Chương 18

Sau phiên điều trần, Mạch Nước biến thành một công trường âm thanh. Không có người của hãng, không có lịch thu dày đặc, nhưng ai cũng làm việc lâu hơn. An lập bảng nguồn cho từng lớp âm, dùng màu khác nhau để phân biệt dữ liệu đã được xác minh, dữ liệu do nghệ sĩ tự tạo và dữ liệu cần xin phép. Vy dán bảng ấy lên tường như một bản đồ giao thông.

“Cậu đang biến phòng thu thành phòng hồ sơ,” Vy nói.

“Hồ sơ giúp phòng thu không bị biến thành kho của người khác.”

Gia Linh viết ba ca khúc mới. Cô không cố hát theo kiểu của Lệ Chi, nhưng ký ức về giọng ấy vẫn nằm trong cách cô nhả phụ âm. An không xóa nó. Cô chỉ hỏi Linh từng đoạn có phải lựa chọn của mình không.

“Đoạn này em hát giống mẹ,” Linh nói trong một buổi thu.

“Em muốn giữ?”

“Có. Nhưng không muốn người ta dùng nó để gọi em là thế hệ tiếp theo của ai.”

“Vậy đặt nó ở nơi không bị so sánh.”

An đưa câu hát sang phần chuyển, không lặp ở cuối. Linh thu lại, để âm cuối tan vào tiếng cọ dây đàn. Bài hát không còn một câu dễ trích, nhưng có một đường đi riêng.

Nam làm việc với piano, bass và các bản thu ngoài hiện trường. Anh không còn mở nhạc lớn để kiểm tra. Mỗi buổi bắt đầu bằng việc hỏi An: “Mức rung hôm nay thế nào?” Có hôm cô nói ổn, có hôm nói chỉ có thể làm hai giờ. Anh không tranh luận.

Một buổi trưa, Nam mang đến cuốn sổ cũ tìm được ở kho chung của khu phố. Bìa sổ ố, một góc dính mùi long não. Bên trong là bản chép tay giai điệu của “Đường về không lặp lại”. Nam không viết toàn bộ; anh chỉ ghi ba nốt đầu và khoảng trống, rồi để Lâm bổ sung các lớp chuyển.

“Anh giữ nó suốt?” An hỏi.

“Tôi không nhớ đã giữ. Có lẽ mẹ cất.”

“Bản này không đủ để chứng minh quyền.”

“Tôi biết. Nhưng nó giúp hiểu cấu trúc.”

An đặt bản chép cạnh dữ liệu âm thanh bến phà. Ba nốt đầu giống nhau, nhưng phần chuyển của Lâm đi theo nhịp nước, không theo nhịp trống của hãng. Cô nghe ra một lựa chọn: giai điệu không quay về điệp khúc, mà mở sang lớp âm thanh khác.

“Chúng ta có thể làm một album gồm những bài đều đổi hướng,” An nói.

Nam gật. “Không ai được dùng câu lặp để che phần bị xóa.”

Họ chia album thành năm bài. Bài đầu dùng tiếng tàu và dây đàn; bài thứ hai dùng tiếng chợ; bài thứ ba lấy nhịp cầu phà; bài thứ tư là giọng Linh cùng tiếng đàn của một lớp học cộng đồng; bài cuối giữ khoảng lặng dài, chỉ có ba nốt và hơi thở. Không bài nào sử dụng dữ liệu của Lệ Chi nếu chưa có văn bản cho phép.

Lệ Chi đồng ý cho dùng một đoạn tiếng nói trong lớp học, không dùng giọng hát. Bà yêu cầu tên mình và Lâm xuất hiện trong ghi chú sản xuất, không trên ảnh quảng bá. An tôn trọng.

Hạnh báo giao dịch vào ngày Lâm chết đã được ngân hàng xác nhận. Khoản tiền không chứng minh gây tai nạn, nhưng cho thấy Đức Minh nhận phí từ công ty trung gian đúng lúc bản thu bị chuyển. Đức Minh gửi đề nghị giải quyết ngoài tòa, đề nghị “đóng hồ sơ vì lợi ích của nghệ sĩ”. Gia đình Lâm từ chối.

Nam muốn công bố mọi tài liệu. Hạnh ngăn.

“Chúng ta không được công bố thông tin tài chính cá nhân của người không liên quan. Chỉ đưa phần cần thiết.”

Nam bực. “Họ đã che giấu.”

“Chúng ta không sửa một sự lạm quyền bằng một sự lạm quyền khác.”

An nhìn Nam. “Cô ấy đúng.”

Nam thở dài, rồi gật. Anh bắt đầu hiểu rằng trách nhiệm không phải cảm giác nóng muốn phơi bày tất cả, mà là biết phần nào thuộc về mình.

