Chương 22 — Quán Chay Sau Cổng Chùa

Những ngày sau đó, Ngõ Cây Bồ Đề như khoác lên mình một nhịp sống khác hẳn, một nhịp sống vừa hối hả vừa ấm áp, như thể cả con ngõ nhỏ đang cùng nhau chuẩn bị cho một đám cưới lớn của cả thị trấn Bến Trúc chứ không phải một cuộc đấu tranh giữ đất. Sân chùa vang lên tiếng cưa, tiếng đục lách cách từ sáng đến tối, xen giữa tiếng chuông đại hồng chung vẫn đều đặn ngân lên mỗi sớm mỗi chiều như chưa từng biết đến chuyện thời hạn chót đang gần kề.

Lăng Thiện Tâm gần như sống trọn ở sân chùa những ngày này. Anh dựng một dãy khung tre dọc bên hông ao sen, nơi trước kia chỉ là bãi cỏ hoang, để làm mái che tạm cho khu vực bày bàn ăn. Đôi tay anh, vốn đã quen với việc đo đạc, cưa cắt từ những ngày còn là thầy Thiện Tâm sửa mái quán, giờ lại thoăn thoắt dựng từng cột, buộc từng nút dây, không một chút do dự. Cạnh đó, anh dành riêng một góc yên tĩnh dưới tán cây bồ đề cổ thụ, kê một chiếc bàn gỗ nhỏ, trải một tấm vải nâu giản dị, đặt lên đó vài viên đá cuội và một lư hương nhỏ — không gian chánh niệm anh đã hứa sẽ làm, nơi bất cứ ai cũng có thể dừng chân, ngồi xuống, thở, hoặc viết vài dòng lên tấm bảng gỗ dựng bên cạnh, ghi lại tên một người đã khuất, một điều ước, hay chỉ đơn giản một câu cảm ơn.

Ông Lãnh Văn Đạt, dù đã bảy mươi tuổi, vẫn lụi cụi mỗi sáng đạp chiếc xe đạp cũ chở theo mấy bao tải rau từ mảnh vườn sau nhà đến góp cho quán — bầu, bí, mướp, cả một giỏ nấm rơm ông tự trồng dưới giàn tre sau hè. "Tôi chẳng biết làm gì to tát," ông nói với Yên Nhi khi đặt bao rau xuống hiên quán, giọng ông khàn đục vì tuổi tác nhưng vẫn còn vang, "chỉ biết trồng rau, nấu được bát canh nấm cho vợ tôi ăn hồi bà ấy còn sống. Bây giờ tôi già rồi, chân tay chậm chạp, chỉ giúp được chừng này thôi." Ông cúi xuống, xoa xoa hai bàn tay đầy đất vào vạt áo, rồi ngước lên nhìn Yên Nhi, ánh mắt ông có một sự kiên định lặng lẽ. "Nhưng cô cứ tin, ngày đó tôi sẽ có mặt, đứng ngay hàng đầu."

Chế Hoài Nam thì gần như không rời chiếc máy tính xách tay cũ kỹ, ngồi lì hàng giờ ở góc bàn quen thuộc trong quán, gõ bài, chỉnh sửa, gửi thư mời cho hàng chục toà soạn báo, đài truyền hình địa phương, cả vài trang tin tức chuyên về đời sống, ẩm thực. Cậu cho Yên Nhi xem bản thảo bài viết mới nhất, tiêu đề in đậm: "Ngày Hội Bát Cơm Từ Tâm — khi một quán chay nhỏ và một ngôi chùa cổ chọn cách giữ đất bằng lòng tử tế." Bài viết kể lại câu chuyện Quán Chay An Tâm, câu chuyện Cam Thị Xuân lập quán sau khi mất chồng, câu chuyện những vị khách quen như ông Lãnh Văn Đạt, chị Ôn Bích Hà, xen giữa vài dòng nhẹ nhàng nhắc đến áp lực từ phía nhà đầu tư mà không hề công kích trực diện. "Em cố viết sao cho ai đọc cũng thấy được cái đẹp trước, cái nguy cơ sau." Chế Hoài Nam giải thích. "Người ta thương cái đẹp trước, rồi mới chịu quan tâm đến chuyện nó có thể mất đi."

Bác Nhan Đức Phong lo phần thủ tục — xin giấy phép tổ chức với chính quyền thị trấn, một việc không dễ dàng vì phải giải trình rõ mục đích, số lượng người tham dự dự kiến, phương án an ninh trật tự. Ông đi lại như con thoi giữa nhà văn hoá khu phố và trụ sở uỷ ban, tay luôn kẹp theo một cặp hồ sơ đã sờn góc. Có buổi tối, ông ghé quán, thở phào nhẹ nhõm báo tin uỷ ban thị trấn đồng ý cấp phép, đồng thời xác nhận đại diện chính quyền sẽ có mặt trong ngày hội. "Ông Chủ tịch uỷ ban còn hỏi bác có cần mượn thêm bàn ghế của nhà văn hoá không," bác Phong cười, nụ cười hiếm hoi giãn hết những nếp nhăn lo âu trên gương mặt ông những ngày qua. "Bác nói cần, cần nhiều là khác."

