Chương 4 — Hợp Xướng Của Những Người Lạc Nhịp

Tòa soạn báo nơi Kiều Việt Long làm việc nằm trên tầng năm của một cao ốc văn phòng nhìn ra một con phố đông đúc. Mới hai mươi sáu tuổi, anh là phóng viên trẻ nhất trong ban thời sự — xã hội, thường được giao những đề tài mà các anh chị đồng nghiệp kỳ cựu không mấy mặn mà: chuyện giải tỏa, chuyện tranh chấp đất đai nhỏ lẻ, chuyện đời sống dân sinh không đủ giật gân để lên trang nhất.

"Có một vụ nhà văn hóa phường bị giải tỏa, cậu đi tìm hiểu viết một bài đi." Trưởng ban giao việc qua loa, mắt vẫn dán vào màn hình máy tính. "Nghe nói có một dàn hợp xướng của mấy ông bà già tập luyện ở đó mấy chục năm nay. Góc độ nhân văn ấy, viết sao cho có cảm xúc một chút, đừng khô khan quá."

Việt Long nhận nhiệm vụ với thái độ nửa vời — với anh, đây chỉ là một trong hàng chục bài viết "lấp trang" mà anh phải hoàn thành mỗi tuần để chứng minh năng lực trước khi được giao những đề tài lớn hơn. Anh tra cứu địa chỉ Nhà Văn Hóa Phượng Vũ, gọi điện xin lịch hẹn, và được một giọng nữ trẻ trả lời, giới thiệu là tình nguyện viên hỗ trợ dàn hợp xướng, tên Hạ Uyên.

Buổi chiều hôm sau, Việt Long đến hội trường sớm hơn giờ tập một tiếng theo lời hẹn. Anh mang theo máy ảnh, sổ ghi chép, và một thái độ nghề nghiệp lịch sự nhưng không mấy nhiệt tình. Nhưng khi bước vào hội trường, hình ảnh đầu tiên đập vào mắt anh không phải là những gì anh tưởng tượng.

Một cô gái trẻ, tóc buộc cao, đang ngồi xổm cạnh Bà Cả Yên, tay cầm một tờ giấy note nhạc, kiên nhẫn giải thích điều gì đó bằng giọng nhẹ nhàng. "Bà ơi, con nghĩ đoạn này mình hạ thấp nửa cung xuống được không ạ? Giọng bà vẫn đẹp lắm, nhưng nốt cao quá sẽ khiến bà mệt hơi. Mình giữ được sức để hát trọn bài sẽ hay hơn."

Bà Cả Yên gật đầu, cười móm mém. "Cháu giỏi thật đấy, học ở đâu ra mấy cái này vậy?"

"Con học ngành trị liệu âm nhạc ạ. Trường dạy mình cách điều chỉnh âm nhạc cho phù hợp với thể trạng từng người, không phải ai cũng phải hát đúng y như bản gốc đâu bà."

Việt Long đứng lặng ở cửa quan sát một lúc, rồi mới lên tiếng giới thiệu bản thân. Cô gái — Trịnh Hạ Uyên, hai mươi ba tuổi — đứng dậy bắt tay anh, ánh mắt cô sáng và thẳng thắn.

"Anh là phóng viên đến viết bài về vụ giải tỏa phải không? Em cảm ơn anh đã quan tâm. Mọi người ở đây đang rất lo lắng, nhưng ít ai biết nên bắt đầu từ đâu để lên tiếng."

"Em cũng là thành viên của dàn hợp xướng à?" Việt Long hỏi, mở sổ ghi chép ra.

"Không hẳn. Bà ngoại em, bà Chín Thoa, là thành viên lâu năm. Em chỉ tình nguyện đến giúp dàn dựng lại các bè hát cho phù hợp với giọng người lớn tuổi thôi, vì đó là đề tài luận văn của em." Hạ Uyên nói, rồi mỉm cười. "Nhưng càng làm em càng thấy gắn bó. Mấy cô chú ở đây dễ thương lắm, dù đôi khi cũng... hơi cứng đầu."

Câu nói cuối cùng khiến cả hai cùng bật cười, và Việt Long cảm thấy thái độ nghề nghiệp thờ ơ ban đầu của mình đang dần tan biến, thay vào đó là một sự tò mò thật sự.

