Chương 14

Đêm gió đứng không làm cành cây im hoàn toàn. Nó làm những cành cây lớn không nhúc nhích, để người ta chú ý đến từng lá nhỏ rung sát tường. Sông Sậy bước vào một đợt nghịch nhiệt kéo dài từ chiều, nhưng bản tin chỉ ghi “gió yếu, tầm nhìn tốt”. Trên ảnh vệ tinh, thành phố rõ đến mức không có vẻ gì nguy hiểm.

Huyên ngồi trong phòng điều khiển cùng Quỳnh, nhìn dữ liệu theo phút. Trạm số 3 báo mùi thấp. Trạm số 7 phía bắc cũng thấp. Các cảm biến cố định không vượt ngưỡng. Nhưng An gửi bản đồ: vùng đỏ lan dọc bờ kè, các điểm xuất hiện sau 17 giờ 20.

“Tôi không muốn gọi đây là sự cố,” Quỳnh nói.

“Tôi cũng chưa gọi.”

“Nhưng nếu gửi cảnh báo, người ta sẽ gọi thay.”

Huyên nhìn cột “triệu chứng”. Mười hai người báo khô họng, bốn đau đầu, hai dùng thuốc hen. Không có mùi trong phần lớn mô tả. Vân đã xác nhận từng người, đồng thời ghi sáu mươi bảy người không có triệu chứng trong cùng khu vực.

“Chúng ta có hai việc,” Huyên nói. “Theo dõi những người có triệu chứng và kiểm tra lớp khí thấp. Không cần tuyên bố nguyên nhân.”

Quỳnh gật, yêu cầu Tùng mở các trạm di động.

Tùng đưa đội đến khu nhà tập thể phía nam. Anh mang dải giấy, máy đo cá nhân, đèn nhiệt và bộ đàm. Một công nhân trực trạm gọi về rằng hệ thống đang ổn. Tùng trả lời: “Ổn theo máy nào, ở độ cao nào?” Người kia im.

Ở nhà tập thể, người dân mở cửa sổ vì trời nóng. Không ai ngửi thấy mùi. Một em bé khó ngủ, một cụ già nói ngực nặng, còn một người đàn ông bảo mọi người đang làm quá. Hạ gọi điện hướng dẫn: đóng cửa phía gần bờ kè, bật quạt lọc ở chế độ tuần hoàn, không dùng bếp dầu, gọi lại nếu khó thở. Cô không nói “khí độc”.

An đứng ngoài sân, chỉ về phía dãy kho. “Gió không đi qua. Nó nằm.”

Tùng treo dải giấy ở ba tầng cao. Tầng một ép xuống, tầng hai gần như đứng, tầng ba rung về phía sông. Lớp thấp bị giữ giữa các tòa nhà. Trạm số 3 ở mái kho đo lớp cao hơn, nên không nhận được sự thay đổi dưới chân.

“Nếu đặt cảm biến ở sân?” Huyên hỏi qua bộ đàm.

“Số đo sẽ khác. Nhưng cần kiểm tra nhiễu từ xe và tường nóng.”

“Đặt cả hai.”

Tùng không hỏi thêm. Anh đặt một máy ở độ cao đầu người và một máy trên mái. Cùng lúc, Lớp Sạch tăng liều ở trạm số 3 theo chu kỳ bù. Mùi không xuất hiện. Một số người nói cổ họng khô hơn.

Quỳnh nhìn màn hình. “Hệ thống đang làm đúng điều nó được lập trình.”

Huyên đáp: “Và điều nó được lập trình có thể không đủ cho đêm nay.”

“Nếu tắt, mùi có thể dồn ra.”

“Nếu bật, người dân có thể không biết cần tránh khu nào.”

Họ không có lựa chọn sạch. Quỳnh yêu cầu trung tâm phát thông báo trung tính: “Khu Nam Bến đang theo dõi điều kiện không khí sát mặt đất. Hạn chế hoạt động ngoài trời gần bờ kè, giữ thuốc theo chỉ định, chờ cập nhật sau ba mươi phút.” Không nhắc mùi, không nhắc ô nhiễm, không gây hoảng.

