Chương 11

Ca đêm ở bể lắng bắt đầu bằng việc kiểm tra những thứ không có trong bảng điện tử. Vân biết điều đó nên không đi thẳng đến phòng điều khiển. Cô đi qua dãy tủ đồ, nhìn khẩu trang treo đúng móc hay bị nhét vào túi, hỏi người nào vừa đổi ca, ai đang đau đầu, ai đã uống cà phê thay bữa tối.

Tùng dẫn cô vào khu xử lý lúc 23 giờ. Nước bẩn được dẫn qua các bể lớn, bề mặt sủi bọt nhẹ dưới đèn vàng. Mùi vốn ở đây rất đặc trưng: bùn, lưu huỳnh, chất tẩy và một lớp chua của bã hữu cơ. Tối nay, không có mùi nào đủ rõ để chỉ đường.

“Mọi thứ sạch quá,” một công nhân tên Đạt nói.

Vân hỏi: “Sạch hay không ngửi thấy?”

Đạt nhún vai. “Tôi chỉ làm ở đây. Hai câu đó trước giờ được dùng như nhau.”

Anh đeo mặt nạ đúng quy định, nhưng khi đi qua khu bơm phụ, anh tháo ra để nói chuyện vì tiếng máy lớn. Vân lập tức nhắc đeo lại. Đạt xin lỗi, nói cảm giác hầm bí dù không có mùi.

Tùng kiểm tra máy đo cá nhân của Đạt. Chỉ số trong giới hạn. Quạt thông khí chạy đủ vòng. Vân đo nhịp thở của anh, không thấy bất thường nghiêm trọng. Cô hỏi có thể ghi triệu chứng không.

“Nếu ghi, quản đốc sẽ bảo tôi yếu.”

“Tôi ghi để biết ca làm có gì thay đổi, không ghi để kết luận anh yếu.”

Đạt nhìn Tùng. Tùng nói: “Cứ ghi. Ai hỏi thì bảo tôi yêu cầu.”

Họ tiếp tục đi. Ở hành lang giữa bể hai và bể ba, một công nhân mới tên Hậu đứng lau nước trên sàn. Anh không bịt mũi, không ho, nhưng mắt đỏ. Vân hỏi anh có thấy gì khác không.

“Không. Em chỉ thấy nóng.”

“Em biết khu vực này trước đây có mùi thế nào không?”

“Em mới vào mười ngày.”

Tùng nhìn Hậu. “Em đã được học tín hiệu mùi và khí chưa?”

Hậu nói có, nhưng buổi huấn luyện nhấn mạnh rằng Lớp Sạch đã giảm mùi. Người hướng dẫn bảo nếu không có mùi thì kiểm tra đồng hồ, không cần hoảng.

Vân ghi lại câu nói, không trách người hướng dẫn. Một câu đúng trong hoàn cảnh bình thường có thể thành nguy hiểm nếu được dùng như thói quen trong hoàn cảnh khác.

Đột nhiên, một tiếng rít ngắn vang lên từ bể lắng phía nam. Tùng xoay người, ra hiệu mọi người đứng yên. Không có mùi. Máy đo cá nhân của Đạt vẫn xanh. Hậu hỏi có phải van không.

Tùng cầm đèn đi trước, Vân giữ khoảng cách. Một ống dẫn khí phụ rung, đầu nối có nước ngưng. Tùng gọi về phòng điều khiển yêu cầu giảm áp suất trong bảy phút. Quỳnh đang trực đêm nghe máy, hỏi cần kích hoạt quy trình nào.

“Kiểm tra khí thủ công ở bể ba. Không tăng liều Lớp Sạch.”

“Cảm biến mùi đang thấp.”

“Tôi biết. Vì vậy không tăng.”

Quỳnh chuyển lệnh. Huyên đang ở trung tâm nhận dữ liệu và nghe được qua kênh nhóm. Cô hỏi Vân có triệu chứng nào. Vân đáp chưa đủ để kết luận, nhưng Đạt và Hậu đều có mắt đỏ, còn một người ở bể hai vừa báo đau đầu.

