Chương 19 — Quán Chay Sau Cổng Chùa

Hai tuần sau ngày lễ hoàn tục, Lăng Thiện Tâm đã quen dần với nhịp sống mới của mình — một nhịp sống vừa lạ vừa quen, như một người từng thuộc lòng con đường cũ giờ phải học lại cách đặt từng bước chân trên chính con đường ấy, chỉ khác là không còn khoác trên vai tấm áo cà sa nâu sồng nữa. Đại đức Thích Tuệ Thông thu xếp cho anh một căn phòng nhỏ phía sau dãy nhà khách của chùa, đủ kê một chiếc giường tre, một bàn thợ mộc, và giá để đồ nghề anh đã gom góp suốt tám năm sửa chữa lặt vặt trong khuôn viên. Danh nghĩa chính thức của anh giờ là người quản lý khuôn viên và bảo trì cơ sở vật chất của chùa — một công việc cư sĩ giản dị nhưng bận rộn không kém gì thời còn là tăng sĩ, có khi còn bận hơn, vì giờ đây anh không chỉ quét sân, tưới cây, mà còn phải lo sửa mái, đóng bàn ghế, dựng lại hàng rào gỗ quanh vườn rau, và bất cứ việc gì cần đến đôi bàn tay khéo léo của một người thợ.

Điều thay đổi rõ nhất, dù không ai nói ra thành lời, là cách anh và Yên Nhi ở bên nhau. Trước kia, mỗi lần trò chuyện, giữa hai người luôn có một khoảng cách vô hình nhưng chắc chắn — khoảng cách của áo cà sa, của giới luật, của một ranh giới mà cả hai đều ý thức rất rõ và tự nguyện gìn giữ. Giờ đây, khoảng cách ấy đã không còn lý do để tồn tại, nhưng thay vì trở nên gần gũi hơn ngay lập tức, cả hai lại có phần dè dặt hơn, như hai người vừa bước ra khỏi một căn phòng quen thuộc, đứng trước một cánh cửa mới mở, còn ngập ngừng chưa biết bước qua bằng cách nào cho phải.

Thiện Tâm bắt đầu ghé quán thường xuyên hơn, không còn với tư cách một vị sư sang giúp sửa mái dột hay uống chén trà đàm đạo, mà đơn giản như một người hàng xóm, một người bạn cũ. Có bữa anh mang sang cho Yên Nhi mấy tấm ván anh tính đóng lại cái kệ bếp đã ọp ẹp từ lâu, có bữa anh ngồi lặng lẽ ở góc quán, gọi một chén chè, vừa ăn vừa nhìn Yên Nhi tất bật giữa những nồi niêu, ánh mắt anh, nếu ai tinh ý để tâm, sẽ nhận ra có một sự dịu dàng khác hẳn cái điềm tĩnh vốn có của một nhà sư. Yên Nhi cũng nhận ra sự đổi khác trong chính mình — cô bắt đầu để ý xem hôm nay anh có ghé quán không, bắt đầu giữ lại phần chè ngon nhất cho anh mà không cần anh dặn, bắt đầu thấy lòng mình chùng xuống một nhịp nhỏ mỗi khi nghe tiếng bước chân quen thuộc dừng lại trước cổng. Nhưng cả hai đều không nói ra. Không phải vì sợ hãi, mà vì một sự trân trọng lặng lẽ dành cho khoảng thời gian này — khoảng thời gian mà một tình cảm còn được phép lớn lên chậm rãi, không bị thúc ép, không bị gọi tên vội vàng.

Có một buổi chiều, khi Thiện Tâm đang lúi húi bào lại mặt bàn gỗ ngoài sân quán, Yên Nhi mang ra cho anh một ly nước mát, ngồi xuống bậc thềm gần đó, nhìn dòng phôi bào cong cong rơi xuống nền đất. "Anh có nhớ hồi còn làm thầy không?" cô hỏi, giọng nhẹ nhàng, không có ý dò xét.