Chị Ôn Bích Hà đảm nhận phần chè, huy động thêm ba bốn chị trong xóm cùng nấu hàng chục lít chè hạt sen long nhãn — món chị vẫn nấu mỗi khi nhớ đến bé Bo — cùng vài nồi chè đậu xanh, chè bắp. Buổi chiều nào chị cũng ghé quán, tay xách theo bọc hạt sen đã lột vỏ sẵn, ngồi cùng bà Cam Thị Nụ trước hiên, vừa làm vừa trò chuyện, tiếng cười của hai người phụ nữ — một người mất chồng mất con, một người sắp tám mươi mốt tuổi, đã tiễn cả con gái lẫn con rể — vang lên nhẹ nhõm lạ thường giữa những ngày căng thẳng.

Còn Yên Nhi, ngoài việc điều phối chung, lo thực đơn chính cho ngày hội — cơm trắng, đậu hũ kho tiêu, rau xào thập cẩm, và món xôi vò bà Nụ đã nhận phần — cô vẫn giữ trong lòng một dự định riêng chưa nói với ai ngoài chính mình: đêm trước ngày hội, cô sẽ nấu lại nồi canh chua bông so đũa, món "chữ ký" của mẹ, lần cuối cùng trước khi chính thức nấu nó cho cả thị trấn cùng ăn trong ngày hội.

Đêm ấy đến. Quán đã đóng cửa từ lâu, bà Nụ đã đi ngủ sau một ngày dài gói xôi, chỉ còn Yên Nhi một mình trong gian bếp, ánh đèn dây tóc vàng ệch quen thuộc hắt bóng cô đổ dài lên vách. Cô đặt cuốn sổ tay của mẹ lên bàn, mở đúng trang ghi công thức canh chua bông so đũa, rồi bắt đầu bày nguyên liệu ra trước mặt: một rổ bông so đũa trắng ngần còn nguyên nhuỵ vàng nhạt cô hái từ giàn sau chợ sáng nay, vài trái đậu bắp non xanh mướt, hai quả cà chua chín đỏ, một khoanh dứa vàng ươm toả mùi thơm ngọt dịu, giá đỗ trắng muốt, và một bát me chua đã dầm sẵn, sóng sánh màu nâu cánh gián.

Cô bắc nồi nước dùng lên bếp — không phải nước hầm xương như người ta vẫn nấu món này ở nhà thường, mà là nước ninh từ nấm đông cô, củ cải trắng, và vài lát thơm, đúng như ghi chú của mẹ để lại: "nấu chay không có nghĩa là thiếu vị, chỉ là phải kiên nhẫn hơn để vị ngọt tự nó chịu hiện ra." Yên Nhi để lửa liu riu, không vội, đứng nhìn những bọt nước nhỏ li ti nổi lên rồi tan trên mặt nồi, hương nấm và củ cải quyện vào nhau, phảng phất bốc lên trong không gian bếp tĩnh lặng.

Cô nêm me chua vào trước, nếm thử, cau mày. Vị chua hơi gắt, chưa dịu. Cô thêm một chút đường thốt nốt, khuấy đều, nếm lại. Lần này vị đã dịu hơn nhưng vẫn thiếu một tầng vị gì đó mơ hồ, một thứ chiều sâu mà cô không gọi tên được, dù cô đã nấu món này hàng chục lần trong hai năm qua, mỗi lần đều đúng công thức, đúng liều lượng, và mỗi lần đều thiếu đúng cái điều ấy.

Yên Nhi đặt muôi xuống, nhắm mắt lại. Cô không cố nghĩ thêm về công thức, không cố nhớ lại con số nào trong cuốn sổ nữa. Thay vào đó, cô để tâm trí mình lùi lại, chậm rãi, về những buổi chiều xa xưa khi cô còn là một đứa trẻ đứng bên mẹ trong chính gian bếp này, chỉ cao đến ngang hông mẹ, nhìn Cam Thị Xuân đứng nêm nếm nồi canh, không bao giờ đo đếm bằng thìa, mà bằng cách nhúng đầu ngón tay vào nồi, chạm nhẹ lên đầu lưỡi, rồi ngẫm nghĩ một lúc, mắt nhìn xa xăm ra khoảng sân có giàn hoa thiên lý, như đang lắng nghe một điều gì bên trong chính mình chứ không phải bên trong nồi canh.

Cô mở mắt, tay run run thả thêm vài lát ớt sừng đỏ tươi vào nồi, không phải vì công thức yêu cầu con số chính xác, mà vì một trực giác nào đó vừa mách bảo cô rằng vị cay nhẹ ấy sẽ đánh thức tất cả những vị khác đang còn ngủ yên trong nồi nước dùng. Cô thả bông so đũa vào sau cùng, đúng lúc nước sôi lăn tăn, đảo nhẹ một vòng rồi tắt bếp ngay, để cánh hoa còn giữ được độ giòn mỏng manh, không bị nhũn.

