Ngày mở vòng

Nhà văn hóa thôn đầy người trước khi Thư kịp treo bản đồ lên tường.

Sáu hộ cũ được mời đến, cùng Mai, bà Mận, Huy và đại diện công ty. Quân vẫn ở bệnh viện nhưng kết nối bằng màn hình lớn. Na nằm bên cạnh anh, tay ôm cuốn vở vẽ. Ông Nghiêm không đi được, cử con dâu mang theo các quyển lịch. Ông Bảy chống gậy, nhưng là người đến sớm nhất.

Thư đặt bản gốc thỏa thuận vào túi trong suốt, không đưa cho ai cầm. Luật sư huyện ngồi cạnh cô, hướng dẫn cuộc họp phải phân biệt ba việc: xác nhận lịch sử sử dụng, xác định quyền hiện tại và quyết định tương lai. Không ai được biến một ký ức thành lệnh bán đất.

Chị Vân đến với hai người đại diện pháp lý. Trần Khải không xuất hiện. Đặng Dũng ngồi ở cuối phòng, cổ tay còn băng. Huy đứng giữa hai bên, không đeo thẻ công ty.

Trưởng thôn gõ bàn.

“Hôm nay không phải phiên tòa. Ai có giấy thì đưa giấy, ai nhớ việc gì thì nói việc đó.”

Ông Bảy đứng lên trước. Ông kể sáu nhà đào mương sau mùa hạn, mỗi nhà góp đất và ngày công. Bà Lựu không có phần đất nhưng đào đoạn đầu, giữ van và dạy trẻ con đọc lịch nước. Ông nói việc đó không ghi đủ trong sổ địa chính vì thời ấy người ta coi mương là công trình tạm.

Chị Vân hỏi: “Bác có giấy chứng minh bà Lựu có quyền không?”

Ông Bảy chỉ vào bản gốc. “Có chữ ký.”

“Chữ ký này có được công chứng không?”

“Ngày xưa xã đóng dấu.”

Luật sư giải thích văn bản cũ cần được cơ quan có thẩm quyền đánh giá, nhưng nó vẫn là chứng cứ về quá trình sử dụng, đóng góp và thỏa thuận. Không thể gạt bỏ chỉ vì chưa có ngôn ngữ pháp lý hiện đại.

Mai nói sau ông Bảy. Cô kể mẹ mình không nhận tiền hoàn phần góp. Mẹ chỉ yêu cầu tên được đọc trong mọi cuộc họp về mương. Cô đưa cuốn sổ tay, cuộn băng và bản xác nhận của trạm giống.

Chị Vân lật giấy. “Cô không phải người đứng tên đất.”

“Tôi không nhận đất,” Mai đáp. “Tôi nhận lời mời vào vòng.”

Câu nói khiến cả phòng im.

Huy trình bày bản thiết kế kho lạnh. Anh nói giếng công nghiệp nằm trên bể chứa, đường thoát nước cắt qua mương cũ. Công ty đã khảo sát hút thử mà không có thỏa thuận với sáu hộ. Chị Vân phản đối, cho rằng Huy không còn đại diện công ty.

“Tôi không đại diện,” Huy nói. “Tôi là người từng ký văn bản tiếp cận và đang chịu trách nhiệm cho chữ ký đó.”

Thư đưa mẫu nước, ảnh mối nối và biên bản cây bị hạ. Công an xã xác nhận đã tiếp nhận trình báo việc xâm nhập và phá hoại, chưa kết luận ai ra lệnh. Dũng thừa nhận đã vào khu vực, Khải được triệu tập nhưng chưa đến.

Chị Vân nói: “Công ty không phủ nhận lịch sử dùng nước. Nhưng quyền sử dụng đất hiện tại thuộc các chủ mới. Không thể lấy thỏa thuận miệng để cấm một dự án đã được quy hoạch.”

Thư đáp: “Chúng tôi không cấm dự án. Chúng tôi yêu cầu dự án không làm mất quyền của người khác.”

“Nếu không có chuyển nhượng, gia đình không trả được nợ.”

Quân xuất hiện trên màn hình. Anh đã nghe câu đó, sắc mặt mệt nhưng rõ ràng.

“Khoản nợ của gia đình tôi không cho công ty quyền mua phần nước. Nếu cần, hãy đưa ra phương án trả nợ không phá hệ thống.”

Chị Vân hỏi: “Anh có sẵn sàng từ bỏ giá mua cao hơn để giữ vườn không?”

Quân nhìn Na, rồi nhìn những người trong nhà văn hóa.

“Tôi chưa biết. Nhưng tôi muốn biết giá của việc giữ và giá của việc bán là gì.”

