Chương 9

Nguyễn Huyên không gọi cho Tùng ngay sau khi anh dán nhãn đỏ lên hộp van. Cô biết anh đang ở trạng thái chỉ muốn làm việc bằng tay, không muốn nghe thêm một câu hỏi từ người chuyên đưa câu hỏi vào hồ sơ. Cô đợi đến sáng, khi thành phố bắt đầu có tiếng xe chở rau và những người trực đêm đã thay ca.

Tùng nghe máy ở trạm số 3.

“Tôi có việc cần nói.”

“Về dữ liệu đêm qua?”

“Về biên bản xưởng dung môi.”

Đầu dây im lặng. Huyên nghe tiếng bơm chạy sau lưng anh, nhịp đều nhưng không thật sự yên.

“Cô nói đi.”

“Tôi đã xóa một dòng mô tả mùi trong bản chính.”

“Cô kể rồi.”

“Tôi chưa kể phần này: tôi biết dòng đó có thể quan trọng. Tôi đã giữ nó trong sổ nháp, nhưng không đưa vào hồ sơ trình hội đồng. Sau sự cố, tôi nói mình chỉ làm theo quy trình. Đó không hoàn toàn là sự thật.”

Tùng không hỏi dòng đó nói gì. Anh hỏi vì sao cô nói bây giờ.

“Vì tôi đang yêu cầu hệ thống của anh công khai những điều có thể làm báo cáo xấu đi.”

“Và cô nghĩ mình có quyền?”

“Tôi không biết. Tôi chỉ biết nếu không nói, tôi sẽ biến lỗi của mình thành tiêu chuẩn cho người khác.”

Tùng cúp máy sau câu “để tôi làm việc”.

Huyên đến trung tâm, mở tủ hồ sơ cũ. Bản chính của biên bản nằm trong hộp giấy không có ảnh, chỉ có mã. Cô lấy thêm sổ nháp, một bản ghi âm đã chuyển băng và danh sách người tham gia hội đồng năm ấy. Diễm, người vừa ghi đầu nặng trong phòng thử, cũng có tên trong danh sách cũ. Huyên gọi cho cô, hỏi có nhớ mẫu dung môi không.

“Tôi nhớ mùi ngọt,” Diễm nói. “Và nhớ chị bảo chúng tôi ghi là chưa chắc.”

“Tôi có bảo chị không?”

“Chị bảo đừng dùng chữ ‘bất thường’ nếu chưa biết chất gì.”

Huyên nhắm mắt. “Tôi có xóa ghi chú của chị không?”

“Tôi không biết. Nhưng sau đó biên bản chỉ có ‘mùi thấp’.”

Câu trả lời không kết tội Huyên. Nó làm cô phải tự kết tội mình chính xác hơn.

Buổi trưa, Quỳnh gọi Huyên đến văn phòng dự án. Bà đã nhận được yêu cầu của trung tâm về dữ liệu theo phút và muốn biết liệu hồ sơ cũ có liên quan gì đến cuộc đánh giá hiện tại.

“Không có bằng chứng trực tiếp,” Huyên nói. “Nhưng nó cho thấy cách một mô tả cảm giác bị rút khỏi báo cáo khi chưa có tên chất.”

“Cô muốn đưa cả chuyện cũ vào hồ sơ Lớp Sạch?”

“Tôi muốn đưa nó vào phần phương pháp và giới hạn. Không phải để nói hai sự cố giống nhau.”

Quỳnh lật tập giấy. “Cô có biết nếu báo cáo ghi người thẩm định từng bỏ sót dữ liệu, người ta sẽ đặt câu hỏi về toàn bộ trung tâm không?”

“Tôi biết.”

“Tôi cũng có thể bị hỏi vì đã bảo vệ Lớp Sạch.”

“Đó là lý do tôi nói trước.”

Quỳnh nhìn cô, mệt mỏi hơn là tức giận. “Tôi không muốn thành phố bỏ hệ thống vì một câu chuyện được kể quá dễ. Có những khu nhà thật sự không còn bị mùi cống hành hạ.”

“Tôi không muốn thành phố giữ hệ thống vì một con số được kể quá dễ.”

