Chương 18 — Chiếc Mặt Nạ Không Có Thật

Đúng chín ngày sau phiên đấu giá bị gián đoạn, Indochine Heritage Auctions phát đi một thông cáo báo chí chính thức, dài gần hai trang, được dịch ra bảy thứ tiếng và đăng đồng loạt trên trang web cùng các kênh mạng xã hội của họ.

Uyển Nhi đọc từng dòng trên màn hình điện thoại, tay run nhẹ, Nhật Vũ ngồi cạnh đọc cùng, thỉnh thoảng dịch nhanh những đoạn tiếng Anh phức tạp cho cô nghe rõ hơn.

"Chúng tôi xác nhận rằng, sau cuộc điều tra nội bộ độc lập, ông Hồ Bảo Kỳ, cựu đại diện phụ trách mảng Nghệ thuật Đông Nam Á, đã có hành vi cố ý làm giả hồ sơ xuất xứ và cấu kết với một cá nhân bên ngoài để tạo dựng chứng nhận thẩm định không có thật, nhằm trục lợi từ việc bán các tác phẩm mạo danh nhiều nghệ nhân dân gian Việt Nam. Ông Hồ Bảo Kỳ đã bị chấm dứt hợp đồng lao động ngay lập tức và chúng tôi đang phối hợp với cơ quan chức năng liên quan để xử lý theo đúng quy định pháp luật."

"Họ đuổi việc ông ta rồi." Nhật Vũ nói, giọng vừa nhẹ nhõm vừa vẫn còn thận trọng. "Và họ nhắc đến việc phối hợp với cơ quan chức năng — nghĩa là vụ việc sẽ được chuyển sang xử lý hình sự."

"Vậy Thomas Yeoh, cái tên 'chuyên gia thẩm định' giả mạo kia, họ có nhắc đến không?" Uyển Nhi hỏi, kéo màn hình xuống tìm thêm chi tiết.

"Có, một đoạn ngắn ở cuối." Nhật Vũ chỉ vào đoạn văn bản. "Họ xác nhận đó là một danh tính hoàn toàn giả mạo do Hồ Bảo Kỳ dựng lên, không có thật, dùng để ký khống các giấy chứng nhận thẩm định. Họ cũng thông báo sẽ rà soát lại toàn bộ hồ sơ thẩm định trong ba năm gần nhất có liên quan đến chữ ký này, để xác minh xem còn bao nhiêu lô hàng khác bị ảnh hưởng."

"Ba năm." Uyển Nhi lặp lại, giọng trầm xuống khi nghĩ đến quy mô thật sự của những gì họ vừa phanh phui. "Không biết còn bao nhiêu gia đình nghệ nhân nữa sẽ nhận được tin này trong những tuần tới."

Thông cáo còn nêu rõ, toàn bộ mười ba lô hàng liên quan sẽ được hoàn tiền đầy đủ cho người mua, đồng thời công ty cam kết thiết lập một quy trình thẩm định mới, nghiêm ngặt hơn, có sự tham gia trực tiếp của các nghệ nhân hoặc gia đình nghệ nhân liên quan trong việc xác thực tác phẩm mang tên họ trong tương lai.

"Đây gần như là toàn bộ những gì mình yêu cầu trong bức thư ban đầu." Nhã Uyên nói, giọng nghẹn ngào xúc động khi nghe Uyển Nhi đọc lại nội dung qua điện thoại. "Cháu làm được rồi, Uyển Nhi. Cháu thực sự đã làm được."

Nhưng niềm vui đó không kéo dài được lâu. Chiều hôm sau, Uyển Nhi nhận được cuộc gọi từ một số điện thoại lạ khác, giọng nói là của một điều tra viên công an kinh tế, thông báo rằng phía Việt Nam đã tiếp nhận hồ sơ chuyển giao từ phía Indochine và đang mở rộng điều tra, không chỉ với Hồ Bảo Kỳ, mà còn với tất cả những cá nhân liên quan đến việc trực tiếp sản xuất, tiêu thụ hàng giả trong nước.

