Chương 18 — Cô Chủ Tiệm Xe Sau Cổng Trường

Nhóm trình bày phương án thay thế mà không có logo doanh nghiệp.

Họ đặt tên bản đề xuất là “Nhà xe mở”. Không phải vì mái sẽ mở, mà vì dữ liệu, lịch sử dụng và trách nhiệm bảo trì đều phải mở cho người dùng kiểm tra. Trên trang đầu chỉ có sơ đồ khu đất, không có hình xe điện hay khẩu hiệu xanh.

Vy chịu trách nhiệm phần nguyên tắc. Khoa trình bày khu sửa và an toàn dụng cụ. Quỳnh Chi nói về quyền riêng tư và kênh phản hồi. Huy làm dự toán, cố tình đặt logo nhóm ở góc nhỏ đến mức gần như không thấy.

Buổi chiều, họ tập thuyết trình trong thư viện. Huy bấm sang trang dự toán: sửa mái, thay nền chống trượt, làm dốc, di chuyển ổ điện, sơn vạch, mua tủ khô và lập quỹ bảo trì sáu tháng. Tổng số thấp hơn phương án kính gần một nửa, nhưng có một khoản mà họ không biết lấy từ đâu: tiền bù cho tiệm Bà Mận trong thời gian thi công.

“Không thể bắt bác đóng cửa mà không có thu nhập,” Khoa nói.

Vy đề nghị đưa khoản đó thành điều kiện bắt buộc. Huy lo hội đồng sẽ cho rằng dự toán thiếu thực tế. Quỳnh Chi đáp: “Thiếu một khoản không làm nó thực tế hơn. Chỉ làm nó biến mất khỏi bảng.”

Họ viết hai phương án tài chính: ngân sách trường hỗ trợ phần an toàn; nguồn xã hội hóa hỗ trợ thiết bị; Bà Mận giữ doanh thu bằng cách tạm sửa xe ở cổng phụ có mái che. Không dùng tiền tài trợ đổi lấy quyền treo quảng cáo trong khu vực.

Khoa phản đối câu cuối vì sợ nghe như nhằm vào Vạn Hưng. Vy bỏ tên công ty và viết lại theo nguyên tắc chung. “Nếu bất kỳ ai tài trợ, điều kiện vẫn giống nhau.”

Cha Vy đọc bản dự thảo. Ông không yêu cầu chỉnh logo. Ông chỉ gửi một câu hỏi: “Ai sẽ chịu trách nhiệm nếu quỹ bảo trì hết?”

Huy suy nghĩ rồi thêm mô hình quỹ: một phần phí sửa xe tự nguyện, một phần ngân sách trường, công khai thu chi hằng tháng; nếu thiếu, trường không được tự động lấy tiền của câu lạc bộ mà phải thông báo và xin duyệt. Khoa đồng ý, dù cậu sợ người dùng sẽ không đủ khả năng đóng phí.

“Phí tự nguyện không được biến thành điều kiện sửa xe,” Vy nói. “Người không có tiền vẫn phải được bơm hơi và xử lý hỏng an toàn.”

Trong buổi thuyết trình thử, Quỳnh Chi đóng vai người phản biện. Cô hỏi dồn: “Nếu mưa lớn thì sao? Nếu số xe tăng gấp đôi thì sao? Nếu phụ tùng bị mất? Nếu học sinh mới không biết quy tắc? Nếu Bà Mận nghỉ bệnh?”

Khoa vừa trả lời vừa chỉnh bản vẽ. Cậu thêm tủ có khóa hai lớp, lịch trực theo ca, danh sách người thay thế, biển hướng dẫn bằng hình và một khoảng trống đủ cho xe đẩy hàng. Vy bổ sung quy trình đánh giá sau mỗi ba tháng.

Huy bỗng hỏi: “Nếu nhà trường chọn phương án của Vạn Hưng thì sao?”

Không ai nói trong vài giây. Vy đáp: “Nếu phương án đó đáp ứng đầy đủ dữ liệu và điều kiện của người dùng, chúng ta vẫn phải ủng hộ. Mục tiêu là nơi an toàn, không phải thắng một cuộc tranh luận.”

