Chương 1 — Những Con Rối Dưới Ánh Đèn

Phần I — Lời Từ Chối

Vũ Minh Long khóa cửa xưởng gỗ sau nhà, như cậu vẫn làm mỗi ngày suốt tám tháng qua, không hề đưa mắt nhìn vào bên trong. Cánh cửa gỗ cũ kỹ, với lớp sơn bong tróc và ổ khóa đã hoen gỉ, giờ đây giống như một nấm mộ nhỏ cất giữ tất cả những gì còn sót lại của ông nội cậu — hàng chục con rối gỗ chưa hoàn thiện, dụng cụ chạm khắc, và mùi sơn mài đặc trưng vẫn còn phảng phất đâu đó trong không khí.

"Long ơi, có người tìm em này," giọng mẹ cậu vang lên từ trong nhà, kéo cậu ra khỏi dòng suy nghĩ.

Minh Long bước vào, thấy một cô gái lạ mặt đang đứng đợi ở phòng khách, tay ôm một tập hồ sơ dày, ánh mắt vừa hồi hộp vừa kiên định. "Chào bạn, mình là Trần Diễm My, chủ nhiệm CLB Múa Rối Nước trường Nguyễn Du," cô giới thiệu, giọng nói nhanh như thể đã chuẩn bị sẵn từ trước. "Mình biết đường đột thế này hơi bất lịch sự, nhưng mình thật sự cần nói chuyện với bạn về ông nội bạn."

Câu nói ấy khiến Minh Long sững người trong giây lát, cảm giác quen thuộc của nỗi đau chưa nguôi lại trào lên trong lòng. "Ông tớ mất rồi," cậu đáp, giọng cứng lại. "Nếu cậu muốn nói về ông, tớ nghĩ không có gì để nói cả."

"Mình biết, mình xin lỗi vì đã nhắc đến chuyện đau lòng," Diễm My nói, giọng dịu lại nhưng không hề rút lui. "Nhưng CLB của tụi mình đang gặp khó khăn nghiêm trọng. Ông cậu từng là cố vấn danh dự của CLB suốt nhiều năm, người duy nhất còn nắm vững kỹ thuật điều khiển rối truyền thống mà trường mình còn giữ được. Từ khi ông mất, không ai trong CLB đủ trình độ để dạy lại cho các thành viên mới, và nếu tình trạng này kéo dài, CLB sẽ phải giải thể trong học kỳ tới."

"Vậy thì liên quan gì đến tớ?" Minh Long hỏi, dù trong lòng đã lờ mờ đoán được câu trả lời.

"Tớ nghe nói bạn từng học kỹ thuật từ ông từ nhỏ, còn giỏi hơn cả nhiều thành viên kỳ cựu trong CLB nữa," Diễm My nói, ánh mắt tràn đầy hy vọng. "Tớ muốn xin bạn giúp CLB, dạy lại những gì bạn đã học được. Không cần phải thường xuyên, chỉ cần một vài buổi mỗi tuần thôi."

"Không," Minh Long đáp ngay, dứt khoát đến mức chính cậu cũng ngạc nhiên trước sự cứng rắn trong giọng nói của mình. "Tớ không còn liên quan gì đến múa rối nước nữa. Xin lỗi, nhưng cậu nên tìm người khác."

Diễm My im lặng một lúc, ánh mắt không giấu được sự thất vọng, nhưng cô không tranh cãi thêm. "Mình hiểu," cô nói, giọng nhỏ lại. "Xin lỗi vì đã làm phiền bạn." Cô cúi đầu chào rồi quay người rời đi, để lại tấm danh thiếp nhỏ trên bàn trước khi bước ra khỏi cửa.

Minh Long đứng nhìn theo bóng lưng cô khuất dần, lòng ngổn ngang giữa cảm giác nhẹ nhõm vì đã từ chối thành công, và một nỗi áy náy mơ hồ mà cậu không muốn thừa nhận.

Buổi tối hôm đó, khi Hoàng Tuấn Anh, bạn thân nhất của cậu, ghé qua chơi như thường lệ, Minh Long kể lại cuộc gặp gỡ bất ngờ ấy, giọng vẫn còn chút bực bội.

