Chương 16

Van số 3 kẹt vào lúc 19 giờ 48, đúng thời điểm Sông Sậy chuẩn bị chiếu video thành phố sạch trên màn hình ven sông. Nó không kẹt ở vị trí đóng hoàn toàn. Nó kẹt ở giữa hai nhịp, khiến bơm phụ tiếp tục đẩy dung dịch vào đường phun trong khi cảm biến lưu lượng gửi về một giá trị hợp lệ.

Tùng đang ở phòng điều khiển khi đèn báo chuyển vàng. Anh nhìn biểu đồ, rồi nghe tiếng rung dưới sàn. Hệ thống tự động đề nghị tăng công suất để bù dao động. Ngón tay anh dừng trên nút xác nhận.

“Không tăng,” anh nói.

Lộc nhìn màn hình. “Nếu không tăng, vùng mùi sẽ quay lại.”

“Nếu tăng, đầu phun số ba có thể quá liều.”

“Chỉ là cảnh báo vàng.”

“Vàng là để người đọc dừng lại.”

Tùng chuyển hệ thống sang chế độ thủ công. Máy phản hồi chậm, van không về vị trí. Một dòng cảnh báo nhỏ hiện ở góc: “Không thể xác nhận phân bố thực tế.” Anh gọi Mẫn, nhưng trưởng nhóm đang trên sân khấu ven sông cùng đoàn truyền thông.

Tùng gọi Quỳnh.

“Trạm số 3 không xác nhận được phân bố. Tôi đề nghị dừng cụm phun và mở đường bypass.”

“Nếu dừng, mùi từ khu bể có thể dồn về Nam Bến.”

“Nếu giữ, chúng ta không biết đang phun bao nhiêu.”

“Cho tôi năm phút.”

“Không có năm phút.”

Quỳnh nhìn màn hình trung tâm. Hệ thống khu Nam Bến vẫn xanh vì cảm biến mùi thấp. Dữ liệu theo phút từ nhóm ghi tay đang gửi về: người dân ở dãy tập thể bắt đầu báo khô họng, một công nhân bảo trì báo đau đầu, An nhắn Vân rằng cổ ngực nặng.

Quỳnh yêu cầu Huyên đến phòng điều khiển. Huyên đang ở nhà văn hóa, bên cạnh Nghi và Vân chuẩn bị buổi họp. Cô nghe câu “van kẹt” và chạy tới, không gọi đó là thảm họa. Tùng gửi tọa độ, Huyên yêu cầu Vân mở kênh y tế và An ở lại trong nhà cùng cha.

Trên màn hình ven sông, video bắt đầu chiếu. Một giọng đọc nói Sông Sậy đã bước vào kỷ nguyên không còn mùi hôi. Trong lúc đó, tại trạm số 3, sương trắng phun thấp xuống mái chợ, bị gió đứng giữ lại. Khu xử lý nước không phun được đủ, nên lớp mùi cống bắt đầu tràn theo đường cũ. Hai lớp khí chồng lên nhau: một lớp giảm tín hiệu, một lớp chưa được xử lý.

Huyên đến phòng điều khiển lúc 20 giờ 02. Tùng đưa cô xem biểu đồ.

“Van không đóng. Bơm phụ đang đẩy. Nếu tắt nguồn chính, đường áp suất có thể dội ngược.”

“Bypass ở đâu?”

“Dưới sàn trạm, phải mở bằng tay.”

“Có thể điều khiển từ xa không?”

“Không.”

Quỳnh bước vào, vẫn mặc áo sơ mi từ buổi truyền thông. Bà nhìn đoạn video đang chạy trên màn hình phụ, rồi tắt nó.

“Kích hoạt quy trình khu vực,” bà nói.

Tùng hỏi: “Tắt Lớp Sạch?”

“Giảm cụm số 3, giữ các cụm khác ở mức nền. Thông báo dân hạn chế ra ngoài và đóng cửa hướng bờ kè. Nói rõ có lỗi kỹ thuật đang được xử lý.”

“Nếu nói lỗi, thành phố sẽ hoảng.”

Quỳnh quay sang Huyên. “Cô muốn thông báo thế nào?”

Huyên nhìn dữ liệu: chưa có chất cụ thể, có van kẹt, có đỉnh khí và triệu chứng đang tăng. Cô nói: “Khu Nam Bến đang có điều kiện không khí không ổn định do sự cố vận hành. Người dân hãy ở trong nhà, đóng cửa phía bờ kè, không tháo bảo hộ trong khu công nghiệp, người có bệnh hô hấp chuẩn bị thuốc. Cập nhật sau mười lăm phút.”

