Chương 1 — Quán Chay Sau Cổng Chùa

Bốn giờ rưỡi sáng, khi cả Ngõ Cây Bồ Đề còn chìm trong một thứ bóng tối đặc quánh hơi sương, Giáp Yên Nhi đã trở dậy. Cô không cần chuông báo thức. Cơ thể cô, sau hai năm trở về, đã tự khắc ghi nhớ cái giờ giấc này như một phản xạ, giống hệt cách nó từng ghi nhớ giờ giấc của một gian bếp nhà hàng năm sao ở Sài Gòn — chỉ khác là bây giờ không có ai quát tháo, không có tiếng dao thớt dồn dập của hai chục con người cùng lúc, không có ánh đèn halogen trắng lạnh rọi thẳng vào gáy. Chỉ có tiếng con thạch sùng tặc lưỡi đâu đó trên trần nhà, và tiếng bà ngoại trở mình trong buồng bên cạnh.

Yên Nhi bước xuống nhà dưới, chân trần chạm nền gạch cũ, mát rượi và hơi ram ráp vì đã tróc men từng mảng nhỏ ở góc bếp — nơi mẹ cô ngày xưa hay đứng nấu, nơi bà đã đứng suốt hai mươi lăm năm cho đến ngày đôi chân không còn đứng vững được nữa. Ánh đèn dây tóc vàng ệch trong gian bếp bật lên, hắt bóng cô đổ dài trên vách tường loang lổ vệt ẩm mốc hình cánh hoa. Cô đứng lặng một giây, như bao buổi sáng khác, để mắt quen dần với thứ ánh sáng ấy, thứ ánh sáng không giống bất cứ ngọn đèn công nghiệp nào cô từng làm việc dưới đó.

Quán Chay An Tâm nằm ngay đầu Ngõ Cây Bồ Đề, một con ngõ nhỏ lát gạch loang màu rêu chạy dọc bên hông Chùa Tịnh Liên, nối thẳng ra cổng phụ của chùa. Buổi sáng nào cũng vậy, tiếng chuông đại hồng chung từ trên gò đất cao vọng xuống thị trấn Bến Trúc đúng lúc Yên Nhi nhóm bếp, boong... boong... boong..., từng tiếng ngân dài rồi tan loãng vào màn sương còn vương trên những vòm cây, như thể ngôi chùa và quán ăn nhỏ bé của cô đã học cách thở chung một nhịp từ rất lâu, từ trước cả khi cô sinh ra.

Cô mở cánh cửa gỗ ọp ẹp phía sau bếp, bước ra khoảng sân nhỏ có giàn hoa thiên lý mẹ cô trồng từ độ mới lập quán. Sương còn đọng trên từng chùm hoa xanh nhạt, rơi lộp độp xuống vai áo cô khi cô khẽ chạm tay vào giàn để hái vài chùm cho vào nồi canh sáng nay. Mùi hoa thiên lý dịu và ngòn ngọt, quyện với mùi đất ẩm, mùi rêu phong trên mái ngói cũ kỹ, mùi khói bếp còn vương lại từ tối hôm trước — tất cả hoà thành một thứ mùi mà Yên Nhi gọi thầm trong đầu là "mùi của nhà", dù có những buổi sáng cô vẫn chưa chắc mình đã thật sự tin vào hai chữ ấy.

Cô quay vào bếp, bắt đầu vo gạo nấu cháo trắng cho mẻ đầu. Đôi tay cô di chuyển thành thục, gần như không cần suy nghĩ: đổ gạo vào rổ, xóc nhẹ, xả nước, đổ vào nồi lớn, canh lửa liu riu. Đó là những động tác cô đã lặp lại hàng nghìn lần, từ thời còn học việc, và giờ đây chúng chảy qua người cô như nước chảy qua khe đá — quen thuộc, trơn tru, nhưng cũng trống rỗng đến kỳ lạ. Yên Nhi nấu ăn theo thói quen. Cô biết rõ điều đó, dù không mấy khi dám nghĩ thành lời. Cô canh đúng lượng muối, đúng độ lửa, đúng thời gian ninh xương nấm cho nước dùng ngọt thanh — tất cả đều đúng, đều chuẩn, như một cái máy được lập trình kỹ lưỡng. Nhưng cái đúng ấy không giống cái đúng của mẹ cô ngày xưa. Mẹ cô nấu như thể đang trò chuyện với nồi canh, như thể từng cọng rau, từng lát nấm đều xứng đáng được nhìn ngắm một lần trước khi cho vào nồi. Còn Yên Nhi, cô chỉ đang hoàn thành công việc.

