Chương 8 — Những Con Rối Dưới Ánh Đèn

Trời đổ mưa suốt cả buổi chiều thứ Tư tuần sau đó, những cơn mưa cuối hạ bất chợt trút xuống khiến buổi tập ngoài hồ nước không thể diễn ra như dự định. Diễm My nhắn tin cho cả nhóm, thông báo chuyển sang phòng sinh hoạt CLB trong nhà, nơi mọi người có thể xem lại video tư liệu và tập một vài kỹ thuật cầm sào khô trên cạn.

Minh Long đến phòng sinh hoạt, một căn phòng nhỏ nằm cuối dãy nhà chức năng, chứa vài giá kệ đựng con rối cũ, một chiếc tivi cũ kỹ, và mùi ẩm mốc đặc trưng của những căn phòng ít khi được sử dụng. Cậu nhận ra ngay trên kệ có vài con rối mà cậu ngờ ngợ đã từng thấy trong xưởng của ông, chắc hẳn là những món ông đã tặng lại cho CLB từ nhiều năm trước.

"Hôm nay mưa lớn quá, chắc không xuống hồ được rồi," Diễm My nói khi thấy cậu bước vào, tóc còn ướt vài giọt mưa. "Bọn mình định xem lại vài đoạn tư liệu về các đoàn rối nước chuyên nghiệp, cậu có ý kiến gì không?"

"Tớ có mang theo vài cuốn sổ tay cũ của ông," Minh Long nói, rút từ trong cặp ra hai cuốn sổ bìa da đã sờn cũ. "Tớ tìm thấy trong ngăn tủ phòng mình tối qua. Ông hay ghi chú lại các kỹ thuật, có cả vài bản vẽ phác thảo cách bố trí sào dây cho từng loại con rối."

Cả nhóm xúm lại quanh Minh Long khi cậu lật từng trang sổ ra, những trang giấy ố vàng theo thời gian, chữ viết tay nắn nót của ông nội cậu chi chít khắp nơi, xen lẫn những bản vẽ minh họa đơn giản nhưng chi tiết. Diễm My chăm chú nhìn từng trang, ánh mắt sáng lên đầy hứng thú.

"Đây là gì vậy?" cô hỏi, chỉ vào một trang có vẽ hình một hệ thống dây phức tạp nối với nhiều thanh gỗ nhỏ.

"Đây là sơ đồ điều khiển con rối 'tứ linh hội tụ'," Minh Long giải thích, giọng trở nên sôi nổi hơn khi nói về chủ đề quen thuộc. "Một tiết mục khó, cần bốn người phối hợp cùng lúc điều khiển bốn con rối đại diện cho long, lân, quy, phụng, sao cho chúng cùng hội tụ về giữa hồ theo đúng nhịp trống. Ông tớ bảo đây là một trong những tiết mục kinh điển nhất, nhưng cũng đòi hỏi sự ăn ý cao nhất giữa các nghệ nhân."

"Nghe hấp dẫn quá," một bạn trong nhóm reo lên. "Liệu tụi mình có thể tập tiết mục này cho buổi trình diễn không?"

Minh Long lắc đầu, cười nhẹ. "Chắc còn xa lắm. Tiết mục này ông tớ mất mấy năm mới thành thạo. Nhưng có lẽ tụi mình có thể học một phiên bản đơn giản hơn, chỉ hai con rối thôi, để làm quen trước."

Cả buổi chiều hôm đó trôi qua trong không khí ấm cúng, mọi người quây quần bên những trang sổ tay cũ, lắng nghe Minh Long kể lại từng câu chuyện, từng kỷ niệm gắn liền với các kỹ thuật được ghi chép trong đó. Cậu kể về lần ông nội mất ba tháng ròng để hoàn thiện một con rối phượng hoàng cho một lễ hội lớn, về những đêm hai ông cháu thức khuya bên xưởng gỗ, ánh đèn dầu le lói, ông vừa chạm khắc vừa kể chuyện cổ tích cho cậu nghe để cậu bớt buồn ngủ.

