Chương 14 — Người Sửa Sách Cũ Ở Con Hẻm Nhỏ

Thư viện thị trấn nơi Doãn Nhã Kỳ làm việc nhỏ hơn thư viện tỉnh Trà Lãng nhiều, một tòa nhà một tầng khiêm tốn nằm cạnh trường trung học, sân trước trồng vài cây phượng đang mùa trổ hoa đỏ rực. Lam và Duy Khôi tới vào một buổi sáng thứ Hai, khi thư viện còn thưa khách, chỉ có vài học sinh ngồi ôn bài ở góc phòng đọc.

Họ đã bàn bạc kỹ trước khi tới — không nói ngay về mục đích thật sự, mà giới thiệu là đang thực hiện một dự án nghiên cứu về lịch sử văn học địa phương, muốn hỏi thăm về gia đình họ Doãn ở Trà Lãng, tránh gây sốc đột ngột cho người phụ nữ chưa hề biết gì về bí mật liên quan tới bà cô của mình.

Nhã Kỳ là một phụ nữ khoảng ba mươi tư tuổi, dáng người nhỏ nhắn, đeo kính gọng nhựa, phong thái điềm đạm của người quen làm việc trong không gian yên tĩnh của sách vở. Cô đang sắp xếp lại một giá sách thiếu nhi khi hai người bước vào, tay thoăn thoắt xếp từng cuốn theo đúng thứ tự mã số, một sự tỉ mỉ khiến Lam bất giác cảm thấy gần gũi — nó gợi nhớ tới chính cách cô sắp xếp dụng cụ trên bàn làm việc mỗi sáng ở tiệm Vọng Chữ. Khi nghe Duy Khôi giới thiệu là giảng viên đại học đang nghiên cứu về văn học thập niên sáu mươi, cô tỏ ra hơi ngạc nhiên nhưng cũng sẵn lòng giúp đỡ, mời cả hai ngồi xuống bộ bàn ghế nhỏ kê cạnh quầy mượn sách.

"Thư viện mình nhỏ, ít khách nghiên cứu ghé qua lắm," cô nói, rót hai ly trà đá mời khách. "Anh chị tìm tới tận đây chắc quan trọng lắm."

"Gia đình họ Doãn của em không có ai nổi tiếng trong giới văn chương đâu anh," cô nói, cười nhẹ. "Ông cố em làm nghề buôn bán nhỏ, ông nội em làm giáo viên tiểu học, còn ba em làm công chức bình thường. Anh chắc là tìm nhầm gia đình rồi."

"Chị có bao giờ nghe kể về một người trong gia đình tên Thục Hiền không?" Lam hỏi, cố giữ giọng bình thản nhất có thể.

Nhã Kỳ khựng lại một thoáng, đôi mắt sau gọng kính ánh lên vẻ suy nghĩ. "Thục Hiền... em nhớ mang máng, hồi nhỏ có nghe bà nội nhắc tới một người cô, là em gái của ông cố em, mất sớm, hình như lấy chồng xa rồi mất vì bệnh. Nhưng gia đình ít khi nhắc tới, em cũng không rõ chi tiết, chỉ nhớ có lần thấy một tấm ảnh cũ trong album gia đình, bà nội bảo đó là bà cô, nhưng không giải thích thêm."

Lam và Duy Khôi trao nhau ánh mắt, cả hai đều nhận ra đây chính là thời điểm quyết định — hoặc tiếp tục vòng vo, hoặc thẳng thắn nói ra sự thật. Duy Khôi khẽ gật đầu với Lam, ra hiệu để cô là người lên tiếng, có lẽ vì anh hiểu, trong khoảnh khắc này, câu chuyện cần được kể bởi một người mang trong mình một phần trách nhiệm gia đình tương tự, chứ không phải một nhà nghiên cứu khách quan.