Hai người ngồi đối diện, giữa họ là hộp hồ sơ và một chiếc máy lọc không khí chạy êm. Quỳnh nói bà từng chăm mẹ bị hen. Mỗi sáng, mẹ bà phải đóng cửa vì mùi bể xử lý nước. Khi Lớp Sạch chạy, mẹ ngủ được. Vì vậy bà đã quá quen nhìn lợi ích của nó trước khi nhìn phần bị che.

Huyên không kể mẹ mình. Cô chỉ nói: “Lợi ích không cần bị xóa để nguy cơ được nhìn thấy.”

Quỳnh đồng ý cho đưa một mục “bài học từ các đánh giá trước” vào hồ sơ công khai, nhưng muốn Huyên đọc lại câu chữ. Huyên viết: “Sự không chắc chắn cần được công bố cùng dữ liệu, không được dùng làm lý do loại dữ liệu khỏi hồ sơ.”

Chiều, Huyên tìm Tùng ở kho phụ tùng. Anh đang tháo hộp hiệu chuẩn cũ, trên tay dính một lớp dầu mỏng.

“Anh không cần trả lời cuộc gọi hôm qua,” Huyên nói.

“Tôi không giận vì cô từng xóa một dòng.”

“Anh đang giận gì?”

“Tôi giận vì tôi thấy mình trong câu chuyện đó.”

Huyên im lặng.

“Có một lần đội tôi nhận phụ tùng thay thế,” Tùng nói. “Tôi ký đã nhận đủ. Tôi không đọc phụ lục yêu cầu chạy bảy chu kỳ. Tôi nghĩ người khác sẽ xử lý. Sau đó trạm chạy, không ai phàn nàn về tiếng van, và tôi quên mất dòng đó.”

“Anh có xóa không?”

“Không. Nhưng để nó nằm trong hồ sơ mà không làm gì cũng là một cách khiến nó biến mất.”

Huyên nhìn tay anh. “Anh muốn tôi làm gì với điều đó?”

“Ghi tên tôi vào người chịu trách nhiệm phần kỹ thuật.”

“Anh chắc?”

“Không. Nhưng nếu chỉ ghi hệ thống thiếu phụ tùng, mọi người sẽ tưởng phụ tùng tự nhiên không về. Có những quyết định của người cụ thể.”

Huyên mở máy tính. “Tôi sẽ ghi rằng anh đã phát hiện, đề xuất và đang xử lý. Không ghi anh đã chịu trách nhiệm cho những việc anh không được trao quyền.”

Tùng nhìn cô. “Cô vẫn tách mệnh đề.”

“Đó là việc tôi làm được.”

“Có lúc nó làm người khác tưởng cô không có cảm xúc.”

“Có lúc cảm xúc của tôi đã làm hồ sơ thiếu một dòng.”

Anh không nói thêm, nhưng đưa cô một thẻ nhớ. Trong đó là dữ liệu từng phút của trạm số 3, gồm cả các chu kỳ bù tự động mà lịch công khai không hiện.

“Anh được phép đưa tôi không?”

“Tôi được phép đưa cho nhóm đánh giá. Cô là thành viên nhóm.”

“Nếu bị hỏi?”

“Tôi nói mình đã đưa.”

Huyên cầm thẻ, không cảm ơn bằng một câu dễ dàng. Cô yêu cầu anh ký biên bản giao nhận. Tùng ký, rồi nói: “Đừng biến chữ ký thành lá chắn.”

“Tôi biết.”

“Cô biết thật không?”

Huyên dừng bút. “Tôi đang học.”

Buổi tối, cô nhập dữ liệu vào ba bảng. Bảng một là mùi được cảm nhận. Bảng hai là lịch phun và cảm biến. Bảng ba là những điều bị bỏ qua vì không nằm trong mẫu: tiếng van, triệu chứng, bối cảnh chợ, độ cao của lớp khí. Hệ thống không cho đặt tên bảng ba là “dữ liệu mềm”. Huyên đặt “điều kiện quan sát”.

Ở cuối hồ sơ, cô đính kèm biên bản năm xưa. Dòng bị xóa được phục hồi trong phần phụ lục, có ghi rõ người xóa là Huyên và lý do cô ghi lúc ấy. Cô không dùng từ “sơ suất” để làm nhẹ. Cô viết “quyết định phương pháp có hậu quả”.