Một số người gọi hỏi vì sao phải hạn chế nếu chỉ số xanh. Hạ giải thích rằng cảnh báo dựa trên nhiều nguồn, trong đó có triệu chứng và nghịch nhiệt. Một người hỏi có phải Lớp Sạch hỏng không. Hạ nói chưa có kết luận.

Tư gọi đến từ kho mùi. Ông nói những người mất khứu giác ở khu tập thể không có cách biết khác biệt ngoài cảm giác cơ thể. Ông đề nghị phát cùng một biểu tượng cho “theo dõi không mùi”, để người không nghe thấy chữ dài vẫn hiểu.

Miên của Vạn Sương không ở đây, Hạ dùng biểu tượng do An vẽ: một chiếc mũi gạch chéo bên cạnh hình cửa sổ đóng. Họ đưa nó lên bảng điện tử của khu phố. Quỳnh không thích biểu tượng vì sợ người dân hiểu “không có mùi”. Huyên đề nghị thêm hình bàn tay đặt lên ngực và dòng “theo dõi cơ thể”.

Đến 20 giờ 11, dữ liệu máy ở sân tăng một đỉnh ngắn. Cảm biến mái không đổi. Tùng gọi về, giọng gấp hơn bình thường.

“Đỉnh ở độ cao 1,5 mét. Không thấy trên trạm mái.”

“Có thể nhiễu?”

“Có thể. Nhưng ba máy phụ cùng nhảy trong hai phút.”

Huyên yêu cầu lấy mẫu thủ công. Tùng dùng túi kín, đi dọc hành lang. Không mùi. Một người công nhân đứng gần bãi xe có mắt cay, nhưng người bên cạnh không có triệu chứng. Hạ gửi đội y tế, không gửi xe chữa cháy. Mọi hành động đều được ghi với mức độ chắc chắn.

Quỳnh nhận cuộc gọi từ thành phố yêu cầu không dùng cụm “không khí bất thường” trên bảng công khai vì có thể ảnh hưởng lễ công bố ngày mai. Bà cầm điện thoại, nhìn Huyên.

“Họ muốn tôi viết ‘điều kiện thời tiết cục bộ’.”

“Có đúng không?”

“Một phần.”

“Vậy viết cả phần còn lại.”

Quỳnh không cúp máy. Bà nói với đầu dây: “Tôi sẽ không gọi nó là khí độc khi chưa biết. Nhưng tôi cũng không gọi nó là thời tiết đơn thuần khi máy tầng thấp và triệu chứng thay đổi cùng lúc.”

Đầu dây phản đối. Quỳnh để họ nói, rồi yêu cầu gửi yêu cầu bằng văn bản.

Huyên nhìn bà. “Bà vừa chịu trách nhiệm cho một câu khó.”

“Tôi biết.”

“Vì sao?”

“Vì nếu tôi né câu đó, người khác sẽ chịu hậu quả mà không biết dựa vào đâu để hỏi tôi.”

Đến 22 giờ, gió đổi. Dải giấy tầng một dựng lên, mùi bùn và dầu từ bờ kè tràn vào. Lớp Sạch không tăng liều vì cảm biến đã được đưa về mức thấp, nhưng người dân bắt đầu báo mùi cống rõ. Họ hoảng hơn lúc không có mùi, nhưng lần này họ biết nguồn ở phía bờ kè và biết cửa nào nên đóng.

An gửi bản đồ mới. Cậu đổi vùng đỏ thành những đường ngang, đánh dấu thời điểm gió đổi. “Không phải một đám mây,” cậu viết. “Là một lớp nằm rồi trượt.”

Vân tổng hợp triệu chứng. Số ca mới không tăng sau khi gió đổi, nhưng mùi trở lại làm nhiều người buồn nôn. Cô nhắc nhóm không dùng mức khó chịu làm chỉ số nguy hiểm duy nhất.

Huyên nhập dữ liệu. Có tương quan giữa đỉnh lớp thấp, chu kỳ giảm liều, triệu chứng và thời gian gió đứng. Chưa có mẫu hóa học đủ để chỉ nguồn. Cô viết báo cáo tạm thời, đặt dòng đầu:

“Cảnh báo dựa trên điều kiện quan sát, không phải kết luận về nguyên nhân.”