"Cậu từ chối luôn à?" Tuấn Anh hỏi, giọng có phần ngạc nhiên. "Tớ nghĩ đó có thể là một cách tốt để cậu... tớ không biết, đối diện với chuyện ông mất theo một cách nhẹ nhàng hơn."

"Tớ không cần 'đối diện' gì cả," Minh Long đáp, giọng gắt hơn cậu định. "Tớ chỉ muốn để mọi thứ yên như nó đang là thôi."

Tuấn Anh không tranh cãi thêm, chỉ nhìn bạn mình với ánh mắt đầy lo lắng, thứ ánh mắt đã trở nên quen thuộc kể từ ngày ông nội Minh Long qua đời, khi cậu bạn thân của mình dường như đã đóng kín một phần trái tim mà không ai, kể cả chính cậu, biết cách nào để mở lại.

Đêm đó, khi mọi người đã ngủ, Minh Long lặng lẽ bước ra sân sau, đứng trước cánh cửa xưởng gỗ khóa kín, tay khẽ chạm vào ổ khóa hoen gỉ nhưng không mở ra. Cậu đứng đó rất lâu, trong bóng tối, lắng nghe tiếng gió lùa qua khe cửa, tưởng tượng như vẫn còn nghe thấy tiếng đục gỗ quen thuộc của ông vang lên từ bên trong, trước khi quay người trở vào nhà, để lại cánh cửa vẫn đóng chặt như tám tháng qua.

Cậu nhớ lại những buổi chiều thuở nhỏ, khi ông nội, nghệ nhân Vũ Đình Tài, thường đón cậu từ trường về, dẫn thẳng vào xưởng gỗ, đặt vào tay cậu bé Minh Long năm tuổi một con dao chạm khắc nhỏ và kiên nhẫn dạy từng đường nét đầu tiên. "Con rối không chỉ là gỗ và sơn đâu, cháu ạ," ông từng nói, giọng trầm ấm quen thuộc. "Mỗi con rối mang trong mình một linh hồn riêng, và người nghệ nhân giỏi là người biết cách đánh thức linh hồn ấy dậy."

Minh Long đã lớn lên với những lời dạy như vậy, thấm nhuần kỹ thuật điều khiển con rối dưới nước từ khi còn chưa hiểu hết ý nghĩa sâu xa của nó. Cậu nhớ cảm giác tự hào khi lần đầu tiên tự tay điều khiển được một con rối cá chép bơi lượn trên mặt nước trong buổi trình diễn nhỏ của gia đình, nhớ ánh mắt lấp lánh niềm vui của ông nội khi chứng kiến cháu trai dần trưởng thành trong nghề.

Nhưng tất cả những ký ức đẹp đẽ ấy giờ đây chỉ mang đến một nỗi đau nhói buốt mỗi khi cậu chạm vào chúng. Ông nội mất đột ngột vì một cơn đau tim trong lúc đang làm việc trong xưởng, một buổi chiều bình thường như bao buổi chiều khác, không có dấu hiệu báo trước nào. Minh Long là người đầu tiên phát hiện ra, và hình ảnh ấy, dù đã tám tháng trôi qua, vẫn còn in hằn rõ nét trong tâm trí cậu mỗi khi cậu để bản thân nghĩ về nó.

Từ ngày đó, cậu không còn đủ can đảm bước chân vào xưởng gỗ nữa, dù ba mẹ cậu đã vài lần gợi ý nên dọn dẹp lại không gian ấy, biến nó thành phòng chứa đồ hoặc cho thuê lại. Mỗi lần như vậy, Minh Long đều phản đối kịch liệt, dù chính cậu cũng không đủ can đảm bước vào bên trong. Cậu chỉ muốn mọi thứ được giữ nguyên như nó đang là, một cách bảo tồn ký ức theo kiểu riêng của cậu, dù có phần mâu thuẫn và đau đớn.

