Chương 16 — Cô Chủ Tiệm Xe Sau Cổng Trường

Nhà trường đặt ra thời hạn sáu tuần để quyết định số phận khu nhà xe.

Thông báo được dán trên bảng tin vào sáng thứ hai, ngắn đến mức gây bực: “Khu vực phía sau cổng trường sẽ được đánh giá để cải tạo theo tiêu chuẩn an toàn và mỹ quan. Các bên liên quan gửi đề xuất trước ngày 28.” Không có chữ “phá dỡ”, cũng không có chữ “giữ lại”.

Học sinh đọc xong rồi đoán. Người bảo sẽ xây showroom. Người nói ban giám hiệu đã bán đất. Người khác hỏi liệu câu lạc bộ có bị cấm không.

Cô Vân gọi nhóm vào phòng họp. Bên cạnh cô là thầy Phúc phụ trách cơ sở vật chất và một đại diện hội phụ huynh. Họ công bố ba tiêu chí: an toàn, khả năng tiếp cận và chi phí vận hành. Mỹ quan chỉ là tiêu chí thứ tư, không được đặt trên lối đi hay nhu cầu sử dụng.

Vy thở ra. Khoa vẫn cau mày. “Ai đo lối đi?”

Thầy Phúc nói đơn vị khảo sát sẽ đến vào tuần sau. Khoa hỏi ai chọn đơn vị, ai kiểm tra dữ liệu và ai được xem báo cáo. Câu hỏi làm đại diện hội phụ huynh hơi khó chịu, nhưng cô Vân trả lời rõ: hợp đồng khảo sát sẽ được công khai, nhóm học sinh được dự họp nghiệm thu.

Huy xin một bản lịch công việc. Cậu vẽ sáu cột trên bảng: khảo sát, phương án, dự toán, lấy ý kiến, chỉnh sửa, quyết định. Quỳnh Chi thêm một cột nhỏ bên cạnh: “tài liệu đã công bố”.

Sau buổi họp, nhóm đi đo nhà xe bằng thước cuộn. Khoảng cách giữa hai dãy xe chỉ còn bảy mươi lăm phân ở chỗ hẹp nhất. Dốc vào bị nứt, nước mưa đọng gần ổ điện. Bà Mận cho biết buổi chiều thường có mười hai đến mười lăm học sinh gửi xe cùng lúc.

Khoa ghi cả những việc không nhìn thấy: người lớn dựng xe chắn lối, khóa xe dài vướng bánh, cột thép thấp làm một bạn lớp dưới đập vai. Vy đề nghị hỏi trực tiếp người dùng thay vì chỉ nhìn mặt bằng.

Huy cười: “Tôi có thể làm khảo sát đẹp, chọn màu và biểu đồ.”

“Nhưng đừng làm câu trả lời đẹp hơn sự thật,” Quỳnh Chi nói.

Họ chia nhau đứng ở các khung giờ. Vy hỏi những bạn đi bộ, bạn đi xe đạp, cô lao công, bảo vệ và người giao hàng. Có bạn muốn giữ nhà xe vì nó gần lớp. Có bạn muốn chuyển ra ngoài vì mùi dầu. Một bác phụ huynh đề nghị thêm chỗ đỗ xe điện nhưng không muốn tiếng sạc réo trong giờ học.

Một em lớp mười nói em không dám gửi xe đạp ở góc tối vì đã từng mất đèn. Một bạn khác bảo nếu khu sửa xe đóng, gia đình sẽ phải trả tiền thay ruột ở tiệm xa gấp đôi.

Vy viết tất cả, kể cả những ý kiến trái với mong muốn giữ nhà xe. Cô nhận ra mình từng xem “giữ lại” như đáp án đúng từ trước, trong khi người sử dụng cần một nơi an toàn hơn chứ không nhất thiết cần nguyên cái mái tôn cũ.

Cuối ngày, nhóm ngồi trên bậc thềm. Khoa đưa Vy một chiếc bánh bao Bà Mận gửi. “Cậu ghi cả phàn nàn về mùi dầu à?”

“Có. Nếu giấu, ngày mai người ta sẽ dùng nó để bảo chúng ta chỉ bảo vệ lợi ích của mình.”