Khoa nhìn cô. “Cậu thật sự nói được câu đó à?”

“Tôi đang luyện.”

Ngày trình bày, phòng họp chật kín. Đại diện Vạn Hưng mang theo mô hình nhà xe kính. Nó đẹp, sáng và có khu trưng bày xe điện ở bên cạnh. Một vài học sinh vỗ tay. Vy không thấy bực. Cô chỉ chờ phần vận hành.

Khi đến lượt, Huy trình chiếu ảnh khảo sát, trong đó có cả những góc khiến nhóm bị bất lợi: mùi dầu, nền nứt, xe dựng sai. Khoa nói về quy trình, Bà Mận nói về lịch sử tiệm, chị Hạnh nói về lối đi. Vy kết thúc bằng câu: “Chúng tôi không xin giữ nguyên mọi thứ. Chúng tôi xin được tham gia quyết định những thứ sẽ thay đổi cuộc sống hằng ngày của mình.”

Hội đồng hỏi về kinh phí. Huy công bố từng con số. Họ hỏi về nhà tài trợ. Vy nói bất kỳ đơn vị nào cũng có thể tài trợ, nhưng quyền sử dụng dữ liệu và quyền quyết định thuộc về trường cùng người dùng.

Sau buổi họp, cô Vân không công bố kết quả ngay. Họ cần kiểm tra thêm hai phương án. Khoa thu dọn mô hình giấy, vẻ mặt nhẹ nhõm dù chưa biết thắng hay thua.

“Ít nhất lần này bản vẽ có người,” cậu nói.

Vy nhìn ra sân. Một bạn nhỏ đang tự bơm bánh xe, chiếc bơm kêu phì phò. Cô nhận ra đó mới là điều cần giữ: không phải bức tường cũ, mà là khả năng bất kỳ ai cũng có thể bước vào, hỏi một câu và được chỉ cách làm.

Bản Nhà xe mở được in thành hai phiên bản. Bản đầy đủ có chú thích, bản một trang dành cho người chỉ muốn biết lối đi và giờ hoạt động. Huy muốn dùng cùng màu, Quỳnh Chi nói hai bản phải dễ phân biệt để không ai nhầm bản tóm tắt là hợp đồng.

Vy đưa bản tóm tắt cho Bà Mận. Bà đọc tới phần “khu sửa vẫn được duy trì”, hỏi ai sẽ đảm bảo. Khoa chỉ vào lịch trực và ngân sách. Bà lắc đầu, bảo phải ghi cả phương án khi Khoa không ở trường.

Họ bổ sung người thay thế, đào tạo tối thiểu và số điện thoại gara phố Trúc. Khoa không thích việc tên mình xuất hiện nhiều, nên nhóm ghi vai trò thay vì tên. “Người phụ trách sửa xe” có thể là bất kỳ ai được đào tạo đủ.

Trong buổi thử, một học sinh đọc nhầm mũi tên và đi vào lối giao hàng. Huy không đổ lỗi. Cậu hỏi em thấy dấu hiệu nào gây nhầm. Em chỉ vào màu nền. Họ đổi nền, không đổi người dùng.

Đại diện hội phụ huynh hỏi phương án có tạo ra quá nhiều quy tắc không. Vy thừa nhận có, nhưng mỗi quy tắc gắn với một sự cố cụ thể. Nếu một ngày không còn sự cố, họ có thể bỏ quy tắc. Khoa nói điều đó tốt hơn việc giữ luật chỉ vì sợ thay đổi.

Cha Vy xem bản một trang, hỏi tại sao không để logo tài trợ ở đầu. Vy nói vì người đọc cần biết cách đi trước khi biết ai trả tiền. Ông gật, đồng ý đặt nguồn ở cuối và công khai đầy đủ trên trang trường.