Họ lấy mẫu không khí theo ba độ cao. Mẫu ở sát sàn có độ ẩm cao hơn. Mẫu giữa hành lang có một đỉnh khí bay hơi mà cảm biến cố định không ghi được vì chu kỳ đo quá thưa. Không ai gọi tên chất ngay. Kỹ thuật viên lấy mẫu gửi về phòng phân tích.

“Nếu ngửi thấy mùi, chúng ta đã dừng sớm hơn?” Hậu hỏi.

Tùng trả lời: “Có thể. Nhưng cũng có thể chúng ta đã quen và không dừng.”

Vân nhìn anh. “Đừng biến mùi thành người gác cổng duy nhất.”

“Tôi không biến. Tôi nói nó từng là một tín hiệu.”

Quỳnh đến khu bể lúc 00 giờ 18. Bà không mang giày bảo hộ đúng cỡ, phải mượn một đôi từ tủ dự phòng. Nhìn thấy Hậu, bà hỏi cậu được huấn luyện gì khi cảm thấy bất thường mà không có mùi.

Hậu nói: “Báo ca trưởng, rời vùng, kiểm tra máy.”

“Em đã làm chưa?”

“Em tưởng nóng.”

Quỳnh không trách. Bà yêu cầu dừng đào tạo theo câu “không mùi thì không sao”, thay bằng chuỗi hành động cụ thể: triệu chứng, âm thanh, nhiệt, áp suất, đồng đội, máy đo. Huyên ghi lệnh vào hồ sơ lúc 00 giờ 27.

Sau khi áp suất ổn định, tiếng rít biến mất. Mẫu khí cần phân tích thêm. Không có ai ngất, không có lệnh sơ tán. Một người có thể xem đó là không có sự cố. Vân không đồng ý.

“Có một đợt bất thường đủ để nhiều người phản ứng,” cô nói. “Ta chưa biết nguyên nhân, nhưng biết quy trình cảnh báo dựa vào mùi đã bị đặt trong điều kiện không còn mùi.”

Đạt ngồi ở phòng nghỉ, uống nước. Anh nói trước đây khi bể có vấn đề, mùi là thứ khiến mọi người đồng loạt ngẩng lên. Bây giờ mỗi người nhìn một loại máy riêng. Nếu máy của mình xanh, họ ngại làm phiền người khác.

Tùng hỏi: “Anh muốn quy trình thế nào?”

“Nếu một người báo triệu chứng, người bên cạnh phải dừng lại kiểm tra cùng. Không cần chờ máy của người đó đỏ.”

Vân ghi đề xuất. Nó không thay thế phép đo, nhưng nó ngăn một người bị buộc phải chứng minh cơ thể mình trong cô độc.

Huyên gửi bảng dữ liệu từ trung tâm. Cô chỉ ra rằng đỉnh khí bay hơi xuất hiện đúng trong khoảng hệ thống Lớp Sạch giảm liều vì cảm biến mùi thấp. Không có chứng cứ Lớp Sạch tạo ra đỉnh. Có khả năng hệ thống làm tín hiệu mùi bị che trong thời gian ngắn.

Quỳnh hỏi: “Cô sẽ viết thế nào?”

Huyên trả lời: “Mối liên hệ thời gian giữa giảm liều, đỉnh khí và triệu chứng được ghi nhận; cơ chế và chất cụ thể chưa xác định.”

Quỳnh nói: “Câu đó sẽ khiến người ta hỏi có nên dừng toàn bộ.”

“Đó là câu hỏi họ có quyền hỏi.”

Đêm gần sáng, phòng phân tích gửi kết quả sơ bộ: mẫu có dấu hiệu của hỗn hợp khí hữu cơ thấp, không vượt ngưỡng độc tính trong thời gian ngắn, nhưng dữ liệu chưa đủ để loại trừ phơi nhiễm lặp lại. Huyên đọc kết quả cho mọi người.

Hậu hỏi: “Nếu không vượt ngưỡng, ngày mai em đi làm được không?”

Vân nói: “Quyết định đi làm không chỉ dựa vào một mẫu. Em có thể được chuyển ca, theo dõi triệu chứng, và không phải làm ở khu đó khi chưa hoàn tất kiểm tra.”