"Chị Nhã Kỳ," Lam nói, giọng nhẹ nhàng nhưng chân thành, "em xin lỗi vì đã không nói thật ngay từ đầu. Tụi em không chỉ đơn thuần nghiên cứu lịch sử văn học. Tụi em tìm thấy một xấp bản thảo thơ và thư từ, giấu trong gáy một cuốn sách cũ của gia đình em, ký tên Doãn Thục Hiền, có nội dung trùng khớp gần như hoàn toàn với một tập thơ nổi tiếng đã xuất bản dưới tên một người khác."

Cô kể lại toàn bộ câu chuyện, từ việc phát hiện lớp lót gáy dày bất thường, tới những lá thư, tới cuộc gặp với cụ Điền, tới cuốn nhật ký của ông nội. Nhã Kỳ ngồi lặng người nghe, đôi tay siết chặt lấy mép bàn, gương mặt dần chuyển từ ngạc nhiên sang bàng hoàng, rồi tới một nỗi xúc động sâu sắc mà cô không giấu được.

"Bà cô em..." cô thì thầm, giọng run rẩy, "là một nhà thơ sao? Cả đời em chưa từng nghe ai trong nhà nhắc tới điều đó. Gia đình em chỉ nói bà mất sớm, không may mắn trong hôn nhân, không ai kể gì thêm."

"Có lẽ đến chính gia đình chị cũng không biết," Duy Khôi nói nhẹ nhàng. "Ông nội của chị Lam là người duy nhất giữ bí mật này, và ông cũng chỉ giữ vì lời hứa với bà Thục Hiền, không kể lại cho ai, kể cả con cháu của bà."

Nhã Kỳ đứng dậy, bước tới góc thư viện, mở một ngăn tủ nhỏ chứa đồ cá nhân, lấy ra một chiếc ví da cũ, bên trong có một tấm ảnh nhỏ đã ố vàng mà cô luôn mang theo bên mình — một thói quen từ nhỏ do bà nội truyền lại, giữ tấm ảnh gia đình như một vật hộ mệnh. Cô đặt tấm ảnh lên bàn, run run chỉ vào một gương mặt phụ nữ trẻ đứng ở góc ảnh.

Lam nhìn tấm ảnh, tim đập thình thịch. Đó chính là gương mặt cô đã thấy trong tấm ảnh tìm được ở chiếc hộp gỗ của ông nội — cùng đôi mắt sáng, cùng nụ cười có phần bướng bỉnh, cùng kiểu tóc búi cao cài kẹp bạc.

"Đây là bà cô em," Nhã Kỳ nói, giọng nghẹn ngào. "Tấm ảnh duy nhất còn lại trong gia đình em."

"Em có một tấm khác," Lam nói, lấy điện thoại ra, mở bức ảnh cô đã chụp lại từ chiếc hộp gỗ, đưa cho Nhã Kỳ xem. "Ông nội em giữ tấm này suốt sáu mươi năm."

Nhã Kỳ nhìn bức ảnh trên điện thoại, rồi nhìn tấm ảnh giấy trong tay mình, hai tấm ảnh như hai mảnh ghép của cùng một câu chuyện bị chia cắt suốt sáu thập kỷ, giờ đây tình cờ được đặt cạnh nhau bởi hai người phụ nữ chưa từng quen biết trước đó vài giờ đồng hồ.

"Em không biết phải nói gì," Nhã Kỳ nói, nước mắt lăn dài trên má. "Cả đời em sống mà không biết trong dòng máu mình có một người từng viết ra những vần thơ đẹp tới vậy, rồi lại bị lãng quên một cách bất công tới vậy. Em..." cô ngập ngừng, "em muốn giúp. Em muốn bà cô em được biết tới đúng như những gì bà xứng đáng."