Quỳnh Chi đưa nhóm một bài tập: mỗi người phải nói một lý do phản đối phương án của mình. Huy nói nếu nhà xe mở vẫn khiến người ta phải vòng xa, nó chưa tốt. Khoa nói giữ tiệm không thể đứng trên an toàn. Vy nói cô sợ mình đang biến sự minh bạch thành cách kiểm soát người khác.

Cả nhóm không giải quyết hết trong một buổi, nhưng họ viết những lo ngại lên tờ riêng, đặt cạnh bản thiết kế. Cô Vân bảo một phương án tốt phải chịu được việc người làm ra nó tự chỉ ra điểm yếu.

Trước buổi trình bày, Khoa và Vy dọn bàn. Cậu hỏi cô có hồi hộp không. Vy nói cô hồi hộp vì lần này không thể dùng họ của cha để làm tấm chắn. Khoa bảo cô cũng không cần dùng nhóm làm tấm chắn.

“Vậy tôi dùng gì?”

“Dữ liệu, và những người đã đồng ý để mình kể đúng.”

Vy nhìn tập bản vẽ, thấy lần đầu nó không thuộc về riêng ai. Nó là một thỏa thuận tạm thời giữa nhiều người, có thể bị sửa nhưng không thể tự ý cắt bỏ một tiếng nói.

Đêm ấy, cả nhóm không sửa thêm thiết kế. Họ chỉ đọc lại những điều kiện đã hứa. Một phương án tốt không cần được làm cho rực rỡ trước giờ trình bày; nó cần không tự mâu thuẫn khi bị hỏi.

Trước ngày trình bày, nhóm mời một người không biết gì về dự án đọc bản một trang. Em lớp mười mới chuyển trường hỏi vì sao “nhà xe mở” lại có giờ đóng. Vy giải thích không thể mở khi không có người chịu trách nhiệm. Em nói vậy nên ghi cả số điện thoại lúc đóng cửa.

Huy thêm số liên lạc khẩn cấp, nhưng Quỳnh Chi nhắc không dùng số cá nhân học sinh. Họ xin số trực phòng bảo vệ và một số dự phòng của trường. Bản thiết kế có thêm một dòng nhỏ, nhưng hữu ích hơn một khẩu hiệu lớn.

Khoa thử đóng vai người không biết sửa xe, cố tình hỏi những câu ngớ ngẩn. Vy phải trả lời bằng ngôn ngữ không kỹ thuật. Khi cô nói “van Schrader”, em lớp mười không hiểu. Cô đổi thành “đầu van phổ biến như xe máy”. Huy ghi lại cách giải thích.

Buổi tập kết thúc bằng một lỗi: biểu đồ chi phí dùng đơn vị nghìn đồng ở chú thích nhưng triệu đồng ở trục. Quỳnh Chi phát hiện. Huy đỏ mặt, sửa ngay và thêm kiểm tra chéo. Vy nói một dấu phẩy sai có thể làm người ta tưởng thiếu cả trăm triệu.

Cha Vy gửi lời chúc trước buổi họp. Cô trả lời cảm ơn, nhưng nói ông nên đọc báo cáo như một nhà tài trợ, không như cha cô. Ông nhắn: “Cha sẽ cố.” Câu ngắn khiến cô thấy ông đang học thật.

Khoa mang tới chiếc áo mưa dự phòng cho Vy. Cô hỏi sao cậu biết cô quên. Cậu nói cô luôn kiểm tra bản vẽ nhưng quên nhìn trời. Vy cất áo vào tủ chung, ghi tên người mua và hạn sử dụng.

Huy hỏi ai sẽ giặt áo sau khi dùng. Vy ghi thêm lịch vệ sinh, Quỳnh Chi thêm ô xác nhận. Khoa cười, bảo nhóm sắp lập quy trình cho cả cơn mưa. Vy nói nếu chiếc áo ở tủ chung, người dùng sau cũng cần biết nó sạch hay chưa.

Trước giờ họp, cả nhóm thử nói bản phương án trong năm phút. Không ai được dùng từ “tất nhiên”. Mỗi khi lỡ nói, Quỳnh Chi gõ bút. Bài trình bày chậm hơn, nhưng ít câu hứa không có nguồn hơn.