***

Suốt buổi chiều hôm đó, Việt Long phỏng vấn từng thành viên của dàn hợp xướng, ghi chép cẩn thận từng câu chuyện họ kể. Ông Tám Lộc kể về những năm tháng làm nhân viên bưu điện, về việc âm nhạc đã giúp ông vượt qua nỗi cô đơn sau khi vợ mất sớm. Ông Ba Nghĩa kể về những chuyến xích lô chở khách qua từng con phố, và cách tiếng hát của Bà Cả Yên từng vang lên từ cửa sổ căn nhà bà mỗi buổi chiều, khiến ông — khi đó còn là một người đàn ông trẻ chưa lập gia đình — luôn cố tình đạp xe chậm lại qua con phố ấy để được nghe trọn vẹn một bài hát.

"Bây giờ vợ tôi mất rồi, con cái ở xa cả," ông Ba Nghĩa nói, giọng ông trầm xuống. "Chỉ có mấy buổi tập này là tôi còn thấy mình sống có ý nghĩa. Nếu mất luôn cái nhà văn hóa này, tôi không biết mình còn gì để mong chờ mỗi tuần nữa."

Bà Chín Thoa kể về cách bà phát hiện ra tay Bà Nguyệt bị run từ ba tuần trước khi sự việc lộ ra công khai, về nỗi lo lắng bà giấu kín vì sợ làm mọi người hoang mang. Và khi Việt Long hỏi về Bà Nguyệt, giọng bà chùng xuống, đầy sự trân trọng.

"Cô Nguyệt là linh hồn của cả nhóm này. Hai mươi năm trước, khi hội trường này chỉ có vài người già rảnh rỗi đến hát cho vui, chính cô ấy là người đứng ra tổ chức bài bản, dạy từng người cách lấy hơi, cách giữ nhịp, biến chúng tôi từ một đám người hát vô tổ chức thành một dàn hợp xướng thực thụ. Cô ấy hy sinh nhiều lắm cho cái nhóm này, cả gia đình riêng của cô ấy cũng vì vậy mà..."

Bà Chín Thoa dừng lại, như chợt nhớ ra mình sắp nói điều gì đó không nên nói với một người lạ, rồi bà khéo léo chuyển sang chuyện khác.

Khi buổi tập chính thức bắt đầu, Việt Long ngồi ở hàng ghế cuối cùng với Hạ Uyên, cả hai cùng quan sát Bà Nguyệt bước lên bục chỉ huy. Anh giơ máy ảnh lên, chụp vài tấm ảnh — bàn tay run rẩy nhưng kiên định của người chỉ huy, những gương mặt già nua chăm chú dõi theo từng cử động của đũa chỉ huy, ánh đèn huỳnh quang hắt xuống tạo nên một khung cảnh vừa cũ kỹ vừa đẹp đẽ theo cách riêng của nó.

"Anh thấy sao?" Hạ Uyên hỏi khẽ, khi buổi tập tạm nghỉ giữa giờ.

"Thành thật mà nói," Việt Long đáp, gấp sổ ghi chép lại, "anh nhận đề tài này vì nghĩ đó chỉ là một bài viết lấp trang thông thường. Nhưng giờ anh nghĩ đây có thể là một câu chuyện đáng để viết thật sự."

"Vậy anh sẽ giúp bọn em chứ?" Ánh mắt Hạ Uyên sáng lên đầy hy vọng. "Em không biết phải làm gì khác ngoài hy vọng có ai đó lên tiếng giúp. Ban quản lý phường nói họ không có thẩm quyền can thiệp vào quyết định của dự án, còn phía chủ đầu tư thì không ai liên lạc được."

"Anh sẽ viết bài thật tâm huyết," Việt Long nói, và lần đầu tiên trong buổi chiều hôm đó, anh nhận ra mình đang nói thật lòng chứ không phải chỉ đáp ứng yêu cầu công việc. "Nhưng anh cũng cần nói thật với em, một bài báo không phải lúc nào cũng đủ sức thay đổi quyết định của một tập đoàn lớn. Bọn anh có thể tạo dư luận, nhưng quyết định cuối cùng vẫn nằm ở phía họ."