“Không nói mùi?” Quỳnh hỏi.

“Nói cả mùi có thể quay lại, nhưng không dùng mùi làm tiêu chí an toàn duy nhất.”

Quỳnh đọc lại thông báo, rồi ký phát.

Tùng gọi đội bảo trì. Lộc đi lấy dụng cụ, hai người khác kiểm tra đường điện. Họ phải xuống tầng kỹ thuật dưới trạm, nơi nền bê tông ẩm và tiếng bơm rung trong bụng. Tùng đưa cho mỗi người máy đo cá nhân và mặt nạ, yêu cầu không đi một mình.

Huyên muốn xuống theo, nhưng Tùng ngăn.

“Cô không phải người bảo trì.”

“Tôi cần biết điều kiện thực tế.”

“Cô cần sống để đọc dữ liệu. Đứng ở phòng điều khiển.”

“Anh vừa nói như Hạ.”

“Hạ nói đúng.”

Tùng và Lộc xuống cầu thang. Van kẹt ở tầng dưới, ngay sau bộ trộn. Họ không có mùi rõ, chỉ có cảm giác nặng trong mặt nạ. Một đèn đỏ ở máy cá nhân nhấp nháy rồi trở lại xanh. Lộc hỏi có nên tin không.

“Tin để biết nó đang ghi gì,” Tùng đáp. “Không tin để bỏ quy trình.”

Ở nhà văn hóa, Hạ và Vân tổ chức nhóm gọi cửa. Nghi đưa danh sách các quầy có người lớn tuổi. An dẫn cha đóng cửa hướng bờ kè, nhưng vẫn nhắn bản đồ theo từng mười phút. Cậu không ra ngoài. Cậu dùng ba màu: cửa đã đóng, người cần gọi, nơi chưa có phản hồi.

Huyên nhìn bản đồ của cậu qua video. “Em có triệu chứng không?”

“Ngực nặng 3 trên 10. Chưa cần thuốc cứu hộ.”

“Đừng tự theo dõi một mình. Bảo ba ở cạnh.”

“Ba đang sửa radio.”

“Vậy bảo ba sửa cạnh em.”

An bật cười ngắn. Huyên nghe tiếng cha cậu kéo ghế.

Ở tầng kỹ thuật, Tùng phát hiện một bộ lọc nhỏ bị nứt. Nó không gây ra toàn bộ sự cố, nhưng làm áp suất dao động và khiến van không nhận lệnh đóng. Anh báo lên. Quỳnh hỏi nếu mở bypass có làm mùi cống quay lại ngay không.

“Có thể. Nhưng chúng ta cần kiểm soát đường đi.”

“Mở được không?”

“Nếu mở từ từ.”

“Bao lâu?”

“Hai phút để mở, mười phút để ổn định.”

Quỳnh gửi lệnh qua kênh chung, công khai cả thời gian dự kiến. Huyên phát thông báo cập nhật: “Hệ thống đang giảm phun tại trạm số 3 để xử lý van. Mùi có thể rõ hơn trong thời gian ngắn. Mùi rõ không đồng nghĩa nguy hiểm hơn trong mọi trường hợp; hãy theo hướng dẫn vị trí và triệu chứng.”

Một số người phản ứng rằng thông báo quá phức tạp. Hạ cắt thành ba việc cụ thể và để câu giải thích ở dưới. Người dân cần biết trước phải đóng cửa nào, đi đâu, gọi ai.

Tùng mở bypass. Một tiếng va mạnh truyền qua sàn, rồi đường ống rung. Mùi cống tràn vào tầng kỹ thuật, rõ đến mức Lộc buồn nôn. Anh muốn tháo mặt nạ để thở, nhưng Tùng giữ vai anh.

“Không tháo.”

“Em không thấy máy đỏ.”

“Mặt nạ không cần máy đỏ mới có ích.”

Họ mở từng phần. Áp suất giảm. Bơm phụ dừng. Van số 3 cuối cùng cũng về vị trí đóng. Màn sương ngoài trạm thưa dần, mùi khu xử lý rõ hơn theo gió thoát về phía sông. Tùng báo đã kiểm soát được, nhưng chưa xác định chất trong đợt khí thấp.

Quỳnh nghe xong, yêu cầu giữ cảnh báo thêm ba mươi phút. Một người từ thành phố gọi hỏi vì sao chưa khôi phục phun. Bà trả lời: “Vì chưa xác nhận phân bố thực tế.”

“Nhưng chỉ số mùi đang tăng.”

“Đúng. Và dân đã được thông báo.”

“Nếu thành phố mất danh hiệu?”

Quỳnh nhìn Huyên. “Danh hiệu không đứng dưới trạm.”