"Ông tớ có một câu nói tớ nhớ mãi," Minh Long kể, giọng trầm xuống đầy hoài niệm. "Ông bảo, 'Nghệ nhân giỏi không phải người làm ra con rối đẹp nhất, mà là người khiến khán giả quên mất đó là gỗ.' Lúc đó tớ còn nhỏ, không hiểu hết ý ông, nhưng giờ nghĩ lại, tớ thấy đó có lẽ là điều quý giá nhất ông từng dạy tớ."

Diễm My lắng nghe chăm chú, ánh mắt ánh lên sự xúc động. "Cậu biết không, nghe cậu kể về ông, tớ cảm giác như mình cũng đang được học từ ông vậy, dù chưa bao giờ gặp ông trực tiếp nhiều lần."

"Ông chắc sẽ thích cậu," Minh Long buột miệng nói, rồi chợt nhận ra ý nghĩa câu nói của mình, mặt cậu hơi đỏ lên. "Ý tớ là... ông thích những người thật lòng đam mê với nghề, không quan trọng họ là ai."

Diễm My mỉm cười, không để ý đến sự lúng túng của cậu, hoặc có lẽ cô để ý nhưng chọn cách lịch sự bỏ qua. "Cảm ơn cậu vì đã chia sẻ những điều này. Tớ nghĩ không chỉ tớ, mà cả CLB đều đang được học không chỉ kỹ thuật, mà còn cả tinh thần của nghề, nhờ có cậu."

Buổi tập hôm đó kết thúc muộn hơn dự kiến vì mưa vẫn chưa ngớt. Thầy Phúc, người cũng ở lại cùng cả nhóm, đề nghị mọi người ở lại thêm một lúc, pha trà nóng mời cả nhóm trong lúc chờ mưa tạnh. Không khí trong phòng sinh hoạt nhỏ trở nên ấm cúng lạ thường, tiếng mưa rơi lộp độp bên ngoài hòa cùng tiếng cười nói rôm rả bên trong.

"Thầy còn nhớ lần đầu tiên gặp ông Tài không ạ?" một bạn trong nhóm hỏi thầy Phúc, tò mò.

Thầy Phúc mỉm cười, ánh mắt xa xăm hoài niệm. "Nhớ chứ. Hồi đó thầy mới về trường dạy được hai năm, CLB Múa Rối Nước lúc đó gần như chỉ tồn tại trên giấy, không ai biết kỹ thuật gì cả. Thầy đánh liều tìm đến nhà ông Tài, xin ông giúp đỡ, và ông đã đồng ý ngay không chút do dự, dù thầy chỉ là một giáo viên trẻ mới ra trường, chẳng có gì để đảm bảo CLB sẽ tồn tại lâu dài."

"Ông tớ hay giúp đỡ mọi người như vậy lắm," Minh Long nói thêm, giọng đầy tự hào xen lẫn nỗi nhớ. "Ông bảo, biết một nghề mà giữ khư khư cho riêng mình thì có ích gì, quan trọng là phải lan tỏa nó ra."

Thầy Phúc gật đầu đồng tình. "Đúng vậy. Ông ấy là người đã cứu CLB này khỏi bị giải thể ngay từ những ngày đầu tiên. Giờ nhìn thấy em, Long à, tiếp bước ông, thầy thực sự rất xúc động."

Câu nói của thầy khiến không khí trong phòng trầm lắng xuống một chút, nhưng không phải sự trầm lắng nặng nề, mà là một sự lắng đọng đầy trân trọng, như thể mọi người trong phòng đều đang cùng nhau tưởng nhớ đến một người đã khuất nhưng vẫn còn hiện diện qua những gì ông để lại.

Khi mưa tạnh, mọi người lần lượt ra về. Minh Long và Diễm My là hai người cuối cùng rời khỏi phòng sinh hoạt, cùng nhau tắt đèn, khóa cửa. Bước ra ngoài, không khí sau mưa trong lành, mát mẻ, những vũng nước nhỏ trên sân trường phản chiếu ánh đèn đường vừa bật sáng.

"Cảm ơn cậu vì mang sổ tay của ông đến hôm nay," Diễm My nói khi cả hai bước đi bên nhau. "Tớ biết đó chắc không phải chuyện dễ dàng."