Hạ Uyên gật đầu, gương mặt cô thoáng chút thất vọng nhưng vẫn giữ được sự kiên định. "Em hiểu. Nhưng ít nhất, nếu có nhiều người biết đến câu chuyện này hơn, có lẽ sẽ có cách nào đó xuất hiện. Em không muốn nhìn mấy cô chú ở đây mất đi nơi duy nhất khiến họ cảm thấy mình còn có ích."

Việt Long nhìn cô, rồi nhìn quanh hội trường — Bà Cả Yên đang được Ông Ba Nghĩa đẩy xe lăn ra góc phòng để nghỉ ngơi, Ông Tám Lộc đang kể chuyện cười khiến mấy người xung quanh bật cười sảng khoái, Bà Nguyệt đứng cạnh ông Kha bên cây đàn piano, hai người trao đổi gì đó về bản nhạc tiếp theo bằng giọng nhỏ, thân mật. Có một thứ gì đó ấm áp trong khung cảnh này, một cộng đồng nhỏ bé nhưng gắn kết, mà anh chưa từng gặp trong những đề tài "lấp trang" trước đây.

"Anh sẽ cố hết sức," anh nói, và lần này, đó không chỉ là lời hứa nghề nghiệp, mà là một cam kết cá nhân mà chính anh cũng không ngờ mình lại đưa ra nhanh đến vậy.

Trước khi ra về, Việt Long xin số điện thoại của Hạ Uyên để tiện liên lạc trong quá trình thu thập thêm thông tin, và trong khoảnh khắc trao đổi số điện thoại ấy, cả hai đều có một cảm giác mơ hồ rằng cuộc gặp gỡ tình cờ vì công việc này có lẽ sẽ không chỉ dừng lại ở một bài báo.

***

Đêm đó, về đến căn phòng trọ nhỏ của mình, Việt Long mở laptop, định gõ ngay bản thảo bài viết trong khi mọi chi tiết vẫn còn tươi mới trong đầu. Nhưng anh ngồi trước màn hình trắng gần nửa tiếng đồng hồ mà không viết nổi một câu mở đầu ra hồn. Những bản thảo anh gõ ra rồi xóa đi liên tục mang giọng điệu báo chí khô khan quen thuộc — "Trước nguy cơ bị giải tỏa, một dàn hợp xướng của người cao tuổi đang..." — nhưng câu chữ ấy không lột tả được điều anh thực sự cảm nhận khi đứng giữa hội trường chiều nay, không lột tả được ánh mắt của Ông Ba Nghĩa khi kể về tiếng hát vọng ra từ cửa sổ năm xưa, không lột tả được sự kiên nhẫn dịu dàng trong cách Hạ Uyên cúi xuống bên xe lăn của Bà Cả Yên.

Anh đứng dậy, pha một ly cà phê, đứng bên cửa sổ nhìn xuống con phố đã lên đèn. Rồi anh chợt nhớ lại một câu Bà Chín Thoa nói lúc chiều, câu nói bà bỏ lửng giữa chừng về "gia đình riêng của cô ấy cũng vì vậy mà..." — một câu chuyện chưa kể hết, một vết thương nào đó ẩn sau người phụ nữ đứng trên bục chỉ huy với bàn tay run rẩy. Anh nhận ra câu chuyện anh cần viết không phải là câu chuyện về một tòa nhà sắp bị phá bỏ, mà là câu chuyện về những con người đã gửi gắm cả phần đời còn lại của mình vào một nơi chốn, và giờ đây sắp phải đối mặt với việc mất đi nó.

Anh ngồi lại xuống bàn, xóa sạch những gì đã viết, và bắt đầu lại từ đầu, lần này bằng một câu hoàn toàn khác: "Mỗi tối thứ Ba, thứ Năm, thứ Bảy, hai mươi ba người ở độ tuổi từ sáu mươi đến tám mươi lăm vẫn đều đặn leo lên cầu thang bộ ọp ẹp của một tòa nhà cũ, không phải vì nghĩa vụ, mà vì đó là nơi duy nhất khiến họ cảm thấy mình vẫn còn có ích." Anh gõ liền một mạch đến gần một giờ sáng, và khi đọc lại những gì mình viết ra, anh biết đây không còn là một bài viết lấp trang nữa.