Ánh lửa liu riu hắt lên khuôn mặt cô, làm nổi rõ những đường nét đã gầy đi nhiều so với hai năm trước — không phải cái gầy của khổ cực thiếu ăn, mà là cái gầy của một người đã bị vắt kiệt từ bên trong, thứ kiệt sức âm ỉ không cách nào chữa bằng một giấc ngủ dài hay một bữa ăn ngon. Có những buổi sáng như sáng nay, khi cô đứng khuấy nồi cháo, một ký ức lại lướt qua tâm trí cô nhanh như một cơn gió: tiếng bếp trưởng quát lên "Bàn năm cần món khai vị trong ba phút!", tiếng dao chặt xuống thớt gỗ liên hồi, ánh đèn trắng chói loà, và cảm giác tim đập dồn dập không phải vì hào hứng mà vì sợ hãi — sợ chậm một giây, sợ sai một chi tiết, sợ ánh mắt phán xét của người quản lý bếp đứng ngay sau lưng. Cô đã từng là bếp phó của một trong những nhà hàng danh tiếng nhất thành phố, đã từng đứng trong gian bếp ấy sáu ngày một tuần, mười bốn tiếng một ngày, cho đến khi cơ thể cô — và cả điều gì đó sâu hơn cơ thể — không còn chịu đựng nổi nữa. Cô không muốn nhớ chi tiết hơn về những tháng ngày đó. Chỉ cần lướt qua thôi cũng đủ khiến ngực cô hơi thắt lại, đủ khiến tay cô siết chặt hơn quanh cán muôi gỗ.

Cô lắc đầu nhẹ, như thể có thể lắc ký ức ấy văng ra khỏi đầu, rồi quay sang chuẩn bị mẻ đậu hũ chiên giòn cho bữa sáng. Bên ngoài, tiếng gà gáy xa xa từ phía xóm lao động vọng lại, lẫn trong tiếng xe đạp cọc cạch của bác bán báo dạo qua đầu ngõ. Ánh sáng bắt đầu ngả từ xanh xám sang hồng nhạt nơi chân trời phía đông, len qua kẽ lá cây bồ đề cổ thụ trong sân chùa, rọi những vệt sáng mỏng manh xuyên qua khung cửa sổ bếp.

Quán An Tâm nhỏ, chỉ có mười cái bàn gỗ cũ kỹ, mặt bàn đã lên nước bóng loáng vì hàng chục năm lau chùi, những chiếc ghế đẩu thấp kê không đều nhau vì nền nhà hơi nghiêng về một góc. Trên vách, một tấm ảnh cũ chụp mẹ cô đứng trước cửa quán ngày khai trương, nụ cười rạng rỡ, tay còn lấm lem bột. Cạnh đó là tấm bảng gỗ nhỏ ghi thực đơn bằng phấn, nét chữ của Yên Nhi giờ đã thay cho nét chữ tròn trịa của mẹ. Quán phục vụ cơm chay, cháo, chè, và những món cúng dường đơn giản cho tăng ni bên chùa cùng người dân quanh vùng — không cầu kỳ, không trang trí hoa mỹ, nhưng đủ để nuôi sống ba con người suốt một phần tư thế kỷ.

Sáu giờ kém, bà ngoại — Cam Thị Nụ — chống gậy lò dò xuống bếp, mái tóc bạc búi gọn sau gáy, đôi mắt còn ngái ngủ nhưng đã kịp cười khi thấy cháu gái đang đứng bên chảo dầu sôi lép bép.

"Con lại dậy sớm hơn cả gà rồi đấy," bà nói, giọng khàn khàn vì mới ngủ dậy, tay vịn vào thành ghế ngồi xuống chiếc ghế đẩu quen thuộc cạnh rổ rau. "Ngày xưa mẹ con cũng y như vậy. Bà cứ bảo hai mẹ con giống nhau như đúc, mà nó cứ cãi."

Yên Nhi chỉ mỉm cười, không đáp, tay vẫn thoăn thoắt trở miếng đậu hũ trong chảo. Cô đã nghe câu này không biết bao nhiêu lần kể từ ngày trở về, và mỗi lần nghe, một phần trong cô muốn tin, một phần khác lại thấy xa lạ với chính lời so sánh ấy — như thể cô đang mặc vừa khít một chiếc áo nhưng vẫn cảm thấy nó không phải của mình.