Thiện Tâm ngừng tay, suy nghĩ một lúc rồi đáp, thành thật: "Nhớ chứ. Nhớ tiếng chuông mỗi sáng, nhớ giờ toạ thiền, nhớ cả cái cảm giác an tĩnh khi khoác áo cà sa lên người. Nhưng anh không hối hận. Có những thứ mình mang theo được, dù đổi hình tướng bên ngoài — như cái tâm chánh niệm anh học được trong tám năm đó, giờ vẫn còn nguyên khi anh cầm cái bào này." Anh đưa mắt nhìn cô, thoáng một nụ cười. "Còn Yên Nhi, em có nhớ Sài Gòn không?"

"Có những đêm nhớ," cô thú nhận, "nhưng không phải nhớ cái nghề, mà nhớ cái cảm giác mình từng nghĩ mình giỏi giang, mình quan trọng. Giờ ở đây, em chỉ là một người nấu cơm chay bán ở một cái quán nhỏ xíu sau cổng chùa, vậy mà em thấy mình sống thật hơn hồi đó nhiều." Cô im lặng một chút, rồi nói thêm, giọng khẽ khàng: "Tuần sau là giỗ má em."

Thiện Tâm nhìn cô, ánh mắt dịu lại. "Em định nấu gì?"

"Canh chua bông so đũa," Yên Nhi đáp, mắt nhìn xa xăm về phía giàn hoa thiên lý. "Món chữ ký của má. Trong sổ tay của má có ghi công thức, nhưng em nấu thử mấy lần rồi mà chưa lần nào ra đúng cái vị em nhớ hồi nhỏ. Có gì đó em luôn thiếu, mà em không biết là thiếu cái gì."

Ngày giỗ Cam Thị Xuân rơi vào một buổi sáng trời âm u, mưa lất phất từ sớm, thứ mưa nhẹ đặc trưng của mùa nước nổi miền Tây khiến cả Ngõ Cây Bồ Đề chìm trong một làn hơi ẩm mờ mờ. Yên Nhi đóng cửa quán từ sớm, chỉ để bảng nhỏ "Hôm nay quán nghỉ, giỗ mẹ chủ quán" treo trước cổng, rồi cùng bà ngoại chuẩn bị mâm cơm cúng. Bà Cam Thị Nụ ngồi nhặt rau ở góc sân, thỉnh thoảng đưa tay quệt nước mắt, miệng lẩm bẩm những câu chuyện cũ về con gái mình mà chỉ bà mới còn nhớ rõ.

Yên Nhi mở cuốn sổ tay của mẹ, giở đến đúng trang ghi công thức canh chua bông so đũa, những nét chữ nghiêng nghiêng quen thuộc đã hơi nhoè vì năm tháng. Cô đọc kỹ từng dòng — bông so đũa phải hái lúc sáng sớm khi còn đẫm sương, me phải dầm vừa chua, không được gắt; đậu bắp xắt chéo để giữ được độ giòn; và một dòng ghi chú nhỏ bên lề, nét chữ run run có lẽ được viết vào những năm cuối đời: "Nấu món này, phải nấu bằng cả tấm lòng nhớ ba con, nhớ những người con thương. Thiếu cái đó, canh có đúng công thức cũng chỉ là nước chua thôi." Yên Nhi đọc câu ấy, tim thắt lại, nhưng cô vẫn bắt tay vào nấu, tin rằng lần này, với tất cả sự tập trung và thương nhớ dồn vào, cô sẽ làm được.

Nhưng mọi chuyện không như cô mong đợi. Tay cô run khi nêm nếm, đầu óc cứ chốc chốc lại trôi về những ký ức rời rạc — hình ảnh mẹ đứng bên nồi canh, dáng lưng còng dần theo năm tháng, tiếng mẹ ho những đêm cuối cùng trước khi trái tim bà ngừng đập. Nước canh khi nếm thử có vị gắt hơn, chua sắc hơn cái vị dịu dàng, ấm áp cô còn nhớ từ thời thơ ấu. Cô thêm đường, nêm lại, nhưng càng chỉnh càng thấy sai, như thể vị giác của chính cô đang phản bội cô ngay vào lúc cô cần nó nhất. Bông so đũa luộc hơi quá lửa, mất đi độ giòn tươi đặc trưng. Đậu bắp nhũn. Mọi chi tiết nhỏ nhặt, những chi tiết mà trước đây mẹ cô làm gần như không cần suy nghĩ, giờ trở thành những chướng ngại cô không sao vượt qua.