Quỳnh đọc bản nháp, gọi lại.

“Câu này sẽ bị hỏi rất nhiều.”

“Vậy nên giữ.”

“Cô không sợ mất việc à?”

“Có.”

“Vẫn giữ?”

“Nếu tôi xóa, tôi không còn biết mình đang bảo vệ ai.”

Quỳnh im lặng, rồi nói bà sẽ đưa bản này vào nhóm đánh giá.

An nhắn lúc 23 giờ: “Hôm nay em thở tốt ở chợ.” Huyên hỏi cậu đã làm gì khác. An trả lời: “Ba mở cửa quầy, em đứng bên gió sông. Xe phun không đi qua.”

Huyên ghi thêm vào bản đồ. Một kết quả không có mùi, không có mẫu, nhưng có thời gian và hành động. Nó không chỉ ra nguyên nhân, nhưng nó chỉ ra một điều có thể làm lại: đổi vị trí đứng, mở cửa, tránh giờ phun.

Trong phòng lưu trữ, tờ giấy trắng nằm cạnh hồ sơ cũ. Huyên nhìn hai thứ đó và hiểu rằng sự trung thực không làm cô sạch hơn. Nó chỉ khiến vết bẩn có tên, ngày tháng và người chịu trách nhiệm.

Ngày mai, nhóm sẽ thử nghiệm công cộng đầu tiên. Họ sẽ cần người dân tin rằng chưa đủ không có nghĩa là vô ích. Huyên không biết làm cách nào để thuyết phục. Cô chỉ biết không được bắt đầu bằng một dòng đã được làm phẳng.

Trước khi rời trung tâm, Huyên gọi Diễm và hỏi cô có muốn tham gia buổi thử ngoài trời không. Diễm nói cô không muốn bị quay hình hay được giới thiệu như người từng ghi nhận mùi trong hồ sơ cũ. Huyên đồng ý. Cô chỉ ghi Diễm là thành viên hội đồng số 4, trừ khi Diễm tự chọn cách khác.

Tư gửi một hộp thẻ mô tả, Nghi gửi danh sách mùi chợ, còn Tùng gửi sơ đồ trạm phun theo thực địa. Các tài liệu không đồng nhất. Có thẻ dùng “ngọt”, có thẻ dùng “nhựa”, có người ghi “đau đầu”. Huyên không sửa về một ngôn ngữ duy nhất. Cô lập bảng chú giải và ghi rõ ai dùng từ nào.

Quỳnh hỏi liệu một buổi thử có thể khiến dân kỳ vọng quá nhiều không. Huyên nói nếu họ công bố mục tiêu hẹp, người tham gia sẽ biết họ đang góp vào một câu hỏi chứ không nhận một lời hứa. Quỳnh đề nghị in câu “thử nghiệm không xác định nguyên nhân” ở đầu phiếu. Nghi bảo câu đó làm người ta chán, nhưng vẫn phải in.

Tùng kiểm tra lại bộ phát thông báo. Anh phát hiện loa nhà văn hóa bị rè ở âm cuối, khiến chữ “đóng” nghe gần giống “mở” trong tiếng ồn. Họ thay loa, thêm bảng chữ và mũi tên. Huyên ghi đó là một lỗi tiếp cận, không phải lỗi truyền thông nhỏ.

Đêm trước thử nghiệm, nhóm xếp vật tư thành từng hộp có màu theo nhiệm vụ. An viết nhãn bằng chữ lớn. Tư dán một thẻ ở hộp cuối: “Nếu không biết đặt vào đâu, đừng giấu dưới bàn.”

Huyên mỉm cười, nhưng giữ nguyên. Sáng mai, họ sẽ không chỉ thử mùi. Họ sẽ thử cách một thành phố tự quan sát mà không làm người quan sát biến mất khỏi hồ sơ.

Trước khi khóa cửa, Huyên kiểm tra quyền truy cập thẻ nhớ và gửi lịch làm việc cho Diễm. Ngày mai, người tham gia sẽ được biết thử nghiệm có thể dừng bất cứ lúc nào nếu họ không thoải mái. Không ai phải đổi sự an toàn của mình lấy một hàng dữ liệu đẹp.