã sụp đổ."

Một buổi chiều, khi đang kiểm tra tiến độ công trình nhà truyền thống, Hạ Lam nhận được điện thoại từ một trung tâm nghiên cứu bảo tồn động vật hoang dã có trụ sở tại Hà Nội, ngỏ ý mời cô tham gia một hội thảo quốc gia về mô hình bảo tồn động vật gắn kết với cộng đồng bản địa, chia sẻ kinh nghiệm thực tế từ trại Chư Rinh cho các đơn vị bảo tồn khác trên cả nước.

"Họ nói mô hình của mình có thể trở thành hình mẫu tham khảo cho nhiều nơi khác, đặc biệt là những khu vực có tranh chấp tương tự giữa bảo tồn và quyền lợi cộng đồng thiểu số," Hạ Lam kể lại với cả nhóm trong bữa cơm tối, giọng cô vẫn còn chút ngỡ ngàng trước cơ hội bất ngờ này.

"Đây là điều tuyệt vời, chị Lam ạ," Xuân Mai reo lên đầy hào hứng. "Không chỉ giúp trại mình được biết đến rộng rãi hơn, mà còn có thể giúp được nhiều nơi khác học hỏi kinh nghiệm, tránh lặp lại những sai lầm mà mình đã từng trải qua."

Ông Thạch, ngồi lắng nghe từ đầu bàn, gật gù tán thành. "Ba luôn tin, mỗi câu chuyện, dù đau đớn đến đâu, cũng có giá trị nếu nó giúp được người khác tránh đi vào vết xe đổ tương tự. Con nên nhận lời đi, con gái ạ, đó cũng là một cách để câu chuyện của gia đình mình, của cả buôn Chư Rinh, lan tỏa được giá trị tích cực ra xa hơn."

Cuộc sống của Hạ Lam và Tuấn Khôi, giữa bộn bề công việc quản lý trại và những chuyến công tác định kỳ của anh đến các khu bảo tồn khác trong khu vực Tây Nguyên, dần đi vào một nhịp điệu ổn định và ấm áp. Anh chuyển hẳn đến sống trong một căn nhà nhỏ được dựng thêm cạnh khu nhà điều hành, chỉ cách nhà Hạ Lam vài bước chân, đủ gần để có thể cùng nhau chia sẻ mỗi bữa cơm, mỗi buổi tối ngồi bên đống lửa nhỏ ngắm sao, nhưng cũng đủ riêng tư để mỗi người vẫn giữ được không gian của chính mình.

"Em có nghĩ đến việc chúng ta sẽ như thế nào trong năm năm nữa không?" Tuấn Khôi hỏi một tối, khi cả hai đang ngồi trên bậc thềm quen thuộc, nhìn ra bãi voi chìm trong bóng tối yên bình.

Hạ Lam mỉm cười, tựa đầu vào vai anh. "Em nghĩ, có lẽ trại mình sẽ lớn hơn, có thêm vài con voi già được cứu về đây, có thêm nhiều gia đình buôn Chư Rinh tham gia hơn. Và em nghĩ," cô ngập ngừng một chút, "em mong anh vẫn còn ở đây, ngồi cạnh em như thế này."

"Anh cũng mong y như vậy," Tuấn Khôi đáp, giọng anh chân thành. "Thực ra, anh còn mong nhiều hơn thế nữa, nhưng có lẽ, mình sẽ để dành cho một dịp khác thích hợp hơn để nói."

Câu nói bỏ lửng ấy khiến Hạ Lam tò mò, nhưng cô cũng không hỏi thêm, chỉ mỉm cười, tận hưởng khoảnh khắc bình yên hiếm hoi giữa cuộc sống vốn luôn bận rộn với biết bao trách nhiệm đang chờ đợi phía trước.

Sao Mai, giờ đây đã bước sang tuổi năm mươi sáu, dường như cũng cảm nhận được sự thay đổi tích cực trong không khí chung của trại. Nó ăn uống đều đặn hơn, dáng đi tuy chậm rãi nhưng vững vàng, và những buổi chiều tà, nó vẫn thường đứng cạnh Vàng dưới gốc cây cổ thụ quen thuộc, đôi khi còn khẽ đung đưa vòi theo một nhịp điệu riêng mà Bảy Kình vẫn đùa rằng đó là cách nó "nhảy múa ăn mừng" theo kiểu của loài voi.

Mỗi buổi sáng, trước khi bắt đầu công việc, Hạ Lam vẫn giữ thói quen cũ từ thời thơ ấu — dành một khoảng lặng chỉ để đứng nhìn đàn voi, không làm gì cả, chỉ để cảm nhận trọn vẹn sự bình yên mà cô cùng biết bao người đã phải đánh đổi biết bao công sức, nước mắt, và cả những đêm không ngủ mới có thể gìn giữ được cho đến ngày hôm nay.

Có những sáng, Tuấn Khôi cùng đứng cạnh cô trong khoảnh khắc lặng lẽ ấy, hai người không cần nói gì, chỉ cần sự hiện diện của nhau cũng đủ để cảm nhận trọn vẹn ý nghĩa của những gì họ đang cùng nhau vun đắp. Có những sáng, Bảy Kình lụi hụi pha ấm trà mang ra mời cả hai, kể thêm vài câu chuyện cũ mà ông chợt nhớ ra giữa lúc ngắm đàn voi thong dong gặm cỏ. Và cũng có những sáng, ông Thạch, dù bước chân đã chậm hơn nhiều so với trước, vẫn cố gắng chống gậy ra đứng cùng con gái, cùng nhìn về phía tương lai mà cả gia đình ông, cùng cả cộng đồng buôn Chư Rinh, đã cùng nhau viết tiếp bằng chính những nỗ lực không ngừng nghỉ của mình.