Lam nắm lấy tay Nhã Kỳ, cả hai người phụ nữ, một mang họ Khúc, một mang họ Doãn, cùng chia sẻ một khoảnh khắc kết nối vượt qua ranh giới của những gia đình xa lạ, chỉ bởi một sợi dây định mệnh xuyên suốt sáu mươi năm lịch sử. Duy Khôi đứng lặng lẽ quan sát, ghi lại trong đầu từng chi tiết của khoảnh khắc này — không phải để phục vụ cho nghiên cứu, mà vì anh hiểu, đây chính là trái tim thật sự của toàn bộ câu chuyện mà anh đang theo đuổi, phần không thể đong đếm bằng bất cứ báo cáo khoa học nào.

Trước khi tạm biệt, Nhã Kỳ hứa sẽ hỏi thêm những người lớn tuổi còn lại trong gia đình, xem có ai còn giữ thêm tài liệu, thư từ, hay ký ức nào về bà cô Thục Hiền hay không, đồng thời đồng ý sẽ đứng ra làm đại diện chính thức cho gia đình họ Doãn nếu sự việc cần được công bố rộng rãi trong tương lai.

"Em phải nói trước với anh chị một điều," Nhã Kỳ nói thêm, giọng có phần do dự khi tiễn khách ra cửa. "Ba mẹ em năm nay đã lớn tuổi, tính tình khá bảo thủ, có thể sẽ không thoải mái khi nghe chuyện này, nhất là khi nó dính tới một vụ tranh chấp với một gia đình có thế lực như nhà Ưng. Em sẽ cố thuyết phục, nhưng anh chị cũng cần chuẩn bị tinh thần, không phải ai trong gia đình em cũng sẽ ủng hộ ngay."

"Tụi em hiểu," Lam đáp. "Đây không phải chuyện dễ dàng với bất cứ ai, kể cả với chính gia đình em. Em chỉ mong chị cân nhắc, không phải vì tụi em, mà vì chính bà Thục Hiền — bà xứng đáng được nhắc tới bằng tên thật của mình, dù chỉ là muộn màng."

Nhã Kỳ gật đầu, mắt vẫn còn ngân ngấn nước. "Em hứa sẽ cố hết sức. Cảm ơn anh chị đã mang bà cô em trở về, dù chỉ qua vài trang giấy cũ, còn hơn để bà mãi mãi chỉ là một cái tên mờ nhạt trong một tấm ảnh cũ không ai buồn nhắc tới nữa."

Khi Lam và Duy Khôi rời thư viện, bước ra ngoài nắng trưa, cả hai đều cảm nhận được một bước ngoặt quan trọng vừa xảy ra — họ không còn chỉ đang tìm kiếm sự thật cho riêng gia đình mình nữa, mà giờ đây, hành trình này đã trở thành sứ mệnh chung của hai dòng họ, hai gia đình cùng mang trong mình một phần ký ức bị chôn giấu của Thục Hiền.

Trên đường về, Duy Khôi lái xe chậm hơn thường lệ, như muốn kéo dài khoảnh khắc yên bình hiếm hoi giữa bao nhiêu xáo trộn gần đây. "Tôi có cảm giác," anh nói, "từ hôm nay, mọi chuyện sẽ đi nhanh hơn nhiều. Một khi đã có thêm một gia đình khác cùng tham gia, tin tức khó lòng giữ kín mãi được, dù tụi mình có cẩn trọng tới đâu đi nữa."

Lam gật đầu, nhìn ra cánh đồng lúa xanh mướt trải dài hai bên đường, những bó rơm mới gặt xếp thành từng ụ nhỏ dưới nắng trưa, lòng vừa tràn đầy hy vọng vừa thấp thỏm âu lo. Cô không biết chính xác điều gì đang chờ đợi phía trước, nhưng cô cảm nhận rõ ràng rằng cánh cửa dẫn tới sự thật giờ đây đã mở ra quá rộng để có thể khép lại như cũ, và không có đường lui nào cho bất cứ ai trong số họ nữa — không cho cô, không cho Duy Khôi, và giờ đây, cũng không còn cho cả Nhã Kỳ, người phụ nữ xa lạ chỉ mới vài giờ trước còn chưa biết mình mang trong huyết quản một phần di sản văn chương bị lãng quên của cả một thời đại.