“Vậy nếu phương án tốt nhất là dời tiệm của mẹ tôi?”

Vy nhìn cậu. “Thì phải tìm xem dời đi đâu, ai trả chi phí, thời gian chuyển thế nào, và mẹ cậu có đồng ý không.”

Khoa gật, nhưng mắt cậu tối lại. “Đúng. Chỉ là nghe cậu nói vẫn khó.”

Vy muốn an ủi, rồi nhận ra an ủi không thay được một phương án. Cô đưa cậu bảng câu hỏi. “Cậu thêm điều kiện của Bà Mận vào đây. Đừng để tôi đoán thay bác.”

Khoa cầm bút. Cậu viết: “Không mất nguồn thu trong thời gian chuyển đổi; không thu hẹp chỗ sửa; có quyền quyết định đối với thiết bị; không dùng tên Bà Mận trong quảng cáo nếu chưa đồng ý.”

Huy đọc, nói thêm: “Và có ngân sách bảo trì trong hai năm đầu, không chỉ tiền xây mới.”

Cô Vân gửi email nhắc hạn nộp đề xuất. Vy về nhà mở bản phác thảo của Vạn Hưng. Trên hình, nhà xe đã biến thành một khoảng sân rộng, mái kính trong, xe được xếp thẳng tắp. Không có chỗ cho người sửa xe ngồi, không có vũng nước, không có trẻ con chen qua. Nó đẹp vì không có con người.

Vy gấp máy lại. Cô viết vào sổ: “Phương án phải chịu được ngày mưa, giờ tan học và một người đang vội. Nếu chỉ đẹp lúc không ai dùng, đó là ảnh quảng cáo.”

Sáu tuần không dài. Nhưng lần đầu tiên, nhóm không chạy đua để giữ một cái tên. Họ chạy đua để chứng minh rằng người dùng có thể được nhìn thấy trong bản vẽ.

Họ lập lịch sáu tuần trên bức tường phía sau. Tuần đầu thu thập dữ liệu, tuần hai kiểm tra hồ sơ, tuần ba làm phương án, tuần bốn lấy ý kiến, tuần năm chỉnh sửa, tuần sáu trình bày. Mỗi ô có người phụ trách và ngày cập nhật. Vy bắt đầu bằng việc hỏi nhóm điều gì sẽ xảy ra nếu họ không kịp.

Huy nói sẽ bỏ phần trang trí. Quỳnh Chi nói sẽ rút ngắn bản thuyết trình. Khoa nói không được bỏ kiểm tra an toàn. Vy ghi “không cắt phần bảo vệ người dùng”. Câu ấy khiến lịch trông khó hơn, nhưng rõ hơn.

Một tuần sau, dữ liệu đầu tiên bị thiếu. Ca sáng có ít người ghi hơn vì học sinh vội vào lớp. Huy muốn dùng số buổi chiều để ước lượng. Quỳnh Chi phản đối, yêu cầu ghi “chưa đủ mẫu”. Họ quay lại khảo sát, phát phiếu ngắn hơn và đặt một hộp góp ý ở cổng.

Có người bỏ vào hộp một mảnh giấy chỉ có hai chữ: “Đừng phá.” Vy không biết người viết muốn giữ nhà xe hay chỉ phản đối mọi thay đổi. Cô ghi lại đúng nguyên văn, không diễn giải.

Thầy Phúc đưa nhóm xem hóa đơn sửa nền cũ. Có ba lần thay cùng một đoạn, vì lần trước chỉ xử lý bề mặt. Khoa dùng thông tin đó để yêu cầu nhà thầu ghi rõ nguyên nhân, không chỉ hạng mục. Huy bổ sung chi phí vòng đời vào dự toán.

Một phụ huynh hỏi tại sao học sinh được xem hợp đồng. Cô Vân nói học sinh không ký, nhưng họ có quyền hiểu điều gì ảnh hưởng tới mình. Vy thấy đó là ranh giới hợp lý: tham gia không đồng nghĩa với quyết định thay người có trách nhiệm.

