Chương 13 — Cô Chủ Tiệm Xe Sau Cổng Trường

Vy nói sự thật với cha vào buổi tối ông vừa từ cuộc họp về.

Phòng khách nhà cô có một chiếc bàn dài bằng gỗ sẫm màu, trên đó thường đặt những mẫu xe thu nhỏ của Vạn Hưng. Ông Mai Đức Thành tháo đồng hồ, đặt cạnh ly trà, nhìn bản quy trình của nhà xe mà Vy in ra.

“Con muốn cha xem cái này trước, hay con muốn nói chuyện về bản ký duyệt?”

“Nói chuyện trước.”

Vy kể từ đầu: cô được giao chìa khóa, nhóm học sinh lập câu lạc bộ, dự án cải tạo có logo Vạn Hưng, tin đồn, chuyện chiếc hộp phụ tùng và lời Khoa nói. Cô không kể theo cách có lợi cho mình. Cô nói cả những lúc đã nghi ngờ Khoa, cả lúc để cậu phải tự chứng minh.

Cha nghe hết, chỉ hỏi một câu: “Con nghĩ chữ ký của cha có nghĩa gì?”

“Con không biết. Vì vậy con mới hỏi.”

Ông mở máy tính, tìm hồ sơ số 24-ANH. Trên màn hình là phiếu tài trợ khảo sát giao thông quanh trường, có con dấu của Vạn Hưng và chữ ký điện tử của ông. Phần ngân sách ghi rõ: thuê đơn vị khảo sát độc lập, tổ chức ba buổi lấy ý kiến, không sử dụng tên học sinh cho mục đích quảng cáo nếu chưa có đồng ý.

Vy đọc từng dòng. Cô cảm thấy nhẹ đi một chút, nhưng chưa thể thở phào.

“Vậy vì sao bản phác thảo có nhà xe như một khu quảng cáo?”

“Đó là phương án do phòng tiếp thị dựng để thuyết phục ban giám hiệu cho phép khảo sát. Cha đã ký ngân sách khảo sát, không ký phương án thi công.”

“Cha có biết học sinh đang hiểu khác không?”

Ông im lặng. Câu trả lời nằm trong khoảng im lặng đó.

Vy đặt bản quy trình xuống. “Nếu một bản vẽ được đưa ra trước, còn chú thích quan trọng bị bỏ qua, người ta sẽ tin vào hình ảnh. Nhà trường cũng vậy. Cha bảo con đừng dùng tên Vạn Hưng, nhưng chữ ký của cha vẫn ở đó.”

“Con muốn cha rút khỏi dự án?”

“Con muốn cha công khai phạm vi của chữ ký, và để nhà trường thuê một bên độc lập kiểm tra. Nếu phương án của Vạn Hưng tốt, nó vẫn đứng được khi không có logo.”

Ông dựa lưng vào ghế. Nhiều năm làm doanh nghiệp khiến ông quen với việc quyết định nhanh, ít khi phải giải thích từng bước cho người chưa có quyền ký. Con gái ông đang yêu cầu ông làm điều ông từng cho là yếu đuối: để người khác đặt câu hỏi trước khi họ đặt niềm tin.

“Cha có thể gửi bản giải thích cho cô Vân,” ông nói. “Nhưng con cũng phải chấp nhận nếu nhà trường không chọn công ty của cha.”

“Con chấp nhận.”

“Và nếu họ chọn?”

“Thì phải có hợp đồng riêng, công khai chi phí, có quyền giám sát của học sinh và người sử dụng nhà xe.”

Ông nhìn Vy, lần đầu có vẻ không nhìn cô như một cô bé đang phản đối. “Con học những điều này ở đâu?”

“Ở một cái xe bị xì lốp, một hộp phụ tùng bị lấy nhầm, và những người phải đẩy xe bộ qua sân vì không có đường dốc.”

Cha bật cười khẽ. Nụ cười đó không xóa được căng thẳng, nhưng làm căn phòng bớt lạnh.

Sáng hôm sau, ông gửi email cho cô Vân và ban giám hiệu, đính kèm bản xác nhận: Vạn Hưng chỉ tài trợ giai đoạn khảo sát; mọi hình ảnh quảng cáo trong bản phác thảo chưa được phê duyệt; nhà trường có quyền mời đơn vị khác. Ông đề nghị công bố tài liệu trong buổi họp mở.