Yên Nhi múc một muôi nhỏ, thổi nhẹ cho bớt nóng, rồi đưa lên miệng. Vị chua thanh của me hoà quyện với vị ngọt sâu lắng của nấm và củ cải, vị cay nhẹ thoảng qua đầu lưỡi rồi tan biến, và trên hết, cái vị đăng đắng dịu dàng đặc trưng của bông so đũa vẫn còn nguyên vẹn, không bị lấn át bởi bất cứ gia vị nào khác. Cô đứng lặng, muôi canh vẫn còn cầm giữa tay, nước mắt bất giác trào ra không kiểm soát được.

Đó chính xác là vị canh của mẹ. Không phải một phiên bản gần đúng, không phải một sự cố gắng mô phỏng, mà là chính nó, nguyên vẹn, như thể hai mươi năm chưa hề trôi qua, như thể cô vẫn còn là đứa trẻ đứng bên hông mẹ chiều nào. Nhưng điều khiến Yên Nhi thật sự lặng người không phải là vị canh, mà là việc cô nhận ra, suốt cả buổi nấu vừa rồi, cô đã không hề nghĩ đến ngày hội, không nghĩ đến Sái Trọng Phát, không nghĩ đến thời hạn chót, không nghĩ đến bất cứ điều gì ngoài chính nồi canh trước mặt, chính khoảnh khắc hiện tại ấy. Lần đầu tiên sau rất nhiều năm, cô đã nấu ăn không phải bằng thói quen, không phải bằng nỗi sợ làm sai, mà bằng một sự có mặt trọn vẹn, giống hệt cách mẹ cô từng có mặt trong gian bếp này suốt một phần tư thế kỷ.

Có tiếng bước chân nhẹ ngoài sân. Thiện Tâm, vừa dựng rạp xong bên chùa, ghé qua trước khi về, thấy đèn bếp còn sáng nên bước vào. Anh khựng lại ở cửa khi thấy Yên Nhi đứng đó, mắt còn ướt, tay vẫn cầm muôi canh.

"Có chuyện gì vậy?" anh hỏi, giọng lo lắng, bước nhanh lại gần.

Yên Nhi lắc đầu, mỉm cười qua làn nước mắt, múc một muôi nhỏ khác đưa cho anh. "Anh nếm thử đi."

Thiện Tâm nếm, im lặng một lúc, rồi nhìn cô, ánh mắt anh dần hiểu ra. "Đúng vị của bác rồi." anh nói khẽ, không cần Yên Nhi giải thích thêm gì. Anh đã từng được ăn món này một lần, rất lâu trước đây, khi Cam Thị Xuân còn sống và mời sư ông cùng vài chú tiểu sang dùng cơm nhân một dịp lễ nhỏ ở chùa. Vị canh ấy, anh vẫn nhớ, dù đã hơn hai năm.

Yên Nhi bật khóc, không kìm được nữa, những giọt nước mắt lần này không còn mang vị đắng của bất lực như đêm giỗ mẹ năm ngoái, mà mang một vị gì đó nhẹ nhõm, gần như là niềm vui. Thiện Tâm không nói gì thêm, chỉ lặng lẽ bước đến, đặt một bàn tay ấm áp lên vai cô, để yên như vậy một lúc lâu, trong khi hơi nóng từ nồi canh vẫn còn toả lên, quyện với mùi bông so đũa, mùi dứa chín, mùi khói bếp cũ, tất cả hoà thành một thứ hương vị của sự trở về mà Yên Nhi biết mình sẽ không bao giờ quên.

"Ngày mai," cô nói, giọng vẫn còn nghẹn, lau vội nước mắt bằng mu bàn tay, "con sẽ nấu nồi canh này cho cả thị trấn ăn."

"Không." Thiện Tâm lắc đầu, giọng dịu dàng nhưng chắc chắn. "Nấu cho mẹ Yên Nhi trước đã. Rồi mới nấu cho thị trấn."

Yên Nhi ngước lên nhìn anh, rồi gật đầu, một nụ cười run rẩy nhưng chân thật hiện lên trên gương mặt còn vương nước mắt. Đêm đó, trước khi tắt bếp, cô múc riêng một bát canh nhỏ, đặt lên bàn thờ nơi góc quán, cạnh tấm ảnh mẹ cô cười rạng rỡ ngày khai trương, thắp một nén nhang, và đứng đó thật lâu, lặng lẽ, trong khi ánh trăng hạ tuần vẫn rải bạc đều đặn ngoài sân, và tiếng dế đêm rả rích vọng vào từ phía giàn hoa thiên lý, như một khúc nhạc nền dịu dàng cho khoảnh khắc chữa lành đầu tiên, dù chưa trọn vẹn, đã thật sự bắt đầu.