"Bao gồm cả chú Tuyền và chị Bội Trân sao?" Uyển Nhi hỏi, giọng lo lắng thấy rõ.

"Đúng vậy, cô Uyển Nhi ạ." Điều tra viên trả lời, giọng nghiêm túc nhưng không thiếu sự cảm thông. "Nhưng tôi đã xem qua hồ sơ ban đầu, thấy rõ hai người này đã chủ động hợp tác, cung cấp bằng chứng quan trọng giúp phá án. Đây là tình tiết giảm nhẹ đáng kể theo quy định pháp luật. Chúng tôi sẽ mời họ lên làm việc, lấy lời khai, nhưng tôi nghĩ cô có thể yên tâm phần nào về việc họ sẽ được xem xét khoan hồng."

Cuộc gọi đó vừa mang lại sự nhẹ nhõm, vừa khiến Uyển Nhi thấp thỏm không yên suốt những ngày sau đó. Cô nằm trằn trọc mấy đêm liền, đầu óc quay cuồng với đủ loại kịch bản — liệu cơ quan điều tra có thực sự xem xét hoàn cảnh của Tuyền và Bội Trân như đã hứa, hay rồi mọi thứ sẽ bị cuốn vào guồng máy xử lý cứng nhắc, không còn chỗ cho sự khoan dung mà cô đã cố gắng vun đắp suốt bao ngày qua. Cô gọi cho luật sư của Nhã Uyên hỏi thêm chi tiết, được giải thích rằng pháp luật vẫn có những điều khoản cho phép xem xét giảm nhẹ dựa trên mức độ hợp tác và hoàn cảnh cá nhân, nhưng kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc nhiều vào cách trình bày hồ sơ và thái độ của bị can trong quá trình làm việc.

Cô gọi ngay cho Tuyền, báo tin, nghe giọng ông run run ở đầu dây bên kia, vừa lo sợ vừa như đã chuẩn bị tinh thần từ lâu cho ngày này.

"Tôi sẽ hợp tác đầy đủ." Ông nói, giọng kiên quyết dù có phần run rẩy. "Dù kết quả thế nào, ít nhất tôi cũng đã làm điều đúng đắn trước khi bị bắt buộc phải làm."

Ba tuần sau, buổi làm việc chính thức với cơ quan điều tra diễn ra, với sự có mặt của luật sư mà Nhã Uyên đã thuê cho cả Tuyền và Bội Trân. Uyển Nhi không được phép có mặt trong phòng lấy lời khai, chỉ có thể ngồi chờ đợi bên ngoài cùng Nhật Vũ, tim đập thình thịch suốt gần bốn tiếng đồng hồ.

Khi Tuyền bước ra, gương mặt ông vừa mệt mỏi vừa nhẹ nhõm, một trạng thái phức tạp khó gọi tên. "Họ nói sẽ xem xét áp dụng biện pháp xử lý hành chính kèm cam kết bồi thường theo khả năng tài chính, thay vì truy cứu hình sự, với điều kiện tôi tiếp tục hợp tác đầy đủ trong quá trình điều tra Hồ Bảo Kỳ và dừng hoàn toàn mọi hoạt động sản xuất trái phép." Ông nói, giọng vẫn còn run. "Họ cũng ghi nhận hoàn cảnh gia đình tôi như một yếu tố cần xem xét."

Uyển Nhi thở phào, một giọt nước mắt bất chợt lăn xuống mà cô không kịp ngăn lại. "Vậy nghĩa là chú sẽ không phải ngồi tù?"

"Nhiều khả năng là vậy, nếu mọi thứ diễn ra đúng như những gì họ vừa thông báo." Tuyền gật đầu, rồi nhìn cô với ánh mắt biết ơn sâu sắc. "Tất cả là nhờ cô, Uyển Nhi. Nếu cô chọn cách khác, chọn báo công an ngay từ đầu mà không cho tôi cơ hội giải thích, có lẽ giờ này tôi đã ở một nơi rất khác rồi."