Thư cảm thấy câu trả lời ấy quan trọng hơn một lời tuyên bố.

Luật sư đề xuất lập biên bản xác nhận tạm thời: sáu hộ và người đại diện bà Lựu có quyền tham gia quyết định mọi công trình ảnh hưởng bể chứa; không bên nào được thay đổi van, nối ống hoặc chặt cây trong phạm vi sáu mươi sáu bước cho đến khi cơ quan chuyên môn hoàn tất đo đạc. Mọi giao dịch đất phải kèm thông tin về quyền nước.

Chị Vân phản đối điều khoản “người đại diện bà Lựu”.

Mai nói: “Nếu bỏ tôi, các anh phải xóa tên mẹ tôi khỏi bản gốc. Làm được thì xóa.”

Không ai nói được.

Bà Mận mang con dấu cũ của tổ nước đặt lên bàn. Mực đã khô, nhưng hình vòng tròn chia sáu phần vẫn rõ.

“Tấn giữ cái này hai mươi năm,” bà nói. “Ông ấy bảo không được đóng nếu chưa đủ người.”

Trưởng thôn nhìn từng hộ. Nhà Bảy ký, nhà Hòa ký, nhà Năm ký. Một hộ đã chuyển đi cử con trai về thay. Hộ thứ sáu là nhà Huy. Mẹ Huy không đến được vì đang điều trị, nhưng Huy mang theo giấy ủy quyền.

Anh cầm bút. Trước khi ký, chị Vân gọi anh ra ngoài.

“Anh đang tự hủy hồ sơ nghề nghiệp.”

“Tôi đang xác nhận phần đất của nhà tôi.”

“Công ty sẽ kiện anh.”

“Tôi biết.”

“Anh sẽ mất việc.”

“Tôi biết.”

Chị Vân hạ giọng. “Khải nói có người trong gia đình đã đồng ý bán. Anh không cần làm người tốt ở đây.”

Huy nhìn vào phòng. “Ai?”

“Cứ hỏi Thư.”

Huy quay lại, nhưng không hỏi ngay. Anh ký vào biên bản với tư cách đại diện nhà mình.

Khi sáu hộ đã ký, Mai cầm con dấu. Cô không đóng ngay. Cô nhìn Thư.

“Biên bản có ghi tôi được mời vào các cuộc họp không?”

“Có.”

“Có ghi tên mẹ tôi không?”

“Có.”

Mai đóng dấu.

Âm thanh cao su chạm giấy nhỏ nhưng rõ. Quân trên màn hình nhắm mắt thở ra. Na giơ cuốn vở, đặt bảy chấm thành vòng tròn.

Sau đó, Thư công khai tờ đề nghị mua đất và bản thiết kế. Cô chỉ ra khoản quyền tiếp cận nước, tọa độ giếng và điều khoản không nói chi phí khôi phục bể. Quân đưa ra số liệu áp lực nước. Ông Nghiêm gửi bản lịch. Mai nộp ảnh và ghi âm.

Đại diện công ty không thể bác bỏ tất cả cùng lúc. Họ xin thời gian xem hồ sơ, đồng thời yêu cầu gia đình không phát tán video.

Lâm nói: “Video sẽ được giữ nguyên bản. Việc công khai hay không sẽ do những người có tên trong đó quyết định.”

Chị Vân nhìn cậu. “Cậu định làm phim à?”

“Tôi định làm hồ sơ.”

Cuộc họp kết thúc với một thỏa thuận tạm thời, chưa phải chiến thắng. Công ty phải dừng khảo sát hút nước và không được vào vườn khi chưa thông báo. Gia đình phải giữ nguyên hiện trạng, không tự phá cọc hay trả đũa. Công an tiếp tục điều tra việc phá cây. Các hộ thống nhất mời chuyên gia đo độc lập.

Ngoài nhà văn hóa, Quân gọi cho Thư. “Chị hỏi Huy xem ai trong nhà đã đồng ý.”

Thư nhìn Huy. “Anh nghe rồi.”

Huy đi đến bên cây quýt trước sân. “Mẹ tôi đã nhận một khoản tiền giữ chỗ từ công ty.”

Quân im lặng qua điện thoại.

“Bao nhiêu?” Thư hỏi.

“Không nhiều. Nhưng đủ để họ nói nhà tôi đã đồng ý nguyên tắc.”

“Anh biết từ bao giờ?”

“Tối qua.”

“Lại một điều giấu.”

Huy gật. “Tôi muốn tự hỏi mẹ trước.”

“Mẹ anh có biết đó là tiền đặt quyền mua không?”