Buổi kiểm tra giữa album diễn ra tại Mạch Nước. Hạnh, Tùng, Linh và đại diện gia đình Lâm nghe từng bài. Không có người của Dải Ngân Hà. An phát bản đầu tiên. Tiếng tàu chạy qua không đều, dây đàn trả lời bằng một nốt thấp. Linh hát, không quay về câu cũ.

Ở bài thứ hai, tiếng chợ quá lớn khiến người nghe mất giọng hát. An giảm lớp âm, nhưng Vy phản đối.

“Nếu hạ hết, chợ chỉ còn làm nền đẹp.”

“Nhưng lời bị nuốt.”

“Vậy để Linh hát gần hơn, không phải bắt chợ im.”

Linh thu lại trong một ngày có tiếng xe và tiếng rao thật. Cô đứng cách micro gần hơn, nói rõ phụ âm. Bài hát trở nên gần như một cuộc trò chuyện.

Đại diện gia đình Lâm hỏi: “Tại sao không dùng giai điệu của anh Lâm để người nghe biết ông ấy tồn tại?”

An trả lời: “Vì chúng tôi chưa có quyền tái tạo phần chưa hoàn chỉnh. Chúng tôi sẽ ghi rõ di sản trong phần chú thích, và dành doanh thu theo thỏa thuận. Nếu gia đình muốn, chúng tôi có thể xin phép dùng một đoạn sau khi bản quyền được xác nhận.”

Người phụ nữ gật. “Anh ấy ghét việc người khác làm hộ. Cô hiểu.”

Nam ngồi phía sau, cúi đầu.

Cuối buổi, An nghe lại bài cuối. Ba nốt đi xuống, khoảng lặng, rồi tiếng thở của Linh. Cô định thêm một lớp dây để kéo người nghe vào, nhưng Nam ngăn.

“Đừng trang trí vì sợ họ bỏ đi.”

“Tôi không sợ.”

“Cô vừa bật lớp dây ba lần rồi tắt.”

An nhìn anh. “Anh bắt đầu nghe được điều mình không nghe thấy.”

“Tôi học từ cô.”

“Đừng nói như một lời cảm ơn.”

“Tôi nói như một dữ liệu.”

An bật cười. “Vậy dữ liệu nào?”

“Cô làm bài nhạc trung thực hơn khi không cố cứu nó.”

Câu nói chạm vào cô theo cách không ngờ. An từng sợ một ngày bản thân cần người khác cứu khỏi im lặng. Nam không nói cô cần cứu; anh nói cô không cần làm điều đó.

Tối ấy, Lệ Chi gửi một tin nhắn: “Tôi đã nghe bản đầu. Giữ khoảng trống. Người nghe có thể tự bước vào.”

An chuyển tin cho cả nhóm. Linh gửi biểu tượng mặt cười, Vy gửi ảnh nồi mì, Tùng gửi bảng pháp lý. Nam không gửi gì, chỉ ngồi bên cây piano, chơi ba nốt rồi dừng.

An đặt tay lên bàn, cảm nhận rung động. “Đừng lặp.”

Nam gật, chuyển sang một nốt khác. Giai điệu mở ra.

Ngay lúc đó, email từ Dải Ngân Hà tới: hãng tuyên bố rút khỏi dự án, nhưng yêu cầu sở hữu mọi bản thu đã tạo trong thời gian hợp đồng, kể cả các bản không dùng dữ liệu tranh chấp.

Hạnh đọc, rồi nói: “Họ muốn lấy những bài mới.”

An nhìn Nam. “Hợp đồng thử nghiệm của anh còn điều khoản nào?”

Nam mở bản phụ lục. Ở cuối có một dòng nhỏ: “Mọi sản phẩm phát sinh trong thời hạn hợp tác thuộc quyền khai thác độc quyền của hãng.”

Anh đã thêm điều khoản bảo vệ An, nhưng quên bảo vệ chính mình.
Họ về Bạc Liêu sau khi ký thỏa thuận nguyên tắc. Lệ Chi đón ở nhà văn hóa, không có máy ảnh hay người hâm mộ. Bà nhỏ hơn An tưởng, tóc cắt ngắn, đi đôi dép nhựa và cầm một chiếc thước gỗ để gõ nhịp cho trẻ.

“Cô Mai An,” bà gọi. “Khải Nam đứng ngoài à?”

“Anh ấy chờ bà cho phép.”

Lệ Chi gật. “Cho cậu ấy vào.”

Nam bước vào, cúi đầu chào. Bà không ôm, không trách ngay. Bà hỏi anh có mang bản ghi không.

“Không. Tôi chỉ mang tường trình.”

“Tốt.”

Họ ngồi ở cuối lớp. Trẻ em tập gõ nhịp trên bàn, có em nhanh, có em chậm. Lệ Chi không bắt tất cả theo một nhịp. Bà chỉ hỏi từng em muốn nghe tiếng của mình ở đâu.