Bà Nụ bắt đầu nhặt rau muống, những ngón tay nhăn nheo nhưng vẫn nhanh nhẹn tách từng cọng già khỏi rổ, miệng lẩm bẩm hát nho nhỏ một câu hò cũ không rõ lời. Thỉnh thoảng bà dừng lại, nhìn cháu gái một lúc lâu rồi lại cúi xuống rổ rau, như đang cân nhắc điều gì đó muốn nói nhưng chưa nói ra.

Ngoài sân, ánh nắng đầu ngày đã trải một lớp vàng nhạt lên giàn hoa thiên lý, lấp lánh trên những giọt sương còn sót lại. Từ phía cổng phụ chùa, tiếng chổi tre quét sân vang lên đều đặn, xoèn xoẹt, xoèn xoẹt, nhịp nhàng như một thứ đồng hồ sống của cả con ngõ nhỏ. Yên Nhi biết không cần ngoái nhìn cũng đoán được đó là ai — nhưng sáng nay cô còn mải nghĩ về mẻ nước dùng chưa đạt độ ngọt như ý, về danh sách nguyên liệu cần mua thêm ở chợ, về những con số trong cuốn sổ chi tiêu mỏng dần mỗi tháng.

Bảy giờ, những vị khách đầu tiên bắt đầu lác đác ghé quán — một bác xe ôm quen mặt gọi bát cháo trắng với củ cải kho, hai cô Phật tử lớn tuổi từ chùa xuống dùng điểm tâm trước giờ tụng kinh sáng, một cậu học sinh cấp ba tranh thủ ăn vội đĩa cơm tấm chay trước khi chạy đến trường. Yên Nhi bận rộn với chảo, với nồi, với những tiếng gọi món dồn dập nhưng vẫn giữ được nhịp điệu quen thuộc, tay múc canh, tay xới cơm, miệng chào hỏi từng người bằng giọng nhẹ nhàng đã trở thành thói quen nghề nghiệp.

Nhưng giữa tất cả những chuyển động ấy, có một khoảng lặng nhỏ mà chỉ riêng cô nhận ra: cô đang làm đúng mọi thứ, đúng công thức, đúng gia vị, đúng cả nụ cười xã giao dành cho khách — nhưng cô chưa thật sự có mặt ở đây, trong căn bếp này, giữa làn hơi nước bốc lên từ nồi canh, giữa mùi hương trầm thoảng nhẹ từ phía chùa vọng sang. Tâm trí cô vẫn còn nửa ở đâu đó, có lẽ vẫn còn kẹt lại trong một gian bếp khác, ồn ào và lạnh lẽo hơn nhiều.

Bà Nụ, như đọc được điều gì trong dáng vẻ trầm ngâm của cháu gái, khẽ đưa tay vỗ vỗ lên vai Yên Nhi khi cô đi ngang qua bưng tô cháo ra bàn.

"Từ từ thôi con," bà nói, giọng nhỏ nhẹ nhưng chắc nịch. "Cái bếp này không đuổi con đâu mà vội."

Yên Nhi khựng lại một nhịp, nhìn bà, rồi gật đầu, không nói gì thêm. Cô bưng tô cháo ra bàn cho bác xe ôm, mỉm cười đáp lại câu cảm ơn, rồi quay vào bếp, tiếp tục công việc của một buổi sáng bình thường như bao buổi sáng khác — dù trong lòng, một câu hỏi vẫn âm thầm trở đi trở lại, không lời giải đáp: liệu có ngày nào cô sẽ nấu ăn không phải bằng thói quen, mà bằng chính trái tim mình, như mẹ cô đã từng làm suốt hai mươi lăm năm ở nơi này.

Nắng lên cao dần trên mái ngói rêu phong, chiếu xuyên qua tán lá bồ đề cổ thụ trong sân chùa, đổ những vệt sáng lung linh xuống con ngõ nhỏ. Một ngày mới ở Quán Chay An Tâm đã bắt đầu, giống hệt như hàng nghìn buổi sáng trước đó, và giống hệt như nó sẽ còn tiếp diễn — cho đến khi có điều gì đó, sớm muộn, buộc phải thay đổi.