Hậu gật, dù chưa thật yên tâm.

Tùng đưa anh ra khu thay đồ, chỉ cho cách ghi vào sổ ca. Họ không hứa rằng mọi hồ sơ sẽ được giải quyết ngay. Họ chỉ tạo ra một bản ghi không phụ thuộc vào việc Hậu có ngửi thấy hay không.

Trời sáng, hệ thống Lớp Sạch bắt đầu chu kỳ theo lịch. Quỳnh yêu cầu vùng bể lắng không phun cho đến khi kiểm tra lại cảm biến và đánh giá điều kiện. Mùi bùn quay lại rất nhẹ. Đạt nói nó làm anh yên tâm một cách kỳ lạ.

Vân nghe thấy và hỏi: “Anh muốn giữ mùi này à?”

“Không. Tôi muốn biết nó có mặt, rồi được biết vì sao nó có mặt.”

Huyên ghi câu đó. Tại bể lắng, không có một khoảnh khắc anh hùng. Chỉ có một nhóm người quyết định rằng sự vắng mùi không đủ để kết thúc quy trình an toàn. Một công nhân mới được quyền tin vào triệu chứng của mình. Một kỹ thuật viên không tăng liều chỉ vì cảm biến xanh. Một bác sĩ giữ nguyên phần chưa biết trong hồ sơ.

Thành phố không có mùi bắt đầu học cách làm việc với những tín hiệu khác.

Sáng hôm sau, Đạt đề nghị tổ chức lại lối đi quanh bể lắng. Anh muốn mỗi khu có một bảng ghi âm thanh bất thường, áp suất, nhiệt và triệu chứng, không chỉ biển “không có mùi thì bình thường”. Hậu nói người mới cần một người đi cùng trong tuần đầu, vì máy đo cá nhân không giúp họ hiểu tiếng bơm.

Tùng đưa đề xuất vào cuộc họp an toàn. Quản đốc hỏi có cần thiết phải làm nhiều vậy không khi kết quả mẫu khí dưới ngưỡng. Vân trả lời ngưỡng là một giá trị trong điều kiện đo, không phải giấy miễn trừ cho mọi thời điểm. Cô yêu cầu ghi thêm thời gian lấy mẫu và khoảng mất dữ liệu.

Một người công nhân nói nếu họ ghi quá nhiều, ca làm sẽ chậm. Đạt đáp: “Ca làm chậm mười phút vẫn nhanh hơn ca bị dừng vì không biết ai đang khó thở.”

Quản đốc không đồng ý ngay, nhưng cho thử nghiệm một tuần. Tùng đặt máy ghi âm ở ba điểm, Hậu nhận nhiệm vụ kiểm tra bảng mỗi ca và được tính thời gian. Lần đầu, một người mới không biết cách mô tả tiếng rung. Hậu không sửa thay; anh đưa cậu nghe bản ghi cũ, chỉ ra điểm khác và ghi rằng cần người hướng dẫn.

Vân xem nhật ký triệu chứng sau ba ngày. Số người báo có tăng, nhưng số người được đưa ra khỏi vùng sớm cũng tăng, còn số người phải nghỉ việc giảm. Bảng dữ liệu không làm khu bể lắng trông sạch hơn. Nó làm quy trình bớt phụ thuộc vào một dấu hiệu dễ mất.

Huyên gửi bản tóm tắt cho Quỳnh. Quỳnh hỏi có thể dùng mô hình này ở các trạm khác không. Huyên đáp có thể, nhưng cần trả công, đào tạo và thời gian. Một hệ thống an toàn không nên lấy lòng tốt tự nguyện của công nhân làm phụ tùng miễn phí.

Đạt nghe được, cười: “Cuối cùng có người ghi cả thời gian của người đứng gác.”

Huyên sửa báo cáo một lần nữa. Thành phố không có mùi vẫn có thể nghe tiếng bơm, nhìn mắt đỏ, đếm nhịp thở, đo áp suất và hỏi một người mới có hiểu quy trình hay chưa. Các tín hiệu khác không làm mũi vô dụng. Chúng làm nó thôi phải làm một mình.