Chương 8
Chương 8
Đường biên giữa hai khu phố không nằm trên bản đồ hành chính. Nó nằm ở chỗ người đi xe máy bắt đầu kéo khẩu trang lên, chỗ những cửa hàng đóng cửa sớm hơn, chỗ tường nhà đổi màu vì hơi ẩm. Huyên chỉ nhận ra nó khi đi cùng Tùng trong một buổi chiều gió đứng.
Nghịch nhiệt bắt đầu từ 17 giờ. Bản tin thời tiết nói gió yếu, trời quang, độ ẩm cao. Không có cảnh báo nào. Trạm số 3 chạy theo lịch, sau đó giảm liều vì cảm biến mùi báo thấp. Huyên và Tùng được Quỳnh cử đi khảo sát tuyến Nam Bến sau khi Vân gửi ba nhật ký triệu chứng từ trường học.
“Cô muốn đi bộ hay đi xe?” Tùng hỏi.
“Đi bộ. Tôi muốn biết đường biên bằng tốc độ của người thở.”
Anh nhìn cô nhưng không cười. Hai người bắt đầu từ cổng trường, mỗi người cầm một máy đo khác nhau. Huyên mang thẻ cảm quan và túi mẫu; Tùng mang máy đo lưu lượng, nhiệt độ và bộ đàm. Họ thống nhất không nói kết luận trong lúc đi, chỉ ghi thời gian, vị trí, cảm giác và số đo.
Ở sân trường, không có mùi. Nhiệt độ mặt đất 31 độ, lớp không khí thấp hơn một chút. Huyên cảm thấy cổ họng khô. Tùng ghi “không phát hiện mùi, máy hoạt động”. Họ đi qua con hẻm phía tây. Một bà cụ đang tưới cây bảo hôm nay không có mùi cống nhưng mắt bà cay. Huyên hỏi thời gian. Bà chỉ vào chiếc đồng hồ treo trên hiên: 17 giờ 18.
Tùng nhìn máy đo. Chỉ số khí tổng hợp vẫn dưới ngưỡng cảnh báo.
“Đây là phản ánh chủ quan,” anh nói.
“Ghi phản ánh chủ quan.”
“Cô không muốn hỏi bà đã ăn gì à?”
“Tôi sẽ hỏi. Cũng ghi cả việc bà đã tưới cây trước đó.”
Bà cụ nghe thấy, nói bà vừa ăn cháo và không dùng hóa chất. Huyên ghi như một yếu tố cần loại trừ, không phải bằng chứng bà đúng.
Tại trạm số 3, Tùng mở hộp điều khiển từ xa. Lưu lượng phun đã giảm hai mươi phần trăm so với chu kỳ buổi chiều. Cảm biến mùi báo thấp. Huyên đặt một thẻ mẫu trong túi kín, mở tại từng vị trí, rồi đóng lại sau ba mươi giây. Cô không mong thẻ thay thế máy đo. Cô chỉ muốn so sánh cách cơ thể nhận một thứ mà máy đang gọi là thấp.
Ở cuối hẻm, An đứng cạnh quầy radio của cha. Cậu không đeo khẩu trang, nhưng tay giữ ống hít. Khi thấy Huyên, cậu chỉ lên nóc nhà đối diện.
“Gió ở đó không giống ở trường.”
Tùng lấy dải giấy từ túi, treo lên dây điện thấp. Dải giấy gần mái nhà ép xuống, dải ở cột điện phía ngoài rung ngang. Cùng một con phố, hai độ cao có hai hướng chuyển động.
“Lớp thấp bị giữ,” Tùng nói.
“Bởi gì?”
“Địa hình, nhà, nhiệt.”
“Và tháp phun?”
“Có thể làm thay đổi phần trộn.”
Anh nói “có thể” mà không phản ứng. Huyên thấy đó là một thay đổi nhỏ trong cách anh làm việc.
An dẫn họ đến một khoảng sân sau kho cũ. Cậu nói ở đây dễ thở hơn dù gần trạm. Huyên kiểm tra hướng gió. Tường kho tạo một đường hở, gió từ sông lách vào. Tùng nhìn bản đồ rồi hiểu rằng điểm trống trong bản đồ của An không phải một lỗi. Nó là nơi địa hình làm điều mà trung bình khu vực không thể mô tả.