Tin nhắn của Quỳnh Chi đến ngay khi Vy vừa đọc email. “Cha cậu gửi thật à? Không chỉnh nhẹ đi à?”

“Không. Lần này để nguyên cả phần dễ bị hỏi.”

Khoa đọc bản xác nhận ở nhà xe. Cậu không khen, chỉ hỏi: “Cậu có được quyền xem tài liệu đó không?”

“Cha gửi cho nhóm qua cô Vân.”

“Tốt. Vì minh bạch không chỉ là nói nhiều hơn, mà là nói đúng cho người có quyền biết.”

Chiều, Huy mang đến một chiếc bảng gỗ tự đóng. Trên bảng có bốn ô: tiền vào, tiền ra, đồ đang mượn, câu hỏi chưa trả lời. Cậu nói mình muốn phụ trách phần tài chính của câu lạc bộ.

“Cậu không sợ người ta bảo đổi phe à?” Vy hỏi.

“Tôi không đổi phe. Tôi đổi cách đọc số liệu.”

Khoa gõ nhẹ lên ô “câu hỏi chưa trả lời”. “Còn rất nhiều.”

Vy nhìn danh sách. Có câu hỏi về an toàn, lối đi xe lăn, tiếng ồn, quyền sử dụng mặt bằng, thời hạn thi công và người chịu trách nhiệm nếu xảy ra tai nạn. Cô viết thêm một câu: “Ai được lợi, ai phải trả giá, và có cách nào để không chỉ một bên được lợi?”

Khi nhà xe đóng cửa, Khoa đưa Vy chiếc bút dầu. “Viết câu đó ở giữa bảng đi.”

Vy làm theo. Cô biết nói thật với cha mới chỉ là bước đầu. Từ ngày mai, cô phải nói thật với cả nhóm, với nhà trường, và với chính mình: cô không ở đây để cứu một khu nhà xe. Cô ở đây để học cách không quyết định thay người khác.

Sáng hôm sau, Vy kể cho Quỳnh Chi về cuộc nói chuyện với cha trước khi kể cho cả nhóm. Cô sợ câu chuyện gia đình bị biến thành một màn trình diễn. Quỳnh Chi bảo nói từng phần cần thiết, không cần đưa đời tư vào.

Trong buổi họp, Vy công bố phạm vi chữ ký: tài trợ khảo sát, không phê duyệt thi công. Cô đưa bản tài liệu, chỉ rõ trang nào được phép trích và trang nào cần nhà trường xác nhận. Huy hỏi vì sao cô không đưa toàn bộ file. Vy nói vì không phải tài liệu nào cũng thuộc quyền chia sẻ của cô.

Một bạn hỏi nếu cha cô đổi ý thì dự án có dừng không. Vy đáp có thể, nếu nguồn tài trợ là điều kiện duy nhất. Vì thế nhóm cần phương án không phụ thuộc một doanh nghiệp. Huy lấy bút, khoanh khoản còn thiếu và đề nghị gây quỹ cộng đồng.

Khoa hỏi Bà Mận có muốn xuất hiện trong hồ sơ không. Bà nói chỉ muốn ghi lịch sử tiệm, không muốn ảnh chân dung. Quỳnh Chi tôn trọng, dùng ảnh chiếc bàn và những vết hàn. Vy thấy việc kể một câu chuyện đúng đôi khi là bỏ đi phần dễ xúc động nhất.

Cha gửi bản giải thích qua cô Vân. Ông thừa nhận hình ảnh tiếp thị đã khiến người đọc hiểu quá xa phạm vi khảo sát. Một số giáo viên cảm ơn, một số phụ huynh hỏi sao chuyện này không rõ từ đầu. Không ai được yêu cầu phải tha thứ ngay.

Vy đọc phản hồi, thấy tim mình nặng. Cô từng mong cha viết một câu hoàn hảo. Nhưng một lời thừa nhận có thật thường lởm chởm, có khoảng trống và câu hỏi tiếp theo.