Bội Trân bước ra sau đó ít phút, kết quả tương tự, dù bà còn phải đối mặt thêm với việc bị bảo tàng nơi bà làm việc tạm đình chỉ công tác trong khi chờ kết quả điều tra hoàn tất. "Tôi chấp nhận điều đó." Bà nói, giọng bình thản. "Đó là cái giá tôi phải trả, và tôi thấy nhẹ lòng hơn nhiều so với việc phải sống tiếp trong sự giả dối."

"Bảo tàng có thể sẽ không nhận chị trở lại sau chuyện này." Uyển Nhi nói, giọng áy náy. "Tôi thấy có lỗi vì điều đó."

"Đừng." Bội Trân lắc đầu, mỉm cười nhẹ, nụ cười đầu tiên cô thấy trên gương mặt người phụ nữ này kể từ lần gặp đầu tiên ở quán cà phê. "Nếu phải mất một công việc để lấy lại được sự thanh thản trong lòng, tôi nghĩ đó vẫn là một cuộc trao đổi đáng giá. Với lại, tôi vẫn còn đôi tay và tay nghề của mình. Biết đâu sau chuyện này, tôi sẽ tìm được một con đường khác, trung thực hơn, để dùng chúng."

Tin tức về việc Hồ Bảo Kỳ chính thức bị khởi tố với tội danh lừa đảo chiếm đoạt tài sản và làm giả tài liệu, con dấu của cơ quan, tổ chức, đến với Uyển Nhi qua một bài báo ngắn của Nhật Vũ đăng tải hai tuần sau đó, kèm theo thông tin ông ta đã bị cấm xuất cảnh trong quá trình điều tra. Không có hình ảnh còng tay giật gân, không có buổi họp báo rầm rộ — chỉ là một dòng tin ngắn gọn, khô khan, đúng như cách một vụ án được xử lý theo đúng quy trình pháp luật, không phải theo kịch bản của một bộ phim.

Uyển Nhi đọc tin đó trong xưởng Vẽ Trăng, ánh nắng chiều muộn hắt qua khe cửa gỗ, chiếu lên chồng khuôn gỗ vẫn còn nguyên vẹn trên giá — những khuôn gỗ đã chứng kiến toàn bộ hành trình gần hai tháng qua, từ một phát hiện tình cờ trên màn hình điện thoại, đến một cuộc điều tra kéo dài xuyên qua nhiều lớp bí mật, nhiều lớp tổn thương của không chỉ một, mà nhiều con người. Cô đặt điện thoại xuống, nhìn lên tấm ảnh cụ Tuyên, và lần đầu tiên sau rất nhiều ngày căng thẳng, cô cho phép mình thở một hơi thật sâu, thật chậm, cảm nhận trọn vẹn sự nhẹ nhõm đang lan tỏa khắp cơ thể.

Cô nhắn tin báo tin vui cho cả nhóm, từng người lần lượt phản hồi — Nhã Uyên gửi một đoạn tin nhắn dài, vừa mừng vừa vẫn còn day dứt về những gì đã qua; Bội Trân chỉ gửi một dòng ngắn gọn "Cảm ơn cô đã cho tất cả chúng ta một cơ hội thứ hai"; còn Tuyền gọi điện trực tiếp, giọng ông nghẹn ngào đến mức phải mất vài giây mới nói được thành lời trọn vẹn. "Con trai tôi hỏi tôi tối nay có thể ở nhà ăn cơm cùng nó không, không phải đi làm ca đêm nữa." Ông nói, giọng vỡ ra vì xúc động. "Đã lâu lắm rồi tôi mới có thể trả lời nó là có."

Uyển Nhi cúp máy, ngồi lặng một mình trong xưởng, ánh hoàng hôn cuối cùng cũng tắt hẳn sau rặng tre đầu làng. Cô nhìn quanh gian xưởng nhỏ, nghĩ đến chặng đường phía trước vẫn còn rất dài — không phải để trừng phạt thêm ai nữa, mà để xây dựng lại một điều gì đó bền vững hơn từ đống đổ nát của lòng tin đã bị phản bội.