Họ tiếp tục về phía bờ kè. Một nhà hàng đóng cửa dù còn giờ bán. Chủ nhà nói khách phàn nàn đau đầu, nhưng ông không ngửi thấy gì. Vân gọi đến ngay lúc đó, hỏi họ có thể ghi số người có triệu chứng không. Tùng xin phép chủ nhà, Huyên không nói từ “phơi nhiễm”. Họ ghi bốn khách, hai nhân viên, thời gian xuất hiện trong khoảng 17 giờ 25 đến 17 giờ 41.
“Tất cả có thể do nóng,” Tùng nói.
“Đúng.”
“Hoặc do đứng lâu trong phòng kín.”
“Đúng.”
“Hoặc do một thứ khác.”
Huyên nhìn anh. “Vì vậy ta lấy mẫu và ghi điều kiện.”
Ở trạm xử lý nước phía bên kia kè, Quỳnh đang chờ. Bà mang theo một bản đồ vận hành và không yêu cầu họ nói kết luận. Họ đứng trên nền bê tông, nhìn mặt sông phẳng không có gợn. Hệ thống xử lý vẫn chạy. Một ống xả khí được dẫn qua bộ lọc trước khi ra ngoài.
“Tôi muốn biết gió sát đất,” Quỳnh nói. “Không phải biểu đồ đẹp trên màn hình.”
Tùng kéo cô đến đầu ống, chỉ vào một vết ngưng tụ bất thường. Không có mùi. Quỳnh không đưa tay chạm. Huyên lấy mẫu nước ngưng, ghi nhiệt độ và thời điểm.
“Nếu chúng ta chưa thấy chất gì?” Quỳnh hỏi.
“Chúng ta ghi chưa thấy,” Huyên nói.
“Cô có biết thành phố không thích câu đó không?”
“Tôi biết.”
“Tôi cũng không thích. Nhưng tôi bắt đầu hiểu nó cần thiết.”
Trời tối dần. Nghịch nhiệt giữ lớp không khí sát mặt đất như một tấm kính úp ngược. Trạm số 3 vẫn báo mùi thấp. Huyên lấy thẻ cảm quan, đứng ở ba vị trí. Ở vị trí đầu, không mùi. Ở vị trí thứ hai, một vệt ngọt rất nhẹ lẫn trong mùi ẩm. Ở vị trí thứ ba, không mùi nhưng cổ họng khô hơn.
Tùng ghi tất cả. “Vệt ngọt là gì?”
“Tôi không gọi tên khi chưa có mẫu.”
“Cô không sợ bỏ lỡ?”
“Tôi sợ đặt tên sai hơn.”
Một xe tải chạy ngang, kéo theo luồng khí làm dải giấy dựng lên. Mùi dầu diesel đến rõ rồi mất. Huyên ghi nó là tín hiệu dễ nhận biết. Bên cạnh, lớp khí không mùi vẫn nằm lại.
Tùng mở dữ liệu trung bình theo giờ. Đường biểu đồ gần như phẳng. Huyên yêu cầu xem từng phút. Trong khoảng 17 giờ 22 đến 17 giờ 36, có ba đỉnh nhỏ, mỗi đỉnh chưa vượt ngưỡng. Giữa các đỉnh là những khoảng thấp khiến trung bình cả giờ vẫn xanh.
“Nếu người bị ảnh hưởng chỉ đi qua đúng lúc đỉnh?” Huyên hỏi.
“Họ sẽ có triệu chứng nhưng báo cáo theo giờ không thấy.”
“Nếu mùi bị trung hòa sau mỗi đỉnh?”
Tùng nhìn dữ liệu phun. Ba lần hệ thống tăng liều ngắn. “Thì mùi có thể biến mất trước khi người ta gọi được tên.”
Không ai nói đó là nguyên nhân. Nhưng lần đầu, hai người có cùng một câu hỏi và không cần giành quyền phát biểu.
Quỳnh yêu cầu mở toàn bộ dữ liệu theo phút cho nhóm đánh giá. Huyên hỏi có được công khai không.
“Chưa,” Quỳnh nói. “Tôi cần biết dữ liệu có sai do cảm biến hay không.”
“Nếu chờ biết chắc, chúng ta mất một đêm quan sát.”
“Tôi có thể cho công khai rằng có đợt biến động ngắn, nhưng không nói nguồn.”