Sau một giờ, gió chuyển nhẹ. Mùi cống dạt về sông, cư dân báo cổ họng dễ hơn. Hai người đến trạm y tế vì khó thở, không ai phải nhập viện. Vân ghi rõ điều này, cùng số người không có triệu chứng.

Tùng lên khỏi tầng kỹ thuật, mặt nạ có một lớp ẩm. Anh đặt bộ lọc nứt vào túi mẫu.

“Anh có nghe thấy mùi không?” Huyên hỏi.

“Có. Nhưng lúc đó nó không giúp tôi biết phải làm gì. Quy trình giúp.”

“Vậy mùi không cần bị xóa.”

“Không. Nó cần đứng đúng chỗ.”

Quỳnh bước đến, nhìn chiếc van đã dừng. Bà yêu cầu niêm phong trạm và dừng chế độ tự động toàn khu cho đến khi kiểm tra xong. Một nhân viên truyền thông hỏi có nên xóa video thành phố sạch đã phát không.

“Không xóa,” Quỳnh nói. “Gắn thời gian và ghi rõ sau đó đã xảy ra sự cố vận hành. Người dân cần thấy cả hai.”

Huyên đưa báo cáo tạm thời cho bà ký. Trong đó có các phần: điều đã biết, điều chưa biết, hành động đã làm, tác động ghi nhận, và lý do không dùng chỉ số mùi làm tiêu chí duy nhất.

Quỳnh ký. Tùng ký phần kỹ thuật. Vân ký phần y tế. Huyên ký phần phương pháp. Không chữ ký nào làm sự cố biến mất, nhưng mỗi chữ đặt trách nhiệm ở một chỗ có thể kiểm tra.

Đêm ấy, Sông Sậy không còn được gọi là thành phố không có mùi trên màn hình ven sông. Dòng chữ vẫn ở đó vì không ai kịp gỡ, nhưng bên dưới, thông báo mới hiện rõ: “Mùi quay lại trong một giai đoạn xử lý sự cố. Hãy làm theo hướng dẫn an toàn.”

An nhắn cho Huyên: “Lần đầu em thấy thành phố nói mùi có thể quay lại.”

Huyên trả lời: “Lần đầu thành phố phải nói thật nhanh.”

Van số 3 được khóa. Nhưng sự cố đã mở một cánh cửa lớn hơn: nếu mùi quay lại là cảnh báo, thành phố phải học cách không hoảng khi nghe thấy nó, và không ngủ quên khi không nghe thấy.

Trong các ngày sau, Huyên phải trả lời hàng chục cuộc gọi. Có người hỏi mùi cống quay lại có nghĩa là nguồn thải tăng không. Cô nói chưa chắc. Có người hỏi không mùi có nghĩa là trạm đã phun đủ không. Cô nói không. Một người hỏi nếu mọi thứ đều “chưa chắc” thì dân biết làm gì. Huyên đọc ba bước theo khu vực, không đọc cả báo cáo dài.

Tùng cùng đội bảo trì lập một bảng sự cố đặt ngay ngoài trạm số 3. Bảng ghi van kẹt, bơm đã dừng, phụ tùng đang chờ, khu vực không phun, và số điện thoại phản ánh. Một nhân viên truyền thông muốn bỏ dòng “phụ tùng đang chờ” vì làm hệ thống trông yếu. Tùng nói người dân cần biết vì sao trạm chưa hoạt động.

Quỳnh yêu cầu mọi cuộc gọi được phân loại, không gộp “mùi quay lại” thành một phản ánh chung. Nghi giúp phân biệt mùi bùn, mùi dầu, mùi chất tẩy. Vân đánh dấu triệu chứng. An vẽ hướng đi. Một số cuộc gọi không tạo ra sự cố nào, nhưng chúng cho biết nơi nào thông báo chưa đến.

Đêm cuối tuần, Huyên gặp Tư ở nhà văn hóa. Ông đặt lọ không khí trống cạnh một tờ thông báo mới. Hai vật đều không có mùi.

“Bây giờ cô có tin nó hơn không?” Tư hỏi.

“Không. Tôi biết cách dùng nó hơn.”

“Khác nhau.”

“Rất khác.”

Ngoài phố, mùi từ bờ sông dạt vào rồi tắt. Huyên không đi đóng cửa thay ai. Cô chỉ kiểm tra bảng cập nhật, bảo đảm biểu tượng vẫn còn thời gian hết hạn. Một thành phố không thể làm mọi người yên tâm mọi lúc. Nó có thể giúp họ biết điều gì đang xảy ra, điều gì chưa biết và bước tiếp theo là gì.