“Bà tưởng tiền hỗ trợ điều trị.”

Thư quay đi. Cô không biết nên trách Huy hay thương một người mẹ đã nhận tiền trong lúc bệnh.

Lâm tiến lại, đưa Huy một bản ghi âm. “Trong đoạn dưới bể, người thứ hai hỏi về nhà Huy. Có thể họ dùng khoản tiền đó làm áp lực.”

Huy nghe vài giây, rồi tắt.

“Tôi sẽ trả lại.”

“Anh trả bằng gì?” Quân hỏi qua điện thoại.

Huy nhìn bản biên bản có sáu chữ ký và tên bà Lựu. “Bằng việc nói khoản tiền ấy tồn tại.”

Ngay khi anh nói xong, điện thoại Thư nhận được tin nhắn từ một số chưa lưu:

Thư không trả lời tin nhắn. Cô chụp màn hình, chuyển cho luật sư và yêu cầu ghi vào biên bản việc gây áp lực. Huy nói số điện thoại có thể là của nhà thầu, nhưng không chắc. Mai bảo từ khi mẹ mất, bà vẫn nhận những cuộc gọi không lời vào mỗi mùa khô.

“Mẹ cô từng bị đe dọa?” Thư hỏi.

“Không. Chỉ bị nhắc rằng người không có đất thì không nên ngồi trong cuộc họp.”

Bà Mận đặt tay lên vai Mai. “Ngày mai cô ngồi cạnh tôi.”

Trong nhà văn hóa, đại diện các hộ lần lượt đọc phần họ nhớ. Có chuyện không thống nhất: ông Hòa nói mương được mở năm đó, con trai ông nhớ muộn hơn một mùa; nhà Năm cho rằng phần đất nhà họ đã bị đổi ranh; ông Bảy quên tên người ký thay. Luật sư không che các mâu thuẫn. Ông ghi cả hai lời để cơ quan chuyên môn đối chiếu.

Chị Vân hỏi tại sao gia đình Tấn giữ bản gốc suốt nhiều năm.

Thư đáp: “Vì mọi người giao cho cha tôi. Đó là trách nhiệm, không phải quyền sở hữu.”

“Và bây giờ cô muốn tổ nước giữ bản gốc?”

“Không. Bản gốc sẽ lưu tại cơ quan công chứng hoặc nơi được chỉ định, bản sao chứng thực chia cho các hộ. Tổ nước chỉ giữ bản vận hành.”

Quân nói qua màn hình: “Em từng nghĩ ai giữ chìa thì có quyền. Giờ em hiểu chìa chỉ làm việc khi có người cùng mở.”

Na giơ bảng bảy chấm. Đại diện công ty mỉm cười, nhưng không ai trong phòng cười theo.

Khi biên bản tạm thời được soạn, Thư yêu cầu thêm bốn điều: cấm chặt cây trong vùng bảo vệ; mọi khảo sát phải thông báo trước; dữ liệu nước phải được chia sẻ; người không có đất nhưng có tên trong thỏa thuận phải được mời.

Giám đốc pháp chế hỏi điều thứ tư dựa vào đâu.

Mai chỉ vào chữ ký của mẹ. “Dựa vào lời hứa mà công ty đang muốn mua cùng đất.”

Huy ký giấy ủy quyền của mẹ. Chữ ký anh run ở nét cuối, nhưng không sửa.

Đặng Dũng xin nói. Anh thừa nhận đã làm theo Khải, nhưng nói chị Vân biết phụ lục. Chị Vân không có mặt, đại diện công ty phản đối. Trưởng thôn yêu cầu phần này chuyển cho cơ quan điều tra.

Cuộc họp không tạo ra một phán quyết. Nó tạo ra một khoảng thời gian không ai được phá. Khoảng thời gian ấy đủ để sáu hộ đăng ký hồ sơ, đủ để chuyên gia đo lại nước, đủ để gia đình không ký vì sợ.

Sau khi mọi người rời đi, Huy đứng bên bản đồ.

“Tôi đã đưa giá mua đến trước khi hiểu,” anh nói.

Quân hỏi: “Anh có hối hận không?”

“Có. Nhưng hối hận không trả lại cây.”

Lâm đưa anh bản sao đoạn phim của cha. “Vậy anh trả bằng việc đứng trong phần còn lại.”

Huy nhận USB.

Ngay khi anh nói xong, điện thoại Thư nhận được tin nhắn từ một số chưa lưu:

“Vòng tròn đã mở. Nhưng người cầm chìa vẫn chưa chọn cửa.”

“Vòng tròn đã mở. Nhưng người cầm chìa vẫn chưa chọn cửa.”