"Không dễ dàng lúc đầu," Minh Long thừa nhận, "nhưng khi thấy mọi người thích thú với nó, tớ lại thấy vui hơn là buồn. Có lẽ đó cũng là một cách để giữ ông ở lại, theo một cách khác."

Diễm My gật đầu, im lặng một lúc rồi nói, giọng nhẹ nhàng, "Tớ nghĩ, nếu một ngày nào đó cậu sẵn sàng, tớ rất muốn được nhìn thấy xưởng của ông. Không phải để thúc ép cậu đâu, chỉ là... tớ nghĩ chắc nơi đó đẹp lắm."

Minh Long không trả lời ngay, chỉ im lặng bước tiếp, lòng dâng lên một cảm giác phức tạp, giữa sự sợ hãi quen thuộc và một sự tò mò mới mẻ về việc liệu cậu có thể, một ngày nào đó, thực sự mở lại cánh cửa ấy hay không, và nếu có, liệu cậu có muốn Diễm My là người đứng cạnh mình trong khoảnh khắc đó hay không. Cậu chưa có câu trả lời, nhưng câu hỏi ấy, khác với mọi lần trước, không còn khiến cậu hoảng sợ nữa, mà chỉ đơn thuần là một điều cậu cần thời gian để suy nghĩ thấu đáo.

Tối hôm đó, sau khi tắm rửa xong, Minh Long ngồi lại bên bàn học, lật giở lại hai cuốn sổ tay của ông một lần nữa, lần này là một mình, không có ai xung quanh để cậu phải giữ vẻ điềm tĩnh. Cậu đọc chậm rãi từng trang, nhận ra có những đoạn ghi chú nhỏ bên lề mà ban chiều cậu đã vội lướt qua — những dòng chữ không liên quan đến kỹ thuật, mà là những suy nghĩ vụn vặt của ông được ghi lại xen giữa các bản vẽ, như một cuốn nhật ký thầm lặng.

"Hôm nay dạy thằng Long cách giấu sào," một dòng ghi chú viết, nét chữ hơi run, có lẽ được viết vội. "Nó học nhanh hơn cả mình hồi trẻ. Chỉ mong sau này nó giữ được cái tâm với nghề, chứ không cần giỏi bằng ai." Một dòng khác, ở trang sau đó, viết: "CLB trường Nguyễn Du hôm nay biểu diễn thử, các cháu còn vụng nhưng nhiệt tình. Nhớ dặn thầy Phúc tìm thêm người kế cận, mình không thể giúp mãi được."

Đọc đến đó, Minh Long phải dừng lại, đặt cuốn sổ xuống bàn, hai tay ôm lấy mặt trong giây lát. Cậu chưa bao giờ biết ông từng lo lắng về việc tìm người kế cận cho CLB, chưa bao giờ nghĩ rằng ông đã âm thầm nhìn xa đến vậy, ngay cả trước khi qua đời. Cảm giác như thể ông đang, theo một cách nào đó, gửi gắm một lời nhắn nhủ xuyên qua thời gian, đến đúng lúc cậu cần nghe nhất.

Cậu gấp cuốn sổ lại, ôm nó vào lòng một lúc lâu, để những giọt nước mắt lặng lẽ rơi xuống mà không cố ngăn lại. Nhưng lần này, những giọt nước mắt ấy không hoàn toàn là của nỗi đau, mà xen lẫn trong đó là một sự biết ơn sâu sắc, một cảm giác được kết nối với ông theo một cách mới mẻ mà cậu chưa từng trải qua kể từ ngày ông mất.

Cậu nghĩ đến câu hỏi Diễm My đặt ra lúc chiều, về việc muốn nhìn thấy xưởng của ông, và lần đầu tiên, ý nghĩ ấy không còn khiến cậu co rúm lại vì sợ hãi. Thay vào đó, cậu tự hỏi, có lẽ đã đến lúc, dù chưa phải bây giờ, nhưng sẽ sớm thôi, cậu cần phải mở lại cánh cửa ấy, không phải để trốn tránh nỗi đau, mà để đối diện với nó một cách trọn vẹn, và có lẽ, để chia sẻ nó với người đã kiên nhẫn đồng hành cùng cậu trong suốt hành trình khó khăn này.