Đến khi bưng nồi canh ra khỏi bếp để chuẩn bị dâng cúng, Yên Nhi nếm thử một muỗng cuối cùng, và cô biết, ngay lập tức, rằng đây không phải là nồi canh của mẹ. Nó là một nồi canh chua bông so đũa bình thường, có thể còn ngon với thực khách lạ, nhưng không phải là thứ hương vị đã in sâu trong ký ức tuổi thơ cô, thứ hương vị gắn với hình ảnh mẹ đứng bên bếp lửa, tay thoăn thoắt, miệng khe khẽ hát một câu vọng cổ không đầu không cuối. Cô đặt cái muỗng xuống, hai vai run lên, rồi nước mắt cứ thế tuôn ra, không kìm được, những giọt nước mắt đã dồn nén suốt hai năm trời từ ngày mẹ mất, giờ vỡ oà ngay giữa gian bếp nhỏ, giữa mùi khói, mùi me chua, mùi bông so đũa.

"Con xin lỗi má," cô nói, giọng nghẹn lại, không biết đang nói với ai, với nồi canh, với tấm ảnh trên bàn thờ, hay với chính bản thân mình. "Con xin lỗi, con không giữ được cái vị của má. Con làm cái gì cũng không giữ được hết. Cái quán, con cũng chưa chắc giữ nổi. Món ăn của má, con cũng nấu không ra hồn."

Bà ngoại nghe tiếng khóc, chống gậy bước vào, định lên tiếng an ủi như mọi lần, nhưng vừa đến cửa bếp thì khựng lại, vì đúng lúc ấy có bóng người khác đã bước vào trước — Thiện Tâm, ghé qua từ sớm để phụ dọn bàn thờ ngoài sân theo lời hẹn với bà, nghe tiếng khóc liền vội chạy vào. Anh đứng sững một giây trước cảnh Yên Nhi ôm mặt bên nồi canh, rồi không nói một lời, anh bước đến, đặt bàn tay lên vai cô, một cái chạm nhẹ nhàng, chắc chắn, không vội vã rút lại.

"Không sao đâu," anh nói, giọng trầm và ấm. "Có những vị, mình không nấu lại được bằng công thức, vì nó không nằm trong công thức. Nó nằm trong một khoảnh khắc, một con người, một thời gian đã qua rồi. Em không cần phải nấu lại y hệt má. Em chỉ cần nấu bằng tất cả những gì em có trong lòng lúc này — kể cả nỗi buồn này, kể cả sự bất lực này. Biết đâu, một ngày nào đó, khi em không còn cố gắng để giống má nữa, cái vị đó tự nó sẽ tìm về."

Yên Nhi ngước lên nhìn anh, mắt còn đỏ hoe, không nói gì, chỉ khẽ gật đầu. Bàn tay anh vẫn đặt trên vai cô thêm một khoảnh khắc nữa, ấm áp và vững chãi, trước khi anh nhẹ nhàng rút lại, lùi ra sau một bước, như thể chính anh cũng đang cẩn trọng giữ cho khoảnh khắc ấy không đi quá xa những gì cần thiết. Bà ngoại đứng ở cửa, lặng lẽ nhìn cả hai, không nói một lời, nhưng trong ánh mắt bà, có một sự thấu hiểu dịu dàng của người đã sống đủ lâu để nhận ra khi nào một điều gì đó, chưa cần gọi tên, đã bắt đầu nảy mầm.

Buổi trưa hôm đó, mâm cơm cúng Cam Thị Xuân vẫn được dọn lên đầy đủ, có nồi canh chua bông so đũa chưa đúng vị nhưng được nấu bằng tất cả tấm lòng còn lại, có đĩa cơm cháy kho quẹt, có chén chè hạt sen long nhãn bà ngoại phụ nấu thêm. Yên Nhi thắp ba nén nhang, đứng trước bàn thờ mẹ thật lâu, không cầu xin gì, chỉ thầm nói với mẹ rằng cô đang cố hết sức, dù chưa hoàn hảo, dù còn vấp váp, nhưng cô sẽ không bỏ cuộc — không phải cái quán, không phải công thức của má, và có lẽ, dù chưa dám nghĩ xa hơn, cả một điều gì đó mới mẻ vừa lặng lẽ bắt đầu nhen lên trong lòng cô, giữa những ngày tháng khó khăn nhất.