Giữa tuần thứ ba, cha Vy gửi một bản phương án mới, đã giảm diện tích trưng bày. Cô không nhận xét ngay. Nhóm xem dữ liệu, đặt lên cạnh phương án Nhà xe mở. Khoa chỉ ra khu dốc trong bản của công ty vẫn hẹp hơn tiêu chuẩn chị Hạnh cần. Huy tính lại chi phí nếu mở rộng.

Vy gửi câu hỏi qua kênh nhà trường. Không có cuộc gọi riêng, không có lời nhờ cha. Cô thấy mọi việc chậm hơn, nhưng lòng mình nhẹ hơn.

Cuối tuần, nhóm tổ chức buổi thử bản đồ với học sinh mới. Một em đi sai hướng, vì mũi tên trùng màu với vạch xe. Họ đổi màu ngay, rồi ghi lỗi. Vy nhìn lịch sáu tuần, thấy một việc nhỏ đã khiến thiết kế tốt hơn.

Khoa hỏi cô có tiếc những phần đẹp bị bỏ không. Vy nói có. Cậu bảo tiếc là bình thường, chỉ cần đừng để tiếc biến thành lý do quay lại thiết kế cũ.

Sáu tuần không dài, nhưng đủ để họ học cách nộp một phương án không có câu “mọi thứ sẽ ổn”. Thay vào đó là những dòng: “nếu mưa, làm thế này; nếu quỹ thiếu, báo thế này; nếu người dùng phản đối, quay lại hỏi.”

Đêm cuối tuần, Vy nhìn lịch sáu tuần và thấy ba ô vẫn để trống. Họ chưa có người chịu trách nhiệm kiểm tra tay vịn, chưa chốt cách di chuyển tiệm, chưa biết quỹ bảo trì bắt đầu từ đâu. Huy muốn điền tên tạm để bản trình bày trông hoàn chỉnh. Quỳnh Chi nói ô trống trung thực hơn một cái tên chưa đồng ý.

Khoa gọi cho gara hỏi liệu chú Tư có thể hỗ trợ chuyển bàn. Chú đồng ý nhưng cần biết ngày trước. Bà Mận bảo không cần hứa một ngày chưa chắc. Họ ghi “đang xác nhận”, rồi đặt hạn trả lời.

Vy gửi khảo sát ngắn cho những người chưa từng dùng nhà xe. Một bạn nói em đi bộ nên tưởng mình không liên quan. Cô Vân giải thích lối đi, tiếng ồn và ngân sách đều ảnh hưởng tới tất cả. Bạn ấy gửi lại một câu hỏi về giờ tan học. Nhóm thêm vào phụ lục.

Huy đọc, bảo nếu hỏi quá rộng sẽ không bao giờ xong. Vy đáp không cần hỏi mọi thứ, chỉ cần không giả vờ đã hỏi đủ. Khoa đưa cô một chiếc kẹp giấy, nói những câu hỏi còn lại phải được giữ ở nơi dễ thấy.

Sáng hôm sau, nhóm treo bảng “chưa quyết định” ở cổng. Một số học sinh cười vì họ nghĩ dự án lớn mà còn thiếu. Cô Vân bảo đó là lý do nên treo: để người đi qua biết họ vẫn có quyền góp ý.

Vy nhìn những ô trống, không còn thấy chúng là dấu hiệu thất bại. Chúng là những cánh cửa còn mở, miễn có người nhớ quay lại.

Khoa đề nghị mỗi ô trống có ngày kiểm tra lại. Huy hỏi nếu tới ngày vẫn chưa có câu trả lời. Vy nói khi đó phải ghi lý do và người cần hỏi tiếp. Cô Vân đồng ý, bảo nhóm đừng biến thời hạn thành lời hứa giả.

Bảng lịch được chia màu: xanh là đã xác nhận, vàng là đang hỏi, đỏ là có rủi ro. Một học sinh mới nhìn rồi hỏi màu đen là gì. Quỳnh Chi trả lời chưa có màu đen, vì chưa biết cũng phải được ghi rõ, không nên biến thành sự im lặng.

Vy chụp bảng, cất ảnh vào thư mục chung. Cô biết sáu tuần sẽ trôi nhanh, nhưng một câu hỏi có người nhận vẫn có cơ hội tìm được câu trả lời.