Quỳnh đọc rồi ký phát hành. Sông Sậy nhận một thông báo không có chữ “sạch” cũng không có chữ “độc”. Nó nói người dân nên hạn chế ra ngoài vì lớp khí thấp đang được theo dõi, hướng dẫn dùng thuốc, địa chỉ trạm y tế và thời điểm cập nhật.

Đêm gió đứng kết thúc trước bình minh. Không có ai phải nhập viện vì sự kiện này, nhưng ba người được theo dõi thêm. Trạm số 3 không bị kết luận hỏng. Nó được kết luận là không đủ để nhìn độ cao mà người dân đang thở.

Tùng mang máy phụ về, tay dính bùn. Anh nói với Huyên: “Trung bình giờ không nói dối. Nó chỉ trả lời một câu khác.”

Huyên đáp: “Câu hỏi của người dân không phải trung bình giờ.”

“Tôi biết.”

Trên bảng điện tử, biểu tượng chiếc mũi gạch chéo vẫn sáng. Một người mất khứu giác gọi đến hỏi nó có nghĩa là không khí an toàn không. Nhân viên trực trả lời theo kịch bản mới: “Không. Nó có nghĩa hãy dựa vào các hướng dẫn khác và theo dõi cơ thể.”

Thành phố đã có một biểu tượng cho điều mình không biết. Đó là một bước nhỏ, nhưng trong những đêm gió đứng, bước nhỏ có thể là khoảng cách giữa một người đóng cửa đúng lúc và một người cứ mở cửa chờ thành phố nói rõ hơn.

Sau đợt nghịch nhiệt, Huyên cùng Tùng đi kiểm tra từng máy tầng thấp. Một máy đặt ở sân nhà tập thể đã bị người dân chuyển vào dưới mái vì sợ mưa, khiến nó đo khác điều kiện ban đầu. Tùng không trách. Anh hỏi người chuyển máy muốn tránh điều gì. Người đó nói họ sợ thiết bị hỏng trước khi có người đến.

“Lần sau phải có chỗ che được thiết kế sẵn,” Tùng nói.

Huyên ghi thêm “bảo vệ thiết bị là một phần của phương pháp”. Nếu người dân tự sửa vị trí vì nhu cầu thực tế, dữ liệu không tự nhiên thành sai. Nó chỉ cần ghi điều kiện thay đổi.

Vân gọi lại cho các hộ đã báo triệu chứng. Ba người không còn khó chịu sau khi gió đổi. Một người vẫn đau đầu dù khu vực đã thông thoáng. Cô không bỏ người đó khỏi bảng chỉ vì giả thuyết môi trường yếu đi. Có thể còn nguyên nhân khác, và y tế phải tiếp tục theo dõi.

Quỳnh gửi bản cập nhật công khai, trong đó có cả sáu mươi bảy người không có triệu chứng. Huyên kiểm tra bố cục, bảo con số này phải đứng cạnh số người có triệu chứng, không giấu ở phụ lục. Một cán bộ truyền thông lo dân sẽ nghĩ cảnh báo không cần thiết. Huyên nói người dân có quyền biết rủi ro phân bố không đều.

Đêm sau, An không dùng biểu tượng mũi gạch chéo một mình. Cậu thêm dấu đồng hồ và mũi tên hướng gió. Người xem hiểu biểu tượng không phải tình trạng vĩnh viễn. Nó có thời gian hết hạn. Huyên nhận ra một hệ thống cảnh báo tốt phải biết tự nói “đã có thể xem lại”, nếu không cảnh báo sẽ trở thành nền tiếng ồn mới.

Trên bản đồ, đường biên giữa hai khu phố vẫn rung chuyển. Nhưng lần này, các lớp dữ liệu được phép đổi vị trí mà không bị ai gọi là mâu thuẫn. Chúng chỉ cho thấy thành phố đang sống trong nhiều độ cao, nhiều cơ thể và nhiều thời điểm cùng lúc.