Quay trở lại phòng mình, Minh Long nằm xuống giường, nhìn lên trần nhà, tấm danh thiếp của Diễm My vẫn còn nằm đâu đó dưới nhà mà cậu chưa buồn vứt đi. Cậu tự hỏi, liệu quyết định từ chối dứt khoát lúc chiều có thật sự là điều cậu muốn, hay chỉ đơn giản là phản xạ quen thuộc của một người đã quá quen với việc né tránh mọi thứ có thể khơi lại nỗi đau.

Sáng hôm sau, trên đường đến trường, Minh Long tình cờ đi ngang qua khu vực hồ nước nhỏ trong sân trường, nơi cậu nghe loáng thoáng có người đang tập luyện gì đó từ xa. Tò mò, cậu dừng lại quan sát, thấy vài học sinh đang cố gắng điều khiển một con rối gỗ cũ kỹ, động tác còn vụng về, thiếu nhịp nhàng, khiến con rối cứ giật cục một cách gượng gạo trên mặt nước thay vì lướt đi mềm mại như nó vốn phải như vậy.

Diễm My đứng bên cạnh, kiên nhẫn hướng dẫn từng chút một, dù rõ ràng chính cô cũng không nắm vững kỹ thuật đủ để sửa lỗi triệt để. "Không phải vậy đâu, phải giữ nhịp tay đều hơn," cô nói, giọng có chút bất lực. "Nhưng mình cũng không chắc chắn lắm, có lẽ tụi mình nên xem lại video hướng dẫn cũ một lần nữa."

Cảnh tượng ấy khiến Minh Long đứng khựng lại, một cảm giác khó tả dâng lên trong lòng khi nhìn thấy kỹ thuật mà ông nội cậu đã dày công truyền dạy đang dần bị mai một, méo mó qua những nỗ lực vụng về của những người không được học bài bản. Cậu suýt bước đến để chỉnh sửa theo phản xạ, nhưng rồi kịp dừng lại, quay người rời đi trước khi ai đó kịp nhận ra sự hiện diện của mình.

Suốt cả buổi học hôm đó, hình ảnh con rối giật cục trên mặt nước cứ luẩn quẩn mãi trong tâm trí Minh Long, xen lẫn với giọng nói kiên nhẫn nhưng bất lực của Diễm My, khiến cậu không thể nào tập trung hoàn toàn vào bài giảng như mọi khi.

Giờ ra chơi, Tuấn Anh nhận ra vẻ mặt đăm chiêu khác thường của bạn mình. "Cậu ổn chứ? Trông cậu như đang nghĩ ngợi gì căng thẳng lắm."

"Tớ vừa thấy CLB Múa Rối Nước tập luyện lúc sáng," Minh Long thú nhận, giọng có chút mệt mỏi. "Họ làm sai gần hết mọi kỹ thuật cơ bản. Nhìn mà tớ thấy xót."

"Vậy thì giúp họ đi," Tuấn Anh nói, đơn giản như thể đó là điều hiển nhiên nhất trên đời. "Cậu cứ nói là không muốn liên quan gì đến múa rối nữa, nhưng nhìn cách cậu vừa kể chuyện đó, tớ thấy cậu quan tâm hơn cậu tưởng nhiều đấy."

"Không đơn giản như vậy đâu," Minh Long đáp, giọng nhỏ lại. "Mỗi lần nghĩ đến việc cầm lại con rối, tớ lại nhớ đến ông, nhớ đến cái ngày..." Cậu ngừng lại, không đủ can đảm nói hết câu, dù Tuấn Anh đã hiểu rõ cậu đang nhắc đến điều gì.

"Tớ không ép cậu phải làm gì cả," Tuấn Anh nói, giọng dịu lại, vỗ nhẹ vai bạn. "Nhưng tớ nghĩ, có lẽ né tránh mãi không phải là cách duy nhất để giữ ký ức về ông. Cậu cứ suy nghĩ thêm đi, không cần vội."

Minh Long không đáp, chỉ gật đầu nhẹ, ánh mắt vẫn còn xa xăm hướng về phía sân trường nơi hồ nước nhỏ tọa lạc, nơi cách đó không lâu cậu đã chứng kiến một mảnh ký ức quý giá của ông đang dần bị mai một trong tay những người không đủ khả năng gìn giữ nó trọn vẹn.