Khoa đưa cô chiếc thẻ “người kiểm tra thứ hai”. Cậu nói tài liệu từ Vạn Hưng phải được một người ngoài gia đình cô đọc trước khi đưa vào báo cáo. Vy đồng ý, dù biết điều đó có thể làm chậm việc.

Huy hỏi liệu cô có thấy bị đối xử khác không. Vy nói có, nhưng sự khác biệt không phải lúc nào cũng bất công. Trong trường hợp này, người ta cần thêm lớp kiểm tra vì lợi ích của cô gắn với công ty. Điều quan trọng là lớp kiểm tra đó áp dụng minh bạch, không biến thành hình phạt.

Buổi chiều, nhóm đi khảo sát một con dốc phía sau trường. Một chiếc xe đẩy hàng bị kẹt bánh. Vy giúp đẩy nhưng không đủ sức. Khoa tìm tấm ván làm cầu tạm. Huy đo độ dốc, còn Quỳnh Chi hỏi người giao hàng xem cách này có an toàn không.

Người giao hàng nói dốc hơi cao, nhưng nếu có tay vịn thì được. Họ ghi lại, không tự coi mình đã giải quyết.

Vy nhận ra chuyện nói thật với cha không kết thúc ở phòng khách. Nó kéo cô tới những nơi phải hỏi người khác xem ý tưởng của mình có thực sự dùng được không. Cô không còn muốn trở thành người đứng giữa công ty và trường. Cô muốn trở thành người biết lùi ra để hai bên nghe trực tiếp nhau.

Sau buổi họp, cô Vân giao Vy phụ trách biên bản nhưng yêu cầu không tự tóm tắt những câu hỏi khó. Mỗi câu phải được ghi nguyên văn, người hỏi và người trả lời. Vy từng nghĩ đó là việc máy móc; đến khi đọc lại, cô thấy một chữ “có thể” đã bị mình đổi thành “sẽ” ở bản nháp.

Cô sửa ngay, ghi chú lý do sửa. Huy nói người đọc không thích tài liệu nhiều dấu vết. Quỳnh Chi đáp dấu vết giúp biết một câu đã thay đổi ở đâu. Khoa hỏi ai có quyền duyệt bản cuối. Cô Vân nói nhóm không duyệt, chỉ xác nhận nội dung họ nghe được.

Vy gửi biên bản cho cha xem như một người tham gia, không xin ông chỉnh. Ông phản hồi có một câu của ông bị thiếu phần điều kiện. Vy kiểm tra bản ghi âm được phép, bổ sung rồi ghi “đã xác minh”. Cha cảm ơn, không yêu cầu cô xóa câu khiến công ty khó chịu.

Buổi chiều, nhóm đi hỏi học sinh xem họ hiểu bản giải thích không. Một bạn bảo thuật ngữ “phạm vi tài trợ” khó. Vy đổi thành “tiền này được dùng vào việc gì, chưa được dùng vào việc gì”. Cô Vân đồng ý. Tài liệu trở nên dài hơn, nhưng người đọc bớt phải đoán.

Khoa nhìn cô làm việc, bảo cô bắt đầu giống người lập quy trình. Vy nói cậu đừng biến đó thành lời trêu. Khoa đáp cậu đang khen. Cô bảo vậy phải ghi vào sổ.

Khi ra về, Vy gửi nhóm một tin: “Ngày mai mỗi người mang một câu hỏi chưa dám hỏi.” Khoa trả lời trước: “Ai sẽ là người nói nếu chúng ta làm sai?” Vy gõ thêm: “Và ai sẽ nghe?”

Cô Vân trả lời trong nhóm bằng một câu: “Nhà trường sẽ nghe, nhưng nhóm phải ghi để không ai nghe sót.” Vy thêm tin nhắn nhắc mọi người không gửi thông tin riêng vào nhóm chung. Huy nói họ có thể làm một hộp thư ẩn danh, Quỳnh Chi đồng ý nếu có người kiểm tra định kỳ.

Khoa hỏi hộp thư có thể bị dùng để vu oan không. Vy đáp có, nên mọi phản ánh phải được kiểm tra trước khi kết luận. Cả nhóm thống nhất không đăng lại lời tố cáo nguyên văn nếu chưa xác minh.