An nhìn Nam. Anh cầm bút ghi, không can thiệp.

Sau lớp học, Lệ Chi đưa họ nghe một bản thu cũ của Lâm. Tiếng nước và tiếng máy ghe trộn nhau, giống phần An đã thu nhưng thô hơn. Lâm cười trong băng, nói nếu thiếu điệp khúc thì người nghe phải tự tạo đường nhớ.

“Cậu ấy nói như vậy,” Lệ Chi bảo. “Nhưng cậu ấy không muốn người khác bắt chước.”

“Chúng tôi sẽ không bắt chước,” An đáp.

“Tôi biết. Vì các bạn đã hỏi trước.”

Nam xin lỗi. Lệ Chi nghe, rồi nói: “Tôi không nhận lời xin lỗi để làm cậu nhẹ. Tôi nhận vì cậu đã nói đúng phần.”

Nam gật, mắt đỏ.

Lệ Chi cho phép họ dùng tiếng lớp học và một đoạn giai điệu ba nốt, nhưng không dùng phần điệp khúc chưa công bố. Bà muốn tên Lâm ở đầu phần ghi chú, không bị đẩy xuống cuối.

“Chúng tôi sẽ làm theo.”

“Và nếu bản phối sau này không ổn?”

“Chúng tôi sẽ hỏi lại.”

“Đừng hỏi khi đã phát hành.”

An ghi chú điều ấy như một điều khoản.

Buổi chiều, Lệ Chi dẫn họ ra bờ kênh. Bà chỉ nơi Lâm từng đặt máy ghi. Bùn bám mép nước, tiếng ghe chạy xa, những người bán hàng gọi nhau qua cầu. An đặt micro tiếp xúc vào lan can sắt.

Nam hỏi có nên thu cả tiếng bà không. Lệ Chi lắc đầu.

“Tôi đã nói đủ trong băng. Album này cần người sống nói phần của họ.”

Linh tham gia qua cuộc gọi video, hát câu mới cho Lệ Chi nghe. Bà không nhận xét giọng, chỉ hỏi cô muốn câu cuối ở đâu. Linh nói ở khoảng giữa.

“Vậy để nó ở đó,” Lệ Chi đáp.

Sau cuộc gọi, Linh gửi bản lời đã sửa. Cô bỏ một đoạn mô tả về “giọng ca huyền thoại”, thay bằng chi tiết về phòng bệnh và chiếc vé xe. An thích hơn.

Nam và An đi bộ dọc bờ kênh. Anh nói mẹ từng thích nghe Lệ Chi, nhưng không biết tên Lâm. “Bà chỉ nhớ người hát. Tôi chưa bao giờ hỏi ai viết.”

“Giờ anh hỏi rồi.”

“Muộn.”

“Muộn không làm câu hỏi vô ích.”

Nam dừng bên cây cầu. “Cô có bao giờ nghĩ nếu tai nạn không xảy ra, cô sẽ làm khác không?”

An trả lời thật: “Tôi sẽ làm việc nhanh hơn, nghe bằng tai nhiều hơn, và có thể vẫn bỏ qua rung động. Không biết.”

“Tôi muốn có một câu trả lời chắc.”

“Câu chắc thường là câu chưa kiểm tra.”

Anh cười. “Cô không cho ai lối tắt.”

“Lối tắt làm mất cảnh.”

Họ trở lại nhà văn hóa, nghe các track mới. Tiếng lớp học không khớp với tiếng chợ, nhưng có một khoảng tự nhiên khi trẻ em gõ bàn. An kéo dài khoảng ấy, để Linh vào sau. Nam không thêm hợp âm cho tới khi cô gật.

Lệ Chi nghe bản thử, nói: “Đây không phải bài của tôi.”

An hơi căng. “Bà không thích?”

“Tôi không cần thích. Tôi nghe thấy tên của những người đang có mặt. Thế là đủ.”

Thỏa thuận chính thức được ký tại văn phòng luật sư một tuần sau. Gia đình Lâm nhận phần quyền, Lệ Chi nhận quyền kiểm tra, Linh và An giữ quyền sở hữu phần mới, Nam giữ phần phối khí. Dải Ngân Hà chỉ phân phối.

Tùng lập hệ thống báo cáo doanh thu mở cho các bên. Vy đề nghị đưa cả hóa đơn phòng thu lên trang thông tin. Hạnh bảo có thể, nhưng cần che dữ liệu cá nhân.

An cập nhật metadata album. Mỗi track có tên người viết, người biểu diễn, nguồn âm thanh và giới hạn sử dụng. Phần “chưa biết” được ghi rõ, không để trống.

Nam nhìn bảng. “Dòng ‘không có điệp khúc’ có cần ghi không?”

An nói: “Đó là tên, không phải thiếu sót.”