Tùng nói: “Hãy nói cả việc trạm phun đã tăng liều.”
Quỳnh quay sang anh. “Anh chắc muốn ghi vậy?”
“Đó là nhật ký máy.”
“Nó có thể làm người dân nghĩ hệ thống gây ra.”
“Giấu nó sẽ làm người dân nghĩ hệ thống không liên quan.”
Quỳnh im lặng. Huyên ghi lại câu nói của Tùng nhưng không đưa vào báo cáo như kết luận. Nó là lý do để dữ liệu cần được đọc cùng nhau.
Gần 21 giờ, gió bắt đầu chuyển. Những dải giấy rung đồng loạt, mùi bùn từ sông quay lại. Cổ họng Huyên dễ chịu hơn dù thành phố chưa phun thêm. Vân báo các triệu chứng trong trường đã giảm. An nhắn một câu: “Bản đồ xanh lại rồi, nhưng không phải vì hôm nay sạch hơn.”
Huyên hỏi cậu vì sao.
An gửi ảnh chiếc quạt công nghiệp ở sân sau đã quay theo hướng mới. “Vì gió đổi.”
Huyên lưu ảnh. Một lời giải thích đơn giản không làm hồ sơ nghèo đi nếu nó đúng.
Trước khi rời trạm, Tùng tháo nắp hộp van số 3. Anh dùng bút đánh dấu ba phút có đỉnh lưu lượng, rồi dán nhãn đỏ lên màn hình: “Không dùng trung bình giờ cho đánh giá điều kiện nghịch nhiệt.”
“Ai cho phép anh dán?” Huyên hỏi.
“Không ai. Tôi chịu trách nhiệm.”
“Anh vừa nói câu của Quỳnh.”
“Không. Tôi nói câu của người phải mở hộp này vào ca sau.”
Huyên nhìn dải giấy đã khô trên tay. Đường biên giữa hai khu phố vẫn chưa có tên. Nhưng đêm ấy, nó có giờ, có nhiệt độ, có hướng gió, có ba đỉnh nhỏ bị trung bình làm phẳng, và có những người đã đứng ở đó đủ lâu để không gọi sự vắng mùi là sự vắng nguy hiểm.
Tùng đem các máy phụ về phòng bảo trì, đối chiếu đồng hồ từng chiếc. Một máy chậm bốn giây, một máy nhanh hai giây, chiếc ở sân trường mất tín hiệu đúng lúc xe tải đi qua. Không ai vứt chiếc nào. Anh lập bảng hiệu chỉnh và yêu cầu mỗi kết quả được gắn với độ tin cậy tương ứng.
Huyên nhìn bảng, hỏi liệu độ tin cậy có làm người dân khó hiểu hơn không.
“Người dân đã phải sống với sai số từ lâu,” Tùng nói. “Chỉ là trước đây họ không được biết nó tên gì.”
An gửi thêm một trang bản đồ. Cậu đánh dấu các vị trí không có triệu chứng, không phải để phủ nhận vùng đỏ mà để tránh biến toàn khu thành vùng bệnh. Vân vui vì cậu đã tự thêm lớp đối chứng.
“Em học ở đâu vậy?” cô hỏi.
“Học từ lúc mọi người bảo bản đồ em chỉ có chỗ khó thở.”
Huyên hỏi có phải cậu thấy bị hiểu lầm không. An nói bản đồ nào cũng bị hiểu lầm nếu người đọc chỉ nhìn màu mình sợ.
Quỳnh cho phép nhóm khảo sát kéo dài ba đêm. Mỗi đêm có một điểm di động ở thấp, một điểm trên mái và một người ghi hướng gió bằng dải giấy. Nghi tham gia đêm thứ hai, mang theo khăn vải để phân biệt độ ẩm trên các bề mặt. Tư đề nghị ghi cả những hộ mất khứu giác, vì họ không thể xác nhận mùi đã trở lại.
Đường biên giữa hai khu phố dần có thêm người đứng cạnh. Nó vẫn không hiện trên bản đồ hành chính, nhưng không còn là chuyện một người tự tưởng tượng. Mỗi lần đo không tạo ra kết luận lớn. Nó tạo ra khả năng trở lại đúng nơi vào đúng giờ, hỏi thêm một câu và không để trung bình